Thái úy Lý Thường Kiệt (1019 – 1105) là một nhà quân sự, nhà chính trị và nhà ngoại giao xuất chúng thời nhà Lý. Ông không chỉ là một danh tướng lỗi lạc mà còn được coi là người đặt nền móng cho tư tưởng độc lập dân tộc của Việt Nam.

Dưới đây là những thông tin chi tiết về cuộc đời và đóng góp của ông:

1. Thông tin về năm sinh và năm mất
Sinh năm: 1019.
Mất năm: 1105 (thọ 86 tuổi).
Tên thật: Ngô Tuấn. Ông được ban họ Lý (họ của nhà vua) do có nhiều công lao lớn đối với triều đình.

2. Những đóng góp to lớn cho đất nước
Lý Thường Kiệt được ghi danh vào lịch sử với tư cách là người anh hùng dân tộc với ba đóng góp chính sau:

A. Chủ động đánh đuổi quân xâm lược nhà Tống
Đóng góp vang dội nhất của ông là lãnh đạo cuộc kháng chiến chống quân Tống (1075–1077).

Chiến lược "Tiên phát chế nhân": Với tư duy quân sự táo bạo, ông đã chủ động đem quân đánh sang các căn cứ hậu cần của nhà Tống (Ung Châu, Khâm Châu, Liêm Châu) để chặn đứng âm mưu xâm lược ngay từ đầu.
Phòng tuyến sông Như Nguyệt: Ông là người trực tiếp chỉ huy xây dựng phòng tuyến sông Như Nguyệt (sông Cầu ngày nay), chặn đứng đại quân của Quách Quỳ và Triệu Tiết, buộc chúng phải rút quân về nước, giữ vững toàn vẹn lãnh thổ.
B. Khẳng định chủ quyền dân tộc qua bài thơ "Nam quốc sơn hà"
Giữa lúc trận chiến trên sông Như Nguyệt đang ở giai đoạn quyết liệt, ông đã cho người đọc bài thơ thần tại đền thờ Trương Hống, Trương Hát.

Bài thơ không chỉ là liều thuốc tinh thần làm nức lòng quân sĩ mà còn được coi là "Bản Tuyên ngôn Độc lập đầu tiên" của Việt Nam, khẳng định rõ ràng chủ quyền lãnh thổ và ý chí không thể lay chuyển của dân tộc.
C. Bình định phương Nam, mở mang bờ cõi
Ông đã trực tiếp cầm quân đi chinh phạt Chiêm Thành vào năm 1069 để bảo vệ biên giới phía Nam.
Nhờ tài ngoại giao và quân sự, ông đã khiến vua Chiêm phải dâng 3 châu (Địa Lý, Ma Linh, Bố Chính - thuộc Quảng Bình và Bắc Quảng Trị ngày nay) cho nhà Lý, góp phần mở rộng cương vực của đất nước về phía Nam.
D. Tham gia trị quốc và cải cách xã hội
Lý Thường Kiệt giữ chức Thái úy (tương đương Thủ tướng) qua ba triều vua Lý Thái Tông, Lý Thánh Tông và Lý Nhân Tông.
Ông có đóng góp lớn trong việc ổn định chính trị, củng cố bộ máy chính quyền và chăm lo cho đời sống nhân dân, giúp thời kỳ nhà Lý trở thành một trong những giai đoạn thịnh trị nhất trong lịch sử phong kiến Việt Nam.

Tóm tắt di sản
Lý Thường Kiệt là hiện thân của trí tuệ và lòng dũng cảm. Tên tuổi của ông gắn liền với hào khí Đông A (dù ông thuộc thời Lý) và tinh thần tự cường dân tộc. Hiện nay, tên ông được đặt cho rất nhiều đường phố và trường học trên khắp cả nước để tri ân một trong những vị tướng vĩ đại nhất lịch sử.

Lý Thường Kiệt sinh năm 1019 và mất năm 1105, hưởng thọ 86 tuổi. Ông làm quan qua 3 đời vua nhà Lý (Thái Tông, Thánh Tông, Nhân Tông) và được công nhận là một nhà quân sự, chính trị, ngoại giao lỗi lạc bậc nhất trong lịch sử Việt Nam. 
Dưới đây là những đóng góp to lớn của ông cho đất nước:

🌟 1. Đập tan âm mưu xâm lược của nhà Tống
Chiến thuật "Tiên phát chế nhân": Vào năm 1075, phát hiện nhà Tống chuẩn bị binh lực tấn công Đại Việt, ông chủ động đem quân đánh sang các châu Khâm, Ung, Liêm (thuộc Trung Quốc ngày nay) để phá hủy các kho tàng hậu cần của địch. Chiến thuật bất ngờ này làm suy yếu nghiêm trọng ý chí và lực lượng của quân Tống. 
Phòng tuyến sông Như Nguyệt: Khi quân Tống tràn sang nước ta vào năm 1077, ông đã xây dựng chiến lũy dọc bờ sông Như Nguyệt (sông Cầu). Tại đây, ông trực tiếp chỉ huy quân dân Đại Việt bẻ gãy các đợt tiến công, buộc triều đình nhà Tống phải chấp nhận giảng hòa và rút quân về nước. 

📜 2. Tác giả bản Tuyên ngôn Độc lập đầu tiên
Để khích lệ tinh thần quân sĩ trên phòng tuyến sông Như Nguyệt, ông được cho là đã sáng tác (hoặc sử dụng) bài thơ thần "Nam quốc sơn hà". 
Bài thơ khẳng định mạnh mẽ chủ quyền lãnh thổ của nước ta, đồng thời cảnh cáo nghiêm khắc hành vi xâm lược của kẻ thù. Đây được coi là bản Tuyên ngôn Độc lập đầu tiên của dân tộc Việt Nam. 

🛡️ 3. Ổn định biên giới phía Nam (Bình Chiêm)
Năm 1069, ông phò tá vua Lý Thánh Tông đi chinh phạt vương quốc Chiêm Thành ở phía Nam do họ thường xuyên quấy nhiễu biên cảnh.
Trận chiến thắng lợi giúp mở rộng lãnh thổ Đại Việt thêm 3 châu (Địa Lý, Ma Linh, Bố Chính – vùng Quảng Bình và Bắc Quảng Trị ngày nay), mang lại sự bình yên lâu dài cho biên giới phía Nam. 

🏛️ 4. Xây dựng và quản lý đất nước
Với vai trò Thái úy (Tể tướng) dưới thời vua Lý Nhân Tông, ông có nhiều đóng góp trong việc cải cách hành chính, củng cố luật pháp, và phát triển nông nghiệp.
Ông dẹp loạn ở các vùng biên viễn phía Bắc, thu phục các tù trưởng dân tộc thiểu số để củng cố khối đại đoàn kết, bảo vệ vững chắc vùng biên giới quốc gia