BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU Ở ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG

1. Ảnh hưởng của biến đổi khí hậu ở vùng Đồng bằng sông Cửu Long

- Đến tự nhiên

+ Hạn hán và lũ lụt sẽ gia tăng với các trận mưa có cường độ cao và các ngày hạn kéo dài.

+ Dưới tác động của biến đổi khí hậu, ước tính hàng trăm ngàn hecta đất bị ngập.

+ Các vùng tài nguyên rừng, đất, nước, sinh vật hoang dã, khoáng sản (than bùn, cát đá xây dựng...) sẽ bị xâm lấn.

+ Do mực nước biển dâng cao làm chế độ dòng chảy ven bờ thay đổi sẽ gây xói lở bờ.

+ Biến đổi khí hậu cũng làm thay đổi điều kiện sinh sống của các loài sinh vật, dẫn đến tình trạng biến mất của một số loài và ngược lại xuất hiện nguy cơ gia tăng các loại “thiên địch”.

+ Biến đổi khí hậu và nước biển dâng sẽ tác động lên toàn bộ hệ sinh thái vốn rất nhạy cảm của vùng ĐBSCL. Vấn đề này làm thay đổi cán cân thực phẩm trong sinh quyển, làm mất tính đa dạng sinh học, đất và rừng bị suy kiệt: nhiều vùng bảo tồn đất ngập nước như Tràm Chim, U Minh Thượng, Láng Sen, Trà Sư, Hà Tiên, Vồ Dơi, Bãi Bồi, Đất Mũi, Lung Ngọc Hoàng sẽ bị đe dọa ảnh hưởng, sự bền vững trở nên mong manh hơn, một số sinh vật có thể bị tiêu diệt, nhưng cũng sẽ có một số côn trùng (như muỗi) sẽ gia tăng số lượng, đa dạng sinh học bị đe dọa, suy giảm về số lượng và chất lượng do ngập nước và khô hạn, tăng thêm nguy cơ diệt chủng đối với động, thực vật, làm biến mất các nguồn gen quý hiếm.

 
- Đến các hoạt động kinh tế:

+ Sản lượng lương thực có nguy cơ giảm sút lớn, đe doạ tới an ninh lương thực của quốc gia.

+ Diện tích canh tác nông nghiệp sử dụng nguồn nước ngọt như lúa, màu, cây ăn trái và nuôi trồng thủy sản sẽ bị thu hẹp, năng suất và sản lượng sẽ suy giảm.

+ Cá nước ngọt dự kiến sẽ suy giảm vì diện tích đất đồng bằng và dòng sông nhiễm mặn gia tăng. Ngược lại, cá nước mặn, lợ sẽ phát triển. Diện tích nuôi tôm, sò và hải sản khác có thể sẽ gia tăng trong tương lai.

+ Mực nước biển dâng còn làm hệ thống đê biển hiện tại có nguy cơ tràn và vỡ ngay cả khi không có các trận bão lớn. Mực nước biển dâng cao làm cho khả năng tiêu thoát nước ra biển giảm, kéo theo mực nước các con sông dâng lên, kết hợp với sự gia tăng dòng chảy lũ từ thượng nguồn sẽ làm cho đỉnh lũ tăng thêm, uy hiếp sự an toàn của các tuyến đê sông ở các tỉnh phía bắc, đê bao và bờ bao ở các tỉnh phía nam.

+ Biến đổi khí hậu có thể tác động đến thời vụ canh tác lúa, làm thay đổi cấu trúc mùa vụ, quy hoạch vùng, kỹ thuật tưới tiêu, sâu bệnh, năng suất, sản lượng.

- Đến sinh hoạt của dân cư:

+ Với tác động của BĐKH, nước biển dâng cao gây ra tình trạng sạt lở bờ biển, hàng triệu người có thể bị mất nhà cửa.

+ Người dân chịu nhiều tổn thương nặng nề do thiếu nguồn dinh dưỡng, thiếu khả năng tài chính, thiếu điều kiện tiếp cận thông tin để có thể đối phó kịp thời với sự thay đổi của thời tiết và khí hậu.

+ Dự kiến sẽ có sự dịch chuyển dòng di cư của nông dân ở các vùng ven biển bị tác động nặng nề do biến đổi khí hậu và nước biển dâng lên các đô thị vùng phía bắc và phía tây (như Châu Đốc, Long Xuyên, Cần Thơ, Vĩnh Long, Mỹ Tho, Tân An...). Điều này khiến các quy hoạch đô thị bị phá vỡ, trật tự xã hội sẽ là một thử thách, môi trường đô thị sẽ bị xấu đi do sự gia tăng cơ học về dân số.

Dưới đây là gợi ý kịch bản ngắn gọn, dễ theo dõi về chuẩn bị khi biến đổi khí hậu xảy ra ở Vĩnh Phúc và Đồng bằng sông Cửu Long:

Kịch bản ứng phó biến đổi khí hậu

1. Mục tiêu: Giảm thiệt hại do thiên tai, bảo vệ người dân, nông nghiệp và cơ sở hạ tầng.

2. Vĩnh Phúc (miền núi, nguy cơ lũ lụt và sạt lở đất):

Cảnh báo sớm: Lắp đặt hệ thống cảnh báo lũ, mưa lớn.
Di dời và trú ẩn: Xây dựng điểm tập kết an toàn, lập kế hoạch sơ tán dân cư ở vùng trũng và sườn đồi.
Quản lý đất và rừng: Trồng cây chống sạt lở, củng cố bờ kè suối và đê điều.
Chuẩn bị y tế và lương thực: Dự trữ thuốc men, thực phẩm, nước sạch cho khu vực nguy hiểm.
3. Đồng bằng sông Cửu Long (nguy cơ xâm nhập mặn, hạn hán, bão):

Quản lý nước: Xây dựng cống, trạm bơm, tích trữ nước ngọt để phòng hạn mặn.
Canh tác thích ứng: Trồng cây chịu mặn, thay đổi mùa vụ, áp dụng kỹ thuật tưới tiết kiệm.
Cảnh báo bão và lũ: Hệ thống dự báo thời tiết chính xác, thông báo kịp thời cho ngư dân và người dân vùng ven sông.
Hỗ trợ cộng đồng: Tổ chức diễn tập, hướng dẫn sơ tán, bảo vệ tài sản và nhà cửa.
4. Phối hợp chung:

Giáo dục cộng đồng về biến đổi khí hậu và kỹ năng ứng phó.
Liên kết chính quyền – trường học – hộ dân để chuẩn bị và phản ứng nhanh khi thiên tai xảy ra.