- Văn hóa Phù Nam (thuộc nền văn hóa Óc Eo) là một trong những nền tảng quan trọng hình thành nên bản sắc của vùng đất Nam Bộ. Dù đã trải qua hàng nghìn năm, nhiều nét đặc trưng của cư dân cổ vẫn còn "sống" và hiện diện đậm nét trong đời sống của người dân miền Tây và miền Đông Nam Bộ ngày nay.
- Dưới đây là những nét văn hóa tiêu biểu được lưu giữ:
1. Văn hóa sông nước và hình ảnh chiếc ghe, xuồng
- Cư dân Phù Nam xưa sinh sống chủ yếu trên các vùng đất thấp, đầm lầy. Họ đã thích nghi bằng cách tận dụng hệ thống kênh rạch để di chuyển.
- Ngày nay: Hình ảnh chiếc ghe, chiếc xuồng và các khu chợ nổi (như Cái Răng, Phong Điền) chính là sự tiếp nối trực tiếp từ lối sống đó. Ghe xuồng không chỉ là phương tiện đi lại mà còn là "ngôi nhà di động" và là không gian giao thương đặc trưng của người Nam Bộ.
2. Mô hình nhà sàn (Nhà trên cọc)
- Để đối phó với mùa nước nổi và địa hình vùng trũng, người Phù Nam đã xây dựng nhà sàn trên những cột gỗ cao.
+ Ngày nay: Tại nhiều vùng ở An Giang, Đồng Tháp hay dọc các kênh rạch, người dân vẫn duy trì kiểu nhà sàn hoặc nhà ven sông. Dù vật liệu đã thay đổi (bê tông, sắt thép), nhưng tư duy "sống chung với lũ" và tận dụng không gian trên cao vẫn được giữ vững.
3. Trang phục truyền thống: Khăn rằn và áo bà ba
- Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng chiếc khăn rằn đặc trưng của người Nam Bộ có nguồn gốc từ sự giao thoa văn hóa giữa cư dân bản địa và các cộng đồng cư dân cổ (như người Khmer - hậu duệ của Phù Nam).
- Ý nghĩa: Chiếc khăn rằn không chỉ dùng để che nắng, thấm mồ hôi mà còn là biểu tượng của sự cần cù, chịu khó của người dân vùng đất mới.
4. Ẩm thực từ sản vật thiên nhiên
- Lối ăn uống của người Phù Nam xưa rất gần gũi với thiên nhiên, tận dụng nguồn thủy hải sản phong phú.
- Sử dụng mắm: Nghề làm mắm và thói quen ăn mắm (mắm chưng, lẩu mắm, mắm sống) của người Nam Bộ hiện nay có dấu ấn đậm nét từ kỹ thuật chế biến thực phẩm của cư dân cổ để tích trữ thức ăn qua mùa mưa nắng.
- Gạo là thực phẩm chính: Các loại bánh làm từ gạo, nếp vẫn là cốt lõi trong văn hóa ẩm thực Nam Bộ.
5. Tín ngưỡng và tôn giáo
- Văn hóa Phù Nam chịu ảnh hưởng mạnh mẽ từ Ấn Độ giáo và Phật giáo.
+ Tục thờ cá Ông: Xuất phát từ niềm tin về các thần linh bảo hộ trên biển của cư dân cổ, hiện nay tục thờ cá Ông (cá voi) vẫn rất phổ biến trong cộng đồng ngư dân ven biển Nam Bộ.
+ Các lễ hội: Những lễ hội như Chol Chnam Thmay hay Ooc Om Bok của người Khmer ở Nam Bộ ngày nay chính là những mảnh ghép văn hóa còn sót lại và phát triển từ nền văn minh Phù Nam rực rỡ.

CÁC NÉT VĂN HÓA PHÙ NAM CÒN LƯU GIỮ Ở NAM BỘ HIỆN NAY
Văn hóa Phù Nam (nổi bật là văn hóa Óc Eo) đã đặt nền móng quan trọng cho bản sắc văn hóa vùng đất Nam Bộ. Dưới đây là những nét tiêu biểu còn được bảo tồn và phát triển:

1. Văn hóa sông nước và hình thức cư trú:

Nhà sàn: Cư dân Phù Nam xưa sống chủ yếu trong nhà sàn để thích nghi với vùng đất trũng, ngập lụt. Ngày nay, dù đô thị hóa nhưng ở nhiều vùng nông thôn Tây Nam Bộ, kiểu nhà sàn hoặc nhà ven sông vẫn rất phổ biến.
Giao thông thủy: Việc sử dụng ghe, xuồng làm phương tiện đi lại và vận chuyển hàng hóa chính là sự kế thừa trực tiếp từ thói quen của cư dân Phù Nam xưa.
2. Kỹ thuật canh tác và ẩm thực:

Trồng lúa nước: Cư dân Phù Nam là những người bậc thầy về thủy lợi và trồng lúa lúa nước. Kỹ thuật thâm canh, sử dụng sức kéo và hệ thống kênh rạch dẫn nước ở Nam Bộ ngày nay có gốc rễ sâu xa từ thời kỳ đó.
Sử dụng mắm: Các di chỉ khảo cổ cho thấy người Phù Nam đã biết cách muối cá. Nghề làm mắm và các món ăn từ mắm (đặc sản Nam Bộ) chính là một sự tiếp nối văn hóa ẩm thực lâu đời.
3. Tín ngưỡng và tôn giáo:

Thờ cúng nữ thần (Mẫu): Tục thờ Bà Chúa Xứ, các vị nữ thần ở Nam Bộ có sự giao thoa mạnh mẽ với tín ngưỡng thờ các vị thần Hindu giáo (như thần Siva, Visnu) và các nữ thần bản địa từ thời Phù Nam.
Phật giáo và Hindu giáo: Nhiều biểu tượng, hoa văn trang trí tại các ngôi chùa Khmer ở Nam Bộ ngày nay vẫn mang đậm dấu ấn kiến trúc và mỹ thuật của văn hóa Óc Eo - Phù Nam.
4. Trang phục và trang sức:

Sử dụng đồ trang sức: Người Phù Nam xưa rất giỏi chế tác kim hoàn (vàng, đá quý, thủy tinh). Thói quen đeo nhiều đồ trang sức bằng vàng của người dân Nam Bộ trong các dịp lễ cưới hỏi cũng phần nào phản ánh truyền thống này.
Khăn rằn: Hình ảnh chiếc khăn choàng (tiền thân của chiếc khăn rằn) đã được tìm thấy trên các bức tượng phù điêu cổ, cho thấy đây là vật dụng gắn bó với cư dân vùng đất này từ hàng ngàn năm trước.
5. Lối sống cộng đồng:

Tính cách cởi mở, phóng khoáng và năng lực giao thương kinh tế của người Nam Bộ ngày nay có nét tương đồng với sự phồn thịnh, hiếu khách của một quốc gia hàng hải (Phù Nam) từng là trung tâm thương mại quốc tế quan trọng.