Những nét chính về quá trình hình thành chủ nghĩa đế quốc vào cuối thế kỉ XIX – đầu thế kỉ XX có thể khái quát như sau:

Trước hết, cách mạng công nghiệp lần thứ hai diễn ra mạnh mẽ ở các nước tư bản phát triển (Anh, Pháp, Đức, Mỹ, Nhật…) đã làm cho nền sản xuất tư bản chủ nghĩa phát triển vượt bậc. Công nghiệp, giao thông vận tải, ngân hàng phát triển nhanh, tạo ra khối lượng tư bản lớn.

Tiếp theo, sự tập trung sản xuất và tư bản ngày càng cao đã dẫn đến sự ra đời của các tổ chức độc quyền như các-tên, xanh-đi-ca, tơ-rớt. Các tổ chức này chi phối nền kinh tế, quyết định giá cả, thị trường và lợi nhuận, làm cho chủ nghĩa tư bản chuyển sang giai đoạn đế quốc chủ nghĩa.

Bên cạnh đó, tư bản tài chính hình thành và giữ vai trò thống trị. Sự kết hợp giữa tư bản công nghiệp và tư bản ngân hàng tạo ra các tập đoàn tài chính lớn, có thế lực mạnh, thúc đẩy việc xuất khẩu tư bản ra nước ngoài để tìm kiếm lợi nhuận cao hơn.

Đồng thời, các nước đế quốc đẩy mạnh xâm lược và chia lại thế giới, chiếm thuộc địa ở châu Á, châu Phi và Mĩ Latinh. Thuộc địa trở thành nơi cung cấp nguyên liệu, nhân công rẻ và thị trường tiêu thụ hàng hóa cho chính quốc. Việc tranh giành thuộc địa làm mâu thuẫn giữa các nước đế quốc ngày càng gay gắt.

Cuối thế kỉ XIX – đầu thế kỉ XX, từ sự phát triển mạnh của kinh tế tư bản, sự hình thành các tổ chức độc quyền, tư bản tài chính và chính sách xâm lược thuộc địa, chủ nghĩa đế quốc đã ra đời, trở thành nguyên nhân sâu xa dẫn tới các cuộc chiến tranh lớn trên thế giới, đặc biệt là Chiến tranh thế giới thứ nhất.

Quá trình hình thành chủ nghĩa đế quốc
(Cuối thế kỉ XIX – đầu thế kỉ XX)

Vào cuối thế kỉ XIX – đầu thế kỉ XX, chủ nghĩa tư bản phát triển mạnh mẽ, đặc biệt sau cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ hai. Sự phát triển đó đã dẫn tới những biến đổi sâu sắc trong kinh tế, chính trị và xã hội, làm xuất hiện chủ nghĩa đế quốc – giai đoạn cao của chủ nghĩa tư bản.

1. Trong lĩnh vực kinh tế
Sản xuất công nghiệp phát triển nhanh, dẫn đến tích tụ và tập trung tư bản ngày càng cao.
Nhiều xí nghiệp lớn ra đời, cạnh tranh gay gắt, từ đó hình thành các tổ chức độc quyền như cácten, xanhđica, tơrớt.
Tư bản ngân hàng gắn chặt với tư bản công nghiệp, tạo thành tư bản tài chính, chi phối toàn bộ đời sống kinh tế.
Xuất hiện xu hướng xuất khẩu tư bản (đầu tư ra nước ngoài) thay cho xuất khẩu hàng hóa.
2. Trong lĩnh vực chính trị
Nhà nước tư sản ngày càng phục vụ lợi ích của các tập đoàn độc quyền.
Các nước tư bản lớn tăng cường xâm lược, chiếm thuộc địa, mở rộng phạm vi ảnh hưởng.
3. Trong quan hệ quốc tế
Các nước tư bản mạnh tranh giành thị trường, nguyên liệu và thuộc địa, làm cho mâu thuẫn giữa các nước đế quốc ngày càng gay gắt.
Thế giới bị phân chia thành các thuộc địa và khu vực ảnh hưởng, đặt nền tảng cho những cuộc xung đột lớn, tiêu biểu là Chiến tranh thế giới thứ nhất (1914–1918).
4. Kết luận
Chủ nghĩa đế quốc hình thành là kết quả tất yếu của sự phát triển cao của chủ nghĩa tư bản, với đặc trưng nổi bật là sự thống trị của các tổ chức độc quyền, tư bản tài chính và chính sách xâm lược, chia lại thế giới.

Quá trình hình thành chủ nghĩa đế quốc
(Cuối thế kỉ XIX – đầu thế kỉ XX)

Vào cuối thế kỉ XIX – đầu thế kỉ XX, chủ nghĩa tư bản phát triển mạnh mẽ, đặc biệt sau cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ hai. Sự phát triển đó đã dẫn tới những biến đổi sâu sắc trong kinh tế, chính trị và xã hội, làm xuất hiện chủ nghĩa đế quốc – giai đoạn cao của chủ nghĩa tư bản.

1. Trong lĩnh vực kinh tế
Sản xuất công nghiệp phát triển nhanh, dẫn đến tích tụ và tập trung tư bản ngày càng cao.
Nhiều xí nghiệp lớn ra đời, cạnh tranh gay gắt, từ đó hình thành các tổ chức độc quyền như cácten, xanhđica, tơrớt.
Tư bản ngân hàng gắn chặt với tư bản công nghiệp, tạo thành tư bản tài chính, chi phối toàn bộ đời sống kinh tế.
Xuất hiện xu hướng xuất khẩu tư bản (đầu tư ra nước ngoài) thay cho xuất khẩu hàng hóa.
2. Trong lĩnh vực chính trị
Nhà nước tư sản ngày càng phục vụ lợi ích của các tập đoàn độc quyền.
Các nước tư bản lớn tăng cường xâm lược, chiếm thuộc địa, mở rộng phạm vi ảnh hưởng.
3. Trong quan hệ quốc tế
Các nước tư bản mạnh tranh giành thị trường, nguyên liệu và thuộc địa, làm cho mâu thuẫn giữa các nước đế quốc ngày càng gay gắt.
Thế giới bị phân chia thành các thuộc địa và khu vực ảnh hưởng, đặt nền tảng cho những cuộc xung đột lớn, tiêu biểu là Chiến tranh thế giới thứ nhất (1914–1918).
4. Kết luận
Chủ nghĩa đế quốc hình thành là kết quả tất yếu của sự phát triển cao của chủ nghĩa tư bản, với đặc trưng nổi bật là sự thống trị của các tổ chức độc quyền, tư bản tài chính và chính sách xâm lược, chia lại thế giới.