Cụ Thông chết đi, để lại cho vợ con một gia sản giàu có. Nhưng do bà vợ và cô con dâu cả ham đồng bóng, cậu con trai cả là thầy Thông Thu lại ăn chơi trác táng nên cảnh nhà sa sút nhanh chóng. Thầy giáo Xuân, bạn của thầy Thông Thu, đã nhiều lần dùng lời hay lẽ phải khuyên can bạn, nhưng thầy Thông Thu đều bỏ ngoài tai. Cuối cùng, gia đình dần cạn kiệt tài sản, thầy Thông Thu có thế sẽ phải vào tù nếu không trả được nợ.

)

Đoạn trích dưới đây thuộc hồi thứ Hai, lớp / và hồi thứ Ba, lớp VI của vở kịch.

HỒI THỨ HAI

Lớp /

THẦY THÔNG THU (Bóp trán nghĩ ngợi

1 - Thế là tính cả ruộng nương nhà quê, công nợ và tiền mặt, nhà mình còn có 2000 đồng.

Mà mình nợ Tây đen 500 đồng, nợ vặt cộng 200 đồng, mẹ nợ chủ Ả Peng 400 đồng, cộng một nghìn mốt,... Bán cả ruộng nương, đòi hết công nợ lấy tiền trả ba món nợ, còn lại được có chín trăm đồng, với lại cái nhà này! Chao ôi! Sao mà chóng hết thế này? Thế ra có hai năm giời mà nhà ta tiêu hết những

năm nghìn đồng!. Hai nghìn rưỡi một năm, hai trăm đồng một tháng!... | Một lát

) Nghĩ ra thì đến thật! Hàng Giấy, cao lâu thua bạc, cho gái, bạn lừa,... Nghĩ ra thì mình thường điên rồ ném tiền qua cửa sổ khi mình tiêu năm mười đồng bạc cứ coi như không.

Bây giờ tích tiểu thành đại, bại hoại gia tài, biết hối thì đã không kịp! Lương tháng mình có non bốn chục đồng mà tiêu những hai trăm! Điên rồ quá!

(Một lát lại nói)

Giá tôi biết nghe những lời anh giáo Xuân thường can ngăn thì đâu có đến nông nỗi này! Ta càng nghĩ bao nhiêu, càng thấy mình làm nhơ, làm nhuốc, làm xấu, làm hổ bấy nhiêu. Tu mi nam tử

(1)

, công mười năm học hành đã không làm được điều gì ích quốc lợi dân thì chớ, lại còn đắm đuối trong bể tình dục, miệt mài trong cuộc truy hoan, đến nỗi gia tài của cha để lại mới có vài năm mà đã gần khánh kiệt (2)

. Một năm nữa thì tay trắng chứ còn sá gì!

Nhơ nhuốc thay!

HỒI THỨ BA

Lớp VI

THẦY THÔNG THU (Một mình, thở dài

) - Thật là vô kế khả thi! Tiền tài hết! Danh dự không còn! Ở tù! Nay mai lại được đóng *** tù! Ôi thôi! Nước đời đến thế còn mong nỗi gì!.. Ở tù! Ở tù! Kìa, kìa thằng từ ăn cơm hầm, mặc áo số, gối đất nằm sương, làm lụng cực hơn con vật! Mình quen ăn sung mặc sướng, làm lụng thì quen mùa nóng quạt máy, mùa rét lò sưởi, chịu sao được những nỗi đắng cay ở tù? Thà rằng một thác cho xong! Chí ta đã quyết rụt rè sao nên.

Đứng dậy lấy chai dấm thanh giấu ở dưới gầm tủ, rót vào cốc. Thò tay vào tủ lấy hộp thuốc phiện.

)

Ta đã mua bác dấm thanh này, với bác thuốc phiện này, là đã quyết nhờ hai bác đưa giùm ta về với cõi cực lạc.

Lấy dao mở hộp thuốc phiện, rót vào cốc, lấy que khuấy.

)

Sống mà chi nữa? Thác trong còn hơn sống đục! Ta sống mà ta không chút gì ích quốc lợi dân, ta sống mà ta làm một con mọt

trong xã hội thì ta sống làm gì? Chết thôi!

Cầm cốc nâng lên sắp uống lại đặt xuống.)

Thuốc chưa tan hết, ta uống ngộ còn ngắc

ngoải, không chết dứt chăng? ( Lại khuấy

) Chết chứ sợ gì? Nghĩ cho kĩ ở trên đời có nghĩa lí gì? Từ khi ngo ngoe khóc, lọt lòng mẹ ra đến khi cắp được quyển sách đi học; từ lúc trưởng thành cho đến khi răng long tóc bạc, sinh con đẻ cái, nghèo khố hay giàu sang; vui sướng hay sầu não; ta nghĩ lại công trình tạo hoá đối với cái hạt bụi người chẳng qua chỉ thế thôi! Người ta nói "đời người là giấc mộng" có lẽ cũng là thế đó. Thôi ta chết cho rồi!

Nâng cốc nâng lên sắp uống lại đặt xuống.)

Ta đã quyết lòng chết thì có sợ chi! Nhưng ta mà chết đi thì mẹ ta, vợ ta, em ta ai nuôi, ai nấng, ai trông, ai nom? Mà nói cho phải thì dù ta sống mà phải ở tù thì khác chi chết, trông nom nuôi nấng sao cho được mẹ, được vợ, được em? Dẫu có được tha sớm thì mình cũng đã bị cách chức rồi, còn chi nữa mà mong!.. Vậy ta sống cũng như ta chết, chẳng thà chết trước còn hơn!

Nâng cốc nâng lên sắp uống lại đặt xuống.)

Ừ mà ta thong thả một chút rồi hãy chết!

Tí nữa quên! Ta có thằng em trai cũng vì chơi bời quá, công nợ nhiều, bỏ nhà sang Lào, hôm nọ nghe họ đồn rằng nó làm ăn cũng đã khá, vậy ta hãy viết cho nó cái thư để nó về phụng dưỡng mẹ. Phải rồi, ta hãy viết thư cho nó rồi chết cũng cam tâm.

(Trích Chén thuộc độc

, Vũ Đình Long, in trong Tổng hợp văn học Việt Nam , tập 24, NXB Khoa học xã hội, Hà Nội, 2000)

* Chú thích:

(1) Tu mi nam tử

: Ý chỉ người đàn ông trưởng thành, mạnh mẽ, có tư cách.

(2) Khánh kiệt

: Chỉ tình trạng cạn kiệt về tài sản, nguồn lực hoặc sức lực.

Thực hiện các yêu cầu từ câu 1 đến câu 5.

Câu 1.

Xác định thể loại của văn bản "Chén thuộc độc", Câu 2.

Đoạn trích chủ yếu được triển khai bằng hình thức ngôn ngữ nào?

Câu 3.

Chỉ ra một số lời chỉ dẫn sân khấu trong văn bản. Các chỉ dẫn sân khấu này có vai trò gì trong việc thể hiện nội dung của văn bản?

Câu 4.

Phân tích diễn biến, sự thay đổi tâm lí của thầy Thông Thu trong hồi thứ Hai và hồi thứ Ba.

Câu 5.

Em có đồng tình với quyết định tìm đến cái chết của thầy Thông Thu không? Vì sao?

(Trình bày ngắn gọn khoảng 5 - 7 dòng)