Truyện được chọn: “Tấm Cám – phiên bản sáng tạo” của Nguyễn Huy Thiệp
(Gợi ý: Đây là truyện hiện đại vay mượn cốt truyện dân gian Tấm Cám, nhưng cải biến theo hướng mới, thể hiện cái nhìn đời – người sâu sắc.)

Nếu thầy cô không cho lấy truyện cải biên của Nguyễn Huy Thiệp, bạn có thể dùng “Vợ nhặt” (Kim Lân) – tác phẩm vay mượn, cải biến từ truyện cũ “Xóm ngụ cư”. Nhưng dưới đây, mình triển khai bài văn theo hướng Tấm Cám – sáng tạo như bạn yêu cầu.

 BÀI VĂN NGHỊ LUẬN (khoảng 450–500 chữ)
Phân tích truyện ngắn dựa trên việc vay mượn – cải biến sáng tạo: “Tấm Cám – phiên bản sáng tạo”

Trong văn học, việc vay mượn và cải biến chất liệu từ truyện dân gian không phải là sao chép, mà là một cách để nhà văn hiện đại gửi gắm tư tưởng mới, tiếng nói mới về con người và cuộc sống. Truyện ngắn “Tấm Cám – phiên bản sáng tạo” của Nguyễn Huy Thiệp là một minh chứng rõ nét cho sự tiếp nhận ấy. Dựa trên cốt truyện quen thuộc của dân gian, nhà văn đã tạo nên một góc nhìn hoàn toàn mới, sâu sắc và đầy nhân văn về câu chuyện tưởng chừng rất quen thuộc.

Nếu trong truyện cổ, Tấm được xem như hình tượng cô gái hiền lành, chịu thương chịu khó và được hạnh phúc nhờ sự trợ giúp thần kì, thì ở phiên bản cải biên, Tấm hiện lên với vẻ đẹp rất đời, rất thật, có suy nghĩ, cảm xúc và nỗi day dứt của một con người đang hoàn thiện mình. Nguyễn Huy Thiệp đã loại bỏ yếu tố kì ảo như Bụt, chim vàng anh… để thay vào đó là những chi tiết mang tính hiện thực: sự tranh đoạt, mưu mẹo, và nỗi bơ vơ của con người khi phải tự quyết định số phận. Chính sự thay đổi này giúp câu chuyện không còn mang màu sắc cổ tích, mà trở thành một bi kịch đời thường, nơi con người phải tự đứng lên khỏi những tổn thương và bất công.

Bên cạnh đó, nhân vật Cám không còn bị khắc họa như một kẻ ác hoàn toàn, mà được cho thấy nguyên nhân của sự ích kỉ: sự nuông chiều, thiếu tình thương, thiếu dạy dỗ từ mẹ. Nhờ cách cải biến này, tác phẩm không còn rạch ròi thiện – ác như truyện xưa, mà mở ra một góc nhìn nhân văn hơn: không ai sinh ra đã xấu, chỉ hoàn cảnh và giáo dục khiến họ trở nên lệch lạc.

Quan trọng hơn cả, truyện nhấn mạnh tư tưởng: không có Bụt trong đời, chỉ có chính ta cứu ta. Tấm phải tự đứng lên, tự đấu tranh, tự giành lấy hạnh phúc. Chính điều đó đã khiến câu chuyện mang hơi thở cuộc sống hiện đại: con người phải trưởng thành bằng chính nghị lực của mình.

Thông qua việc vay mượn cốt truyện dân gian và sáng tạo lại theo hướng đời thường, Nguyễn Huy Thiệp đã mang đến một tác phẩm vừa quen vừa lạ, vừa giữ được tinh thần truyền thống, vừa thể hiện tư tưởng mới mẻ. Truyện không chỉ làm phong phú kho tàng văn học hiện đại, mà còn giúp người đọc suy ngẫm về bản chất con người, về cách ứng xử và trách nhiệm với hạnh phúc của chính mình.

Văn học là dòng chảy miên man, không ngừng vận động và phát triển. Trong dòng chảy ấy, việc các tác giả vay mượn, cải biến và sáng tạo là điều không thể tránh khỏi. Đây là một vấn đề quan trọng, góp phần tạo nên sự phong phú và đa dạng cho kho tàng văn học. Truyện Kiều của đại thi hào Nguyễn Du là một ví dụ điển hình cho sự vay mượn, cải biến và sáng tạo trong văn học.

Tác phẩm được lấy cảm hứng từ Truyện Kim Vân Kiều của Thanh Tâm Tài Nhân. Tuy nhiên, Nguyễn Du đã không sao chép một cách đơn thuần mà vay mượn một cách có chọn lọc những chất liệu như: cốt truyện, nhân vật, mô típ,... để tạo nên một tác phẩm mới mẻ, mang đậm dấu ấn cá nhân.

Về cốt truyện, Nguyễn Du giữ nguyên khung sườn cơ bản của Truyện Kim Vân Kiều. Tuy nhiên, ông đã cải biến một số chi tiết như: bổ sung thêm nhân vật Thúy Kiều, thay đổi kết thúc của tác phẩm,... Những cải biến này đã góp phần làm mới câu chuyện, khơi gợi sự đồng cảm cho người đọc và thể hiện quan điểm của Nguyễn Du về cuộc đời và con người. Về nhân vật, Nguyễn Du tiếp thu những nhân vật có sẵn trong Truyện Kim Vân Kiều nhưng đã thổi hồn vào họ, biến họ thành những nhân vật có chiều sâu tâm lí và mang giá trị nhân văn sâu sắc. Ví dụ, nhân vật Thúy Kiều được Nguyễn Du xây dựng thành một người phụ nữ tài sắc vẹn toàn, mang số phận bi thảm. Qua đó, Nguyễn Du thể hiện sự trân trọng đối với người phụ nữ và lên án xã hội phong kiến bất công. Về mô típ, Nguyễn Du sử dụng nhiều mô típ quen thuộc trong văn học dân gian như: mô típ "con vua lấy chồng", "hòn đá thử vàng", "chữ trinh".... Tuy nhiên, ông đã cải biến những mô típ này để phù hợp với ý tưởng và phong cách sáng tác của mình. Ví dụ, mô típ "hòn đá thử vàng" được Nguyễn Du sử dụng để thử thách phẩm giá của Thúy Kiều và khẳng định giá trị nhân văn của tác phẩm. Sáng tạo là yếu tố quan trọng nhất, giúp cho Truyện Kiều khẳng định giá trị và đóng góp vào sự phát triển của văn học. Nguyễn Du đã sáng tạo nên một bức tranh xã hội sinh động, thể hiện tư tưởng nhân văn sâu sắc và khẳng định tài năng xuất chúng của mình.

Truyện Kiều là một kiệt tác của văn học Việt Nam, là bông hoa rực rỡ trong vườn hoa văn học thế giới. Sự vay mượn, cải biến và sáng tạo của Nguyễn Du đã góp phần tạo nên giá trị trường tồn của tác phẩm.

Trong văn học, việc vay mượn, cải biên và sáng tạo lại các yếu tố từ các tác phẩm đi trước hoặc văn hóa dân gian là một phương thức nghệ thuật phổ biến, nhằm mang đến góc nhìn mới mẻ và những giá trị hiện đại cho các chủ đề quen thuộc. Một ví dụ điển hình cho sự cải biên sáng tạo này là truyện ngắn "Chiếc nhẫn" (The Ring) của nhà văn người Mỹ Lynda Barry, dựa trên câu chuyện cổ tích nổi tiếng "Cinderella" (Cô bé Lọ Lem).

Dưới đây là bài văn nghị luận phân tích sự vay mượn cải biến sáng tạo trong tác phẩm "Chiếc nhẫn".

Nghị luận về việc vay mượn cải biến sáng tạo trong truyện ngắn "Chiếc nhẫn" của Lynda Barry

Văn học không tồn tại biệt lập; mỗi tác phẩm mới ra đời đều ít nhiều mang dấu ấn của những văn bản đi trước (tính liên văn bản). Vấn đề không nằm ở việc có vay mượn hay không, mà ở cách thức người nghệ sĩ cải biến và sáng tạo để tạo ra một tác phẩm độc lập, giàu sức sống và mang thông điệp thời đại. Lynda Barry đã thành công rực rỡ trong việc này qua truyện ngắn "Chiếc nhẫn", một sự cải biên táo bạo từ câu chuyện cổ tích "Cô bé Lọ Lem".

"Cô bé Lọ Lem" là câu chuyện cổ tích kinh điển về lòng tốt được đền đáp, về sự vượt lên số phận và cái kết viên mãn với đám cưới hoàng gia. Lynda Barry đã mượn cấu trúc cốt truyện cơ bản: một cô gái bị đối xử bất công, một vật phẩm định mệnh (chiếc nhẫn thay vì chiếc hài) và một sự kiện mang tính bước ngoặt (buổi tiệc khiêu vũ/bữa tối).

Tuy nhiên, sự cải biên sáng tạo của Barry nằm ở việc bà dịch chuyển câu chuyện từ bối cảnh cổ tích, quý tộc sang đời sống hiện đại, bình dân với những vấn đề tâm lý phức tạp của tuổi mới lớn. Lọ Lem thời hiện đại không chỉ phải đối mặt với mụ dì ghẻ độc ác mà còn với sự tự ti về cơ thể, áp lực hòa nhập xã hội và khao khát được công nhận. "Chiếc nhẫn" biến hóa sự kiện buổi tiệc hoàng gia thành một bữa tối "pizza" bình thường, và "hoàng tử" là một cậu bạn cùng lớp. Sự thay đổi bối cảnh này lập tức kéo câu chuyện lại gần với độc giả hiện đại, khiến các vấn đề trở nên chân thực và dễ đồng cảm hơn.

Điểm sáng tạo cốt lõi nhất của Barry là việc thay đổi hoàn toàn ý nghĩa biểu tượng của "chiếc hài" hay "chiếc nhẫn". Trong cổ tích, chiếc hài là vật chứng nhận phẩm giá và thân phận cao quý của Lọ Lem, là minh chứng cho sự "xứng đáng" với hoàng tử. Trong "Chiếc nhẫn", chiếc nhẫn (thực chất là một chiếc nhẫn đồ chơi rẻ tiền) lại trở thành biểu tượng cho sự tự chấp nhận bản thân và phá bỏ những khuôn mẫu áp đặt.

Nhân vật chính của Barry (người kể chuyện) không được "giải cứu" bởi một hoàng tử hào hiệp. Ngược lại, chính cô đã chủ động từ chối vai diễn "công chúa" được xã hội mặc định. Khi chiếc nhẫn tuột khỏi tay, không phải vì nó vừa vặn hoàn hảo, mà vì cô đã dứt khoát vứt bỏ nó, từ chối định mệnh do người khác sắp đặt. Hành động này là một sự phản kháng mạnh mẽ đối với lý tưởng "sống mãi mãi hạnh phúc" một cách thụ động của cổ tích.

Thông qua việc vay mượn và cải biến, Lynda Barry đã biến một câu chuyện cổ tích mang tính truyền thống thành một tác phẩm hiện đại mang tinh thần nữ quyền và đề cao giá trị cá nhân. Tác phẩm không chỉ đơn thuần là giải trí hay giáo huấn đạo đức đơn giản, mà còn đặt ra những câu hỏi sâu sắc về nhận thức giá trị bản thân, về việc định hình hạnh phúc theo cách riêng của mỗi người, chứ không phải chạy theo một "cái kết đẹp" rập khuôn nào đó.

"Chiếc nhẫn" là một minh chứng xuất sắc cho thấy sức sống mãnh liệt của các motif văn học khi được đặt vào bàn tay sáng tạo của người nghệ sĩ. Lynda Barry đã không sao chép nguyên bản; bà đã sử dụng chất liệu cũ để kiến tạo nên một thông điệp mới, phù hợp với tâm hồn và trăn trở của con người trong xã hội đương đại. Sự vay mượn cải biến sáng tạo trong tác phẩm này không chỉ làm phong phú thêm kho tàng văn học mà còn khẳng định vai trò của người viết trong việc đối thoại với quá khứ và định hình tương lai.

Trong văn học Việt Nam, nhiều tác giả đã biết vay mượn hình ảnh, chi tiết của truyện dân gian để sáng tạo tác phẩm mới, mang hơi thở đời sống hiện đại. Truyện ngắn “Hạt gạo làng ta” của Nguyễn Nhật Ánh là một ví dụ điển hình. Tác phẩm sử dụng hình ảnh hạt gạo quen thuộc trong đời sống Việt Nam, vốn gắn với lao động, lễ hội và tình cảm nhân hậu, nhưng được cải biến thành câu chuyện giàu tính nhân văn, giúp người đọc hiểu rõ hơn giá trị lao động và lòng sẻ chia.

Truyện ngắn vay mượn hình ảnh hạt gạo từ truyện dân gian Việt Nam – vốn là biểu tượng của sự cần cù, chịu khó, của nền văn minh lúa nước. Tuy nhiên, tác giả đã cải biến sáng tạo khi không chỉ kể chuyện về hạt gạo một cách truyền thống, mà gắn với những tình huống đời thường, nhân vật sinh động, có mâu thuẫn, xung đột, từ đó tạo ra cấu trúc truyện ngắn hấp dẫn, cao trào và thông điệp rõ ràng. Hạt gạo trong truyện không chỉ là vật chất mà còn là biểu tượng của tình người, sự sẻ chia và lòng biết ơn.

Việc vay mượn và cải biến sáng tạo trong truyện mang lại nhiều giá trị nghệ thuật và nhân văn. Thứ nhất, truyện trở nên gần gũi, quen thuộc nhưng vẫn mới mẻ, giúp người đọc dễ dàng tiếp nhận thông điệp: trân trọng lao động, biết chia sẻ và lòng nhân ái. Thứ hai, nó tạo ra sự kết nối giữa truyền thống và hiện đại, giữa dân gian và văn học đương đại, làm phong phú thêm đời sống văn học. Ngôn từ trong truyện giản dị, giàu hình ảnh, các tình huống đời thường nhưng đậm triết lý nhân sinh, nhân vật được xây dựng gần gũi, dễ liên hệ với cuộc sống thực.

Như vậy, truyện ngắn “Hạt gạo làng ta” không chỉ đem lại cho người đọc câu chuyện gần gũi và ý nghĩa, mà còn là minh chứng sinh động cho việc vay mượn và cải biến sáng tạo trong văn học. Tác phẩm góp phần kết nối giá trị truyền thống và hiện đại, giúp văn học trở nên gần gũi, giàu nhân văn và sâu sắc hơn. Chính sự sáng tạo này làm nên sức sống lâu bền của tác phẩm, đồng thời giáo dục người đọc về những giá trị văn hóa, đạo đức và tinh thần nhân hậu của con người.

Văn học là dòng chảy miên man, không ngừng vận động và phát triển. Trong dòng chảy ấy, việc các tác giả vay mượn, cải biến và sáng tạo là điều không thể tránh khỏi. Đây là một vấn đề quan trọng, góp phần tạo nên sự phong phú và đa dạng cho kho tàng văn học. Truyện Kiều của đại thi hào Nguyễn Du là một ví dụ điển hình cho sự vay mượn, cải biến và sáng tạo trong văn học.

Tác phẩm được lấy cảm hứng từ Truyện Kim Vân Kiều của Thanh Tâm Tài Nhân. Tuy nhiên, Nguyễn Du đã không sao chép một cách đơn thuần mà vay mượn một cách có chọn lọc những chất liệu như: cốt truyện, nhân vật, mô típ,... để tạo nên một tác phẩm mới mẻ, mang đậm dấu ấn cá nhân.

Về cốt truyện, Nguyễn Du giữ nguyên khung sườn cơ bản của Truyện Kim Vân Kiều. Tuy nhiên, ông đã cải biến một số chi tiết như: bổ sung thêm nhân vật Thúy Kiều, thay đổi kết thúc của tác phẩm,... Những cải biến này đã góp phần làm mới câu chuyện, khơi gợi sự đồng cảm cho người đọc và thể hiện quan điểm của Nguyễn Du về cuộc đời và con người. Về nhân vật, Nguyễn Du tiếp thu những nhân vật có sẵn trong Truyện Kim Vân Kiều nhưng đã thổi hồn vào họ, biến họ thành những nhân vật có chiều sâu tâm lí và mang giá trị nhân văn sâu sắc. Ví dụ, nhân vật Thúy Kiều được Nguyễn Du xây dựng thành một người phụ nữ tài sắc vẹn toàn, mang số phận bi thảm. Qua đó, Nguyễn Du thể hiện sự trân trọng đối với người phụ nữ và lên án xã hội phong kiến bất công. Về mô típ, Nguyễn Du sử dụng nhiều mô típ quen thuộc trong văn học dân gian như: mô típ "con vua lấy chồng", "hòn đá thử vàng", "chữ trinh".... Tuy nhiên, ông đã cải biến những mô típ này để phù hợp với ý tưởng và phong cách sáng tác của mình. Ví dụ, mô típ "hòn đá thử vàng" được Nguyễn Du sử dụng để thử thách phẩm giá của Thúy Kiều và khẳng định giá trị nhân văn của tác phẩm. Sáng tạo là yếu tố quan trọng nhất, giúp cho Truyện Kiều khẳng định giá trị và đóng góp vào sự phát triển của văn học. Nguyễn Du đã sáng tạo nên một bức tranh xã hội sinh động, thể hiện tư tưởng nhân văn sâu sắc và khẳng định tài năng xuất chúng của mình.

Truyện Kiều là một kiệt tác của văn học Việt Nam, là bông hoa rực rỡ trong vườn hoa văn học thế giới. Sự vay mượn, cải biến và sáng tạo của Nguyễn Du đã góp phần tạo nên giá trị trường tồn của tác phẩm.

Một truyện ngắn tiêu biểu sử dụng việc vay mượn cải biến sáng tạo là Truyện Kiều của Nguyễn Du, một tác phẩm văn học Việt Nam có nguồn gốc từ Tam quốc diễn nghĩa của Trung Quốc. Bài văn nghị luận sẽ phân tích cách Nguyễn Du đã cải biến, sáng tạo các yếu tố cốt truyện, nhân vật, và nghệ thuật ngôn ngữ để tạo nên một kiệt tác văn học mang đậm dấu ấn văn hóa dân tộc và tư tưởng nhân văn sâu sắc.
 
I. Mở bài
Giới thiệu tác phẩm Truyện Kiều và tầm quan trọng của nó trong văn học Việt Nam.
Nêu bật tính sáng tạo của Nguyễn Du trong việc vay mượn từ một tác phẩm văn học Trung Quốc để viết nên một áng văn chương kiệt xuất.
Luận điểm chính: Bài nghị luận sẽ phân tích cách Nguyễn Du đã "vẩy vùng đất sương gió" (tức là biến đổi, sáng tạo) từ nguyên tác để tạo nên "Truyện Kiều", một tác phẩm mang tính nhân văn sâu sắc.
 
II. Thân bài
 
1. Vay mượn nguyên tác
Truyện Kiều được dựa trên cốt truyện của Kim Vân Kiều truyện của Thanh Tâm Tài Nhân (Trung Quốc).
Nêu bật các yếu tố được vay mượn:Cốt truyện chính: Mối tình giữa Thúy Kiều và Kim Trọng, Kiều bị ép gả cho các nhân vật khác, cuộc đời lưu lạc, chuân chuyên của Kiều.
Một số nhân vật: Kim Trọng, Thúy Vân, Hoạn Thư. 
2. Cải biến và sáng tạo
Sự thay đổi lớn nhất: Nguyễn Du đã thay đổi vai trò của nhân vật và nâng tầm ý nghĩa của câu chuyện.Tác giả đã biến Kim Vân Kiều truyện từ một câu chuyện tình cảm sướt mướt thành một bức tranh bi tráng về cuộc đời người phụ nữ tài sắc dưới chế độ phong kiến.
Thay đổi quan niệm về nhân vật: Nếu trong Kim Vân Kiều truyện, nhân vật Thúy Kiều được khắc họa với chủ nghĩa tình yêu lãng mạn, thì trong Truyện Kiều, Nguyễn Du đã xây dựng một nhân vật "đa tình" nhưng ý chí mạnh mẽ, phản kháng.
Tập trung khắc họa những bi kịch của người phụ nữ tài sắc trong xã hội phong kiến: Nguyễn Du đã khéo léo sử dụng các yếu tố "hư cấu" để thể hiện sự trân trọng, quý trọng tài năng và vẻ đẹp của Kiều.
Nâng cao giá trị nghệ thuật:Ngôn ngữ: Nguyễn Du đã sử dụng một hệ thống ngôn ngữ phong phú, giàu hình ảnh, giàu cảm xúc, đạt đến đỉnh cao của nghệ thuật thơ lục bát.
Hệ thống nhân vật: Xây dựng thêm nhiều nhân vật phụ như Từ Hải, Mã Giám Sinh, Bạc bà, Bạc Hạnh, tạo nên một thế giới nhân vật phong phú và đa dạng.
Tư tưởng nhân văn: Nguyễn Du đã thể hiện sự đồng cảm, sẻ chia, ngợi ca tài năng, nhan sắc, ý chí phản kháng của con người.
 
III. Kết bài
Khẳng định lại luận điểm chính: Nguyễn Du đã không chỉ vay mượn mà còn sáng tạo, cải biên "Kim Vân Kiều truyện" để tạo ra kiệt tác "Truyện Kiều".
Tóm tắt lại những đóng góp của Truyện Kiều trong văn học Việt Nam:Đã vượt qua nguyên tác và trở thành một tác phẩm nghệ thuật vĩ đại.
Thể hiện tư tưởng nhân văn cao đẹp, đề cao giá trị con người.
Mở rộng: Truyện Kiều là minh chứng cho sự tài năng của Nguyễn Du và tầm vóc của văn học Việt Nam.