So sánh sản xuất trong hai cuộc cách mạng công nghiệp
Nội dung
Cách mạng công nghiệp lần thứ nhất
Cách mạng công nghiệp lần thứ hai
Thời gian
Cuối thế kỉ XVIII – đầu XIX
Cuối thế kỉ XIX – đầu XX
Nguồn năng lượng chủ yếu
Sức nước, máy hơi nước
Điện năng, động cơ đốt trong
Máy móc – kĩ thuật
Máy móc đơn giản, cơ khí hóa bước đầu
Máy móc hiện đại, tự động hóa cao
Quy mô sản xuất
Chủ yếu xí nghiệp nhỏ, thủ công chuyển sang cơ khí
Nhà máy lớn, sản xuất hàng loạt
Ngành sản xuất tiêu biểu
Dệt, luyện kim, khai mỏ
Điện, hóa chất, luyện thép, ô tô
Năng suất lao động
Tăng nhưng còn hạn chế
Tăng rất cao, hiệu quả vượt trội

Sản xuất trong Cách mạng công nghiệp lần thứ nhất chủ yếu là cơ khí hóa với máy hơi nước, còn trong Cách mạng công nghiệp lần thứ hai là sản xuất quy mô lớn dựa trên điện năng và kĩ thuật hiện đại, năng suất cao hơn nhiều.

Sự khác biệt lớn nhất giữa sản xuất trong Cách mạng Công nghiệp lần thứ nhất (CMCN 1.0) và lần thứ hai (CMCN 2.0) nằm ở nguồn năng lượng chủ đạo, quy mô và phương thức tổ chức sản xuất.
Dưới đây là các điểm khác biệt cụ thể:
 
1. Nguồn năng lượng và Động lực chính
CMCN lần thứ nhất: Dựa trên sức nước và đặc biệt là hơi nước. Động cơ hơi nước của James Watt là phát minh then chốt giúp thay thế sức lao động thủ công bằng cơ khí hóa.
CMCN lần thứ hai: Chuyển sang sử dụng năng lượng điện, xăng dầu và động cơ đốt trong. Điện năng cho phép các nhà máy hoạt động linh hoạt và hiệu quả hơn nhiều so với hơi nước. 
 
2. Phương thức và Quy mô sản xuất
CMCN lần thứ nhất: Đánh dấu sự chuyển đổi từ sản xuất thủ công (tại gia hoặc xưởng nhỏ) sang cơ giới hóa tại các nhà máy. Tuy nhiên, quy mô sản xuất vẫn còn tương đối nhỏ so với giai đoạn sau.
CMCN lần thứ hai: Ra đời hình thức sản xuất hàng loạt (mass production) dựa trên dây chuyền lắp ráp (assembly line), tiêu biểu là dây chuyền của Henry Ford năm 1913. Sản xuất được chuyên môn hóa cao, giúp tạo ra lượng sản phẩm khổng lồ với chi phí thấp. 
 
3. Ngành công nghiệp trọng điểm
CMCN lần thứ nhất: Tập trung chủ yếu vào ngành dệt may, khai thác than đá và luyện sắt.
CMCN lần thứ hai: Mở rộng sang các ngành công nghiệp nặng và kỹ thuật cao như luyện thép (thép thay thế sắt), hóa chất, chế tạo ô tô và viễn thông. 
 
4. Cơ sở hạ tầng và Giao thông
CMCN lần thứ nhất: Gắn liền với sự phát triển của đầu máy xe lửa hơi nước và tàu thủy hơi nước.
CMCN lần thứ hai: Chứng kiến sự bùng nổ của mạng lưới đường sắt quy mô lớn, sự ra đời của ô tô, máy bay và các phương tiện liên lạc mới như điện thoại, vô tuyến. 

Sự Khác Biệt Giữa Sản Xuất Thời Kỳ Cách Mạng Công Nghiệp Lần Thứ Nhất và Lần Thứ Hai
Cả hai cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ nhất (CMCN 1.0) và lần thứ hai (CMCN 2.0) đều đánh dấu những bước tiến vượt bậc trong lịch sử sản xuất của nhân loại. Tuy nhiên, phương thức sản xuất và các đặc điểm nổi bật của chúng có những khác biệt rõ rệt.

1. Đặc điểm công nghệ và nguồn năng lượng:
CMCN lần thứ nhất (khoảng 1760-1840):

Công nghệ chính: Sử dụng hơi nước và sức nước để cơ khí hóa sản xuất. Các phát minh tiêu biểu như máy hơi nước (James Watt), máy dệt, máy kéo sợi.
Nguồn năng lượng chính: Than đá (cho động cơ hơi nước) và sức nước.
Phương thức sản xuất: Chuyển từ lao động thủ công sang máy móc cơ khí trong các nhà máy đầu tiên. Tập trung vào cơ giới hóa.
CMCN lần thứ hai (khoảng 1870-1914):

Công nghệ chính: Sử dụng điện năng và động cơ đốt trong. Phát triển các dây chuyền sản xuất hàng loạt theo nguyên lý của Henry Ford.
Nguồn năng lượng chính: Điện, dầu mỏ.
Phương thức sản xuất: Phát triển sản xuất hàng loạt trên quy mô lớn, chuyên môn hóa lao động cao, áp dụng các tiến bộ trong luyện kim (thép), hóa chất.
2. Quy mô và Tác động sản xuất:
CMCN lần thứ nhất:

Quy mô: Mới bắt đầu có các nhà máy, quy mô sản xuất tăng lên so với sản xuất thủ công, nhưng còn hạn chế.
Tác động: Thay đổi cấu trúc kinh tế từ nông nghiệp sang công nghiệp, tạo ra các thành phố công nghiệp. Năng suất lao động tăng nhưng chưa đột phá mạnh mẽ như giai đoạn sau.
CMCN lần thứ hai:

Quy mô: Sản xuất hàng loạt, quy mô công nghiệp khổng lồ. Dây chuyền lắp ráp giúp tăng tốc độ và số lượng sản phẩm một cách đáng kinh ngạc.
Tác động: Thúc đẩy toàn cầu hóa sơ khai thông qua giao thông vận tải và thông tin liên lạc phát triển mạnh mẽ. Giảm giá thành sản phẩm, tăng khả năng tiếp cận hàng hóa cho nhiều người hơn.
3. Lao động và Tổ chức sản xuất:
CMCN lần thứ nhất:

Lao động: Xuất hiện công nhân nhà máy, làm việc theo ca kíp, nhưng mức độ chuyên môn hóa chưa cao.
Tổ chức: Các nhà máy tập trung, nhưng quy trình vẫn còn tương đối đơn giản so với giai đoạn sau.
CMCN lần thứ hai:

Lao động: Xuất hiện lao động dây chuyền, đòi hỏi sự lặp đi lặp lại các thao tác chuyên môn hóa cao. Xuất hiện các phong trào công đoàn để đòi quyền lợi cho người lao động.
Tổ chức: Áp dụng các nguyên lý quản lý khoa học (như của Taylor), tổ chức sản xuất theo dây chuyền hiệu quả