Bài học kinh nghiệm quá trình xây dựng và phát triển của CNXH:
1. Phải bám sát quy luật khách quan và điều kiện thực tiễn
- Sai lầm lớn nhất của nhiều nước Đông Âu và Liên Xô trước đây là áp dụng mô hình kinh tế kế hoạch hóa tập trung, quan liêu, bao cấp quá lâu, dẫn đến sự trì trệ.
=> Bài học: Không được chủ quan, duy ý chí. Sự phát triển phải phù hợp với trình độ của lực lượng sản xuất.
=> Thực tiễn: Việt Nam (Đổi mới) và Trung Quốc (Cải cách mở cửa) đã chuyển sang nền kinh tế thị trường định hướng XHCN, chấp nhận đa dạng các thành phần kinh tế.
2. Kiên trì con đường XHCN nhưng phải linh hoạt về phương pháp
- Sự sụp đổ ở Liên Xô và Đông Âu không phải là sự sụp đổ của lý tưởng CNXH, mà là sự sụp đổ của một mô hình chưa phù hợp.
=> Bài học: Giữ vững vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản và mục tiêu độc lập dân tộc gắn liền với CNXH. Tuy nhiên, cách làm phải luôn đổi mới, không rập khuôn máy móc theo các công thức cũ.
3. Thực hiện dân chủ hóa và lắng nghe nguyện vọng nhân dân
- Một trong những lý do khiến CNXH ở Đông Âu sụp đổ là sự xa rời quần chúng, vi phạm quyền làm chủ của nhân dân và tình trạng tham nhũng trong bộ máy.
=> Bài học: Phải lấy "dân làm gốc". Mọi chính sách phải hướng tới lợi ích của nhân dân. Xây dựng nhà nước pháp quyền thực sự của dân, do dân và vì dân.
4. Coi trọng phát triển khoa học - công nghệ và hội nhập
- Trong cuộc cách mạng công nghiệp, nếu không làm chủ được công nghệ, nền kinh tế sẽ bị tụt hậu.
=> Bài học: Chủ động hội nhập quốc tế để tận dụng nguồn vốn, công nghệ và kinh nghiệm quản lý từ bên ngoài nhưng vẫn giữ vững bản sắc và độc lập tự chủ.
=> Thực tiễn: Việc tham gia các tổ chức như WTO, ASEAN và các hiệp định thương mại tự do là minh chứng cho bài học này.
5. Thường xuyên tự đổi mới, tự chỉnh đốn
- Xã hội luôn vận động, vì vậy Đảng và Nhà nước phải luôn tự soi, tự sửa để thích nghi với bối cảnh mới.
=> Bài học: Công tác xây dựng Đảng là then chốt. Phải quyết liệt đấu tranh với các biểu hiện thoái hóa, biến chất và "tự diễn biến", "tự chuyển hóa" trong nội bộ.
=> Tổng kết
Quá trình xây dựng CNXH là một con đường mới mẻ, chưa có tiền lệ, vừa làm vừa rút kinh nghiệm. Sự thành công của Việt Nam và Trung Quốc ngày nay chứng minh rằng: Nếu biết vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Marx-Lenin vào hoàn cảnh cụ thể của mỗi nước, CNXH vẫn có sức sống mãnh liệt.