Biện pháp tu từ (hay phép tu từ) là các thủ pháp nghệ thuật sử dụng ngôn ngữ một cách đặc biệt nhằm tăng sức gợi hình, gợi cảm và tạo ấn tượng mạnh cho người đọc/người nghe. Chúng giúp diễn đạt trở nên sinh động, giàu hình ảnh, nhịp điệu và cảm xúc hơn. 
Dưới đây là các biện pháp tu từ phổ biến nhất trong tiếng Việt:

1. Nhóm biện pháp tu từ từ vựng
So sánh: Đối chiếu hai sự vật, sự việc có nét tương đồng để tăng sức gợi hình, gợi cảm.Dấu hiệu: Thường có các từ "như", "là", "tựa như". 

Ẩn dụ: Gọi tên sự vật, hiện tượng này bằng tên sự vật, hiện tượng khác dựa trên nét tương đồng (so sánh ngầm) nhằm tăng tính hàm súc cho câu văn.
Hoán dụ: Gọi tên sự vật, hiện tượng, khái niệm này bằng tên của một sự vật, hiện tượng khác có quan hệ gần gũi (bộ phận - toàn thể, vật chứa - vật bị chứa...). 
Nhân hóa: Gán ghép các đặc tính, hoạt động, cảm xúc của con người cho vật vô tri (đồ vật, cây cối, con vật). 
Nói quá: Phóng đại mức độ, quy mô của sự vật, hiện tượng để nhấn mạnh, gây ấn tượng mạnh. 
Nói giảm - nói tránh: Diễn đạt tế nhị, uyển chuyển để giảm cảm giác đau buồn, nặng nề hoặc thiếu lịch sự. 
Điệp ngữ: Lặp đi lặp lại một từ hoặc cụm từ nhằm nhấn mạnh ý nghĩa, tạo nhịp điệu và cảm xúc. 
Liệt kê: Sắp xếp nối tiếp hàng loạt từ/cụm từ cùng loại để diễn tả toàn diện khía cạnh của sự vật, sự việc. 
Chơi chữ: Lợi dụng đặc sắc về âm, nghĩa của từ để tạo sắc thái dí dỏm, bất ngờ. 

2. Nhóm biện pháp tu từ cú pháp
Đảo ngữ: Thay đổi trật tự cấu trúc câu thông thường (đưa vị ngữ hoặc bổ ngữ lên trước chủ ngữ) để nhấn mạnh đặc điểm sự vật.
Câu hỏi tu từ: Đặt câu hỏi nhưng không nhằm mục đích tìm câu trả lời, mà để bộc lộ cảm xúc, sự khẳng định hoặc phủ định.
Tương phản (Đối lập): Đặt các từ ngữ, hình ảnh trái ngược nhau vào cùng một văn cảnh để làm nổi bật vấn đề.
Điệp cấu trúc: Lặp lại cấu trúc của các câu liên tiếp để tạo nhịp điệu và sự liên kết chặt chẽ. 

I. Các biện pháp tu từ từ vựng
1. So sánh
Khái niệm: Đối chiếu hai sự vật, hiện tượng có nét tương đồng để làm tăng sức gợi hình, gợi cảm.
Ví dụ: "Trẻ em như búp trên cành".

2. Ẩn dụ (So sánh ngầm)
Khái niệm: Gọi tên sự vật, hiện tượng này bằng tên sự vật, hiện tượng khác có nét tương đồng về tính chất, trạng thái.
Ví dụ: "Thuyền về có nhớ bến chăng". Trong đó, "thuyền" chỉ người đi xa, "bến" chỉ người ở lại.

3. Nhân hóa
Khái niệm: Gán những đặc điểm, hoạt động, suy nghĩ của con người cho loài vật, đồ vật hoặc cây cối.
Ví dụ: "Trâu ơi ta bảo trâu này / Đọc sách dưới bóng tre xanh".

4. Hoán dụ
Khái niệm: Gọi tên sự vật, hiện tượng này bằng tên sự vật, hiện tượng khác có quan hệ gần gũi (đi đôi, đi liền với nhau).
Ví dụ: "Áo chàm đưa buổi phân ly". Trong đó, màu "áo chàm" để chỉ người dân Việt Bắc.

5. Điệp ngữ (Điệp từ)
Khái niệm: Lặp lại một từ, cụm từ hoặc cả câu nhằm nhấn mạnh một ý nghĩa hoặc tạo nhịp điệu cho câu thơ, câu văn.
Ví dụ: "Học, học nữa, học mãi".

6. Nói quá (Phóng đại)
Khái niệm: Biện pháp phóng đại quy mô, tính chất của sự vật, hiện tượng để gây ấn tượng mạnh hoặc nhấn mạnh bản chất.
Ví dụ: "Làm trai cho đáng nên trai / Khom lưng chống gối gánh hai hạt mè".

7. Nói giảm nói tránh
Khái niệm: Dùng cách diễn đạt tế nhị, uyển chuyển để tránh gây cảm giác quá đau buồn, ghê sợ hoặc thô tục.
Ví dụ: "Bác đã đi rồi sao Bác ơi!". Từ "đi" được dùng để thay thế cho từ "chết".

8. Liệt kê
Khái niệm: Sắp xếp nối tiếp hàng loạt từ hay cụm từ cùng loại để diễn tả đầy đủ, sâu sắc các khía cạnh của thực tế hoặc tư tưởng.
Ví dụ: Khu vườn nhà em có rất nhiều loài hoa như hoa hồng, hoa cúc, hoa ly và hoa mười giờ.

9. Chơi chữ
Khái niệm: Lợi dụng các đặc điểm về âm, về nghĩa của từ ngữ để tạo ra những tầng nghĩa bất ngờ, thú vị và hài hước.
Ví dụ: "Bà già đi chợ cầu Đông / Xem một quẻ bói lấy chồng lợi chăng / Thầy bói gieo quẻ nói rằng / Lợi thì có lợi nhưng răng không còn".

II. Các biện pháp tu từ cú pháp
1. Đảo ngữ
Khái niệm: Thay đổi trật tự cấu trúc ngữ pháp thông thường trong câu nhằm nhấn mạnh vào sự vật, hiện tượng được đảo lên đầu.
Ví dụ: "Lom khom dưới núi, tiều vài chú".

2. Điệp cấu trúc
Khái niệm: Lặp lại một cấu trúc cú pháp (kiểu câu) trong nhiều câu liên tiếp để tạo nhịp điệu và nhấn mạnh ý nghĩa.
Ví dụ: "Trời xanh đây là của chúng ta / Núi rừng đây là của chúng ta".

3. Câu hỏi tu từ
Khái niệm: Hình thức là một câu hỏi nhưng không nhằm mục đích tìm kiếm câu trả lời, mà để bộc lộ cảm xúc, khẳng định hoặc phủ định một điều gì đó.
Ví dụ: "Hồn ở đâu bây giờ?".

III. Tác dụng chung của các biện pháp tu từ
Giúp câu văn, bài thơ trở nên sinh động, có hồn và giàu tính hình tượng hơn.
Nhấn mạnh tình cảm, tư tưởng hoặc thông điệp cốt lõi mà người viết muốn truyền tải.
Tạo nên nhạc điệu uyển chuyển, cân đối, tăng tính thẩm mỹ cho tác phẩm văn học.