BÀI SOẠN: TRỞ GIÓ
I. Tìm hiểu bài
1. Tác giả:
Bài “Trở gió” là một bài văn (hoặc bài thơ) miêu tả thời điểm gió mùa về, mang theo hơi lạnh đầu mùa.

2. Nội dung chính:
Bài “Trở gió” nói về sự thay đổi của thiên nhiên khi gió mùa đến – trời lạnh hơn, cây lá rung rinh, mưa bay, và đặc biệt là tình cảm yêu thương, quan tâm giữa con người với nhau trong những ngày trở gió.

3. Ý nghĩa:
Qua bài, tác giả muốn nhắc nhở chúng ta phải biết quan tâm, chăm sóc người thân khi trời trở lạnh.

II. Từ ngữ cần hiểu
Trở gió: Thời tiết thay đổi, thường là lúc bắt đầu có gió lạnh.
Se lạnh: Lạnh nhẹ, lành lạnh đầu mùa.

III. Gợi ý trả lời câu hỏi (nếu là bài đọc trong SGK)
1️⃣ Khi trở gió, cảnh vật có gì thay đổi?
→ Trời bỗng se lạnh, mưa bay lất phất, cây cối đung đưa, mặt đất ẩm ướt.

2️⃣ Con người làm gì khi trở gió?
→ Mọi người mặc áo ấm hơn, mẹ chuẩn bị thêm chăn cho con, ai cũng quan tâm đến nhau hơn.

3️⃣ Bài học em rút ra là gì?
→ Khi trời trở gió, chúng ta nên quan tâm, giúp đỡ, chăm sóc người thân và giữ gìn sức khỏe.

IV. Ghi nhớ
“Trở gió” không chỉ là dấu hiệu của mùa lạnh, mà còn là mùa của yêu thương, quan tâm, sưởi ấm cho nhau.

Câu 1 (trang 46 sgk Ngữ văn lớp 7 Tập 1): 

- Gió chướng được tác giả miêu tả qua những chi tiết, hình ảnh:

+ Mới đầu thì gió nhẹ nhàng, e dè thông qua âm thanh chuông gió “âm thanh từng giọt tinh tang, thoảng và e dè”.

+ Về sau gió thành dòng, vội vàng, gấp rút. Gió mạnh cồn cào, nồng nhiệt mà cũng “thiệt dịu dàng”.

Câu 2 (trang 46 sgk Ngữ văn lớp 7 Tập 1):

- Những biểu hiện của tâm trạng "lộn xộn, ngổn ngang" ở nhân vật “tôi” khi gió chướng về:

+ Mừng vui khi gió chướng về vì gió chướng về là sắp đến Tết, được sắm quần áo mới.

+ Bực bội, buồn khi gió về bởi gió chướng về là già thêm một tuổi, cảm giác như mất đi một cái gì đó.

- Lí do khiến nhân vật “tôi” luôn mong ngóng, chờ đợi gió chướng là mùa gió chướng cũng là mùa thu hoạch.

Câu 3 (trang 46 sgk Ngữ văn lớp 7 Tập 1):

- Tác giả khẳng định “mùa gió chướng cũng là mùa thu hoạch” là bởi khi gió chướng về: 

+ là lúc lúa vừa chín tới, hi vọng rực lên theo màu lúa.

+ mía già, ngọt nước và trĩu, cầm khúc mía trên tay nghe nặng trịch.

+ vú sữa chín cây lúc lỉu, căng bóng.

+ dưa hấu chín.

Câu 4 (trang 47 sgk Ngữ văn lớp 7 Tập 1):

- Câu văn cuối của văn bản: “Ở đó, siêu thị chất đầy dưa hấu, dưa hành, dưa kiệu, bánh chưng, bánh tét, liệu ở đó có ai bán một mùa gió cho tôi?” gợi cho em suy nghĩ về một cái Tết ấm no, đủ đầy nơi phố thị xa hoa. Tuy nhiên ở nơi xa hoa đó lại không có những kí ức tuổi thơ, không có mùa gió chướng mà nhân vật tôi vẫn mong đợi. Qua đó người đọc thấy được nỗi nhớ quê hương lúc nào cũng thường trực ở nhân vật tôi.

Câu 5 (trang 47 sgk Ngữ văn lớp 7 Tập 1):

- Qua văn bản văn bản Trở gió (Nguyễn Ngọc Tư) người đọc hình dung được sự thay đổi của cảnh vật dịp cuối năm và cũng thấy được sự thay đổi trong cách cảm, cách nghĩ của con người. Thông qua cách cảm nhận đó chúng ta tình yêu quê hương, đất nước tha thiết của tác giả. Phải yêu quê hương, nặng lòng với quê hương thì mới có những cảm nhận sâu sắc, tỉ mỉ đến như vậy.

 
Câu 6 (trang 47 sgk Ngữ văn lớp 7 Tập 1):

- Nếu một mai đi xa, nhắc đến “gió chướng, những hình ảnh quen thuộc nào hiện ra trong tâm trí” của tác giả là:

+ những nùi rơm vướng oằn nhánh me

+ giồng bạc hà cháy lá

+ con nước rong linh đinh

+ má đứng rê lúa, trấu bay xà quần

+ vài buồng cau quá lứa thắp lửa trên cao

+ tiếng chày quết bánh phồng thâm u trong rặng dừa nước

+ trời mát riu riu, nắng thức trễ nắng không ra vàng không ra trắng.

- Bản thân em, nếu phải xa nhà, xa quê, em nhớ nhất: bản thân mỗi người sẽ có những ấn tượng và thứ đáng nhớ riêng. Mỗi người sẽ chia sẻ điều mình nhớ nhất cho các bạn cùng nghe.

Câu 1

- Gió chướng được tác giả miêu tả qua những chi tiết, hình ảnh:

+ Mới đầu thì gió nhẹ nhàng, e dè thông qua âm thanh chuông gió “âm thanh từng giọt tinh tang, thoảng và e dè”.

+ Về sau gió thành dòng, vội vàng, gấp rút. Gió mạnh cồn cào, nồng nhiệt mà cũng “thiệt dịu dàng”.

Câu 2

- Những biểu hiện của tâm trạng "lộn xộn, ngổn ngang" ở nhân vật “tôi” khi gió chướng về:

+ Mừng vui khi gió chướng về vì gió chướng về là sắp đến Tết, được sắm quần áo mới.

+ Bực bội, buồn khi gió về bởi gió chướng về là già thêm một tuổi, cảm giác như mất đi một cái gì đó.

- Lí do khiến nhân vật “tôi” luôn mong ngóng, chờ đợi gió chướng là mùa gió chướng cũng là mùa thu hoạch.

Câu 3

- Tác giả khẳng định “mùa gió chướng cũng là mùa thu hoạch” là bởi khi gió chướng về: 

+ là lúc lúa vừa chín tới, hi vọng rực lên theo màu lúa.

+ mía già, ngọt nước và trĩu, cầm khúc mía trên tay nghe nặng trịch.

+ vú sữa chín cây lúc lỉu, căng bóng.

+ dưa hấu chín.

Câu 4

- Câu văn cuối của văn bản: “Ở đó, siêu thị chất đầy dưa hấu, dưa hành, dưa kiệu, bánh chưng, bánh tét, liệu ở đó có ai bán một mùa gió cho tôi?” gợi cho em suy nghĩ về một cái Tết ấm no, đủ đầy nơi phố thị xa hoa. Tuy nhiên ở nơi xa hoa đó lại không có những kí ức tuổi thơ, không có mùa gió chướng mà nhân vật tôi vẫn mong đợi. Qua đó người đọc thấy được nỗi nhớ quê hương lúc nào cũng thường trực ở nhân vật tôi.

Câu 5 (trang 47 sgk Ngữ văn lớp 7 Tập 1):

- Qua văn bản văn bản Trở gió (Nguyễn Ngọc Tư) người đọc hình dung được sự thay đổi của cảnh vật dịp cuối năm và cũng thấy được sự thay đổi trong cách cảm, cách nghĩ của con người. Thông qua cách cảm nhận đó chúng ta tình yêu quê hương, đất nước tha thiết của tác giả. Phải yêu quê hương, nặng lòng với quê hương thì mới có những cảm nhận sâu sắc, tỉ mỉ đến như vậy.

 
Câu 6

- Nếu một mai đi xa, nhắc đến “gió chướng, những hình ảnh quen thuộc nào hiện ra trong tâm trí” của tác giả là:

+ những nùi rơm vướng oằn nhánh me

+ giồng bạc hà cháy lá

+ con nước rong linh đinh

+ má đứng rê lúa, trấu bay xà quần

+ vài buồng cau quá lứa thắp lửa trên cao

+ tiếng chày quết bánh phồng thâm u trong rặng dừa nước

+ trời mát riu riu, nắng thức trễ nắng không ra vàng không ra trắng.