1. Nguyên nhân khách quan (Sức mạnh dân tộc và lòng dân)
Tinh thần yêu nước và đoàn kết của nhân dân: Nỗi căm thù sâu sắc trước ách thống trị tàn bạo của nhà Minh đã thổi bùng ý chí bất khuất của người Việt. Mọi tầng lớp nhân dân, từ miền ngược đến miền xuôi, không phân biệt già trẻ, trai gái đều đồng lòng ủng hộ, che chở và tham gia nghĩa quân.
Sức mạnh từ căn cứ địa vững chắc: Khởi nghĩa nổ ra tại vùng núi rừng Lam Sơn (Thanh Hóa) hiểm trở, giúp nghĩa quân dễ dàng phòng thủ, ẩn nấp trong giai đoạn đầu yếu thế, sau đó mở rộng căn cứ ra Nghệ An, Tân Bình, Thuận Hóa để tạo đà giải phóng cả nước.

2. Nguyên nhân chủ quan (Vai trò của bộ chỉ huy và đường lối chiến lược)
Sự lãnh đạo của bộ chỉ huy thiên tài: Cuộc khởi nghĩa quy tụ được những nhà lãnh đạo, tướng lĩnh xuất sắc mà linh hồn là Lê Lợi và Nguyễn Trãi. Họ là những người có tầm nhìn xa trông rộng, khả năng tổ chức kỷ luật nghiêm minh và ý chí kiên cường không chịu lùi bước trước khó khăn.
Đường lối chính trị và quân sự đúng đắn:Đường lối chính trị: Lấy tư tưởng "Nhân nghĩa" và "Yên dân" làm cốt lõi; biết dựa vào sức mạnh của nhân dân ("chở thuyền là dân, lật thuyền cũng là dân") để đánh giặc.
Đường lối quân sự: Áp dụng chiến thuật linh hoạt, từ chiến tranh du kích, phòng thủ ở vùng núi (giai đoạn đầu) chuyển sang chủ động tấn công, đánh vận động và bao vây cô lập thành trì (giai đoạn sau).

Nghệ thuật ngoại giao và "Tâm công" xuất sắc: Nguyễn Trãi đã thực hiện thành công chiến lược "đánh vào lòng người", dùng thư từ, lý lẽ để làm lung lay ý chí của tướng sĩ nhà Minh, bức hàng hàng vạn quân địch ở các thành trì mà không cần tốn xương máu.