Trong đoạn trích “Nhớ mẹ và làng quan họ”, nhà thơ Trương Nam Hương đã khắc họa hình ảnh người mẹ qua cảm nhận đầy xúc động của nhân vật trữ tình “anh”. Khi nghe câu hát quan họ trong đêm rằm, nhân vật trữ tình “bật khóc”, bởi lời ca ấy đã đánh thức trong anh những kỉ niệm sâu xa về quê hương và người mẹ. Tiếng quan họ “chênh vênh uốn lượn mái chùa” không chỉ là âm thanh quen thuộc của làng quê Kinh Bắc mà còn là sợi dây gắn kết anh với cội nguồn. Nhờ “vin vào câu hát”, anh như lần tìm lại gốc rễ của mình và chợt nhận ra nỗi day dứt khi đã có lúc lãng quên quê hương, lãng quên mẹ.

Qua hồi tưởng của nhân vật trữ tình, người mẹ hiện lên trước hết là người trao truyền cho con những giá trị văn hóa của quê hương. Câu thơ “Mẹ cho của hồi môn là câu hát” mang ý nghĩa sâu sắc. “Của hồi môn” thường là vật chất mẹ dành cho con khi bước vào cuộc đời, nhưng ở đây, mẹ chỉ trao cho con “câu hát quan họ”. Đó không phải là sự thiếu thốn mà chính là một món quà tinh thần vô giá. Câu hát ấy trở thành “hành trang” để con mang theo khi rời quê hương, nhắc con nhớ về nguồn cội và bản sắc văn hóa của dân tộc. Qua hình ảnh này, ta thấy được tấm lòng của người mẹ quê giản dị nhưng giàu tình yêu văn hóa truyền thống.

Không chỉ vậy, người mẹ còn hiện lên với cuộc đời lam lũ, hi sinh và nghèo khó. Câu thơ “Nhưng mẹ vẫn một đời áo rách” gợi lên hình ảnh người mẹ tảo tần, chịu nhiều vất vả trong cuộc sống. Dù nghèo khó, mẹ vẫn luôn giữ gìn những giá trị tinh thần của quê hương. Mẹ “cố giữ lành câu quan họ thôi”, như một cách gìn giữ nét đẹp văn hóa của làng quê Kinh Bắc. Điều này cho thấy mẹ không chỉ là người mẹ của riêng nhân vật trữ tình mà còn là người lưu giữ, bảo vệ truyền thống văn hóa của cộng đồng.

Bên cạnh đó, người mẹ còn là người nuôi dưỡng tâm hồn con bằng những câu chuyện cổ tích. Mẹ từng kể rằng “làng ta giàu cổ tích / Có bà tiên ông bụt giúp người”. Những câu chuyện ấy gieo vào lòng con niềm tin vào điều thiện, vào những điều tốt đẹp trong cuộc sống. Tuy nhiên, chính người kể chuyện cổ tích ấy lại có cuộc đời nhiều gian khó. Điều đó làm nổi bật hơn vẻ đẹp hi sinh thầm lặng và tấm lòng nhân hậu của người mẹ.

Qua cảm nhận của nhân vật trữ tình, hình ảnh người mẹ hiện lên thật giản dị mà cao đẹp. Mẹ vừa là người mẹ tảo tần, hi sinh vì con, vừa là người gìn giữ và trao truyền những giá trị văn hóa của quê hương. Nhờ tiếng hát quan họ, nhân vật trữ tình nhận ra nỗi xót xa, day dứt của mình và càng thêm yêu thương, trân trọng mẹ cũng như quê hương. Đoạn thơ vì thế không chỉ ca ngợi người mẹ mà còn gợi nhắc mỗi người hãy biết trân trọng cội nguồn và những giá trị truyền thống của dân tộc.