PHÂN TÍCH NGHỆ THUẬT XÂY DỰNG TÌNH HUỐNG VÀ NHÂN VẬT TRONG TRUYỆN NGẮN “LÀNG” – KIM LÂN
Kim Lân là cây bút gắn bó sâu sắc với hình ảnh người nông dân Việt Nam, đặc biệt trong những năm kháng chiến chống Pháp. Tác phẩm “Làng” là một truyện ngắn xuất sắc thể hiện tình yêu làng, yêu nước của người nông dân qua hình tượng nhân vật ông Hai. Đóng vai trò quan trọng làm nên thành công của tác phẩm là nghệ thuật xây dựng tình huống truyện độc đáo và khắc họa nhân vật chân thực, sống động.

 1. Nghệ thuật xây dựng tình huống truyện đặc sắc
Tình huống truyện trong “Làng” được Kim Lân xây dựng rất tinh tế và đầy kịch tính: ông Hai – người tha thiết yêu làng mình – bỗng nghe tin làng theo Tây (Pháp). Đây là tình huống bất ngờ, nghịch lý, đặt nhân vật chính vào trạng thái mâu thuẫn nội tâm sâu sắc:

Ông Hai là người yêu làng sâu nặng, luôn tự hào khoe làng mình với bất kỳ ai.
Nhưng khi nghe tin làng Việt gian theo Tây, ông rơi vào đau đớn, tủi nhục, dằn vặt: không dám ngẩng mặt nhìn ai, không dám ra đường.
Tình huống này đã đẩy cao mâu thuẫn tâm lý, làm nổi bật sự đấu tranh nội tâm của ông Hai: giữa tình yêu làng tha thiết và lòng trung thành với cách mạng, với kháng chiến.
 Đây là một tình huống điển hình, mang tính thử thách, từ đó làm nổi bật tính cách và sự chuyển biến tâm lý nhân vật.

2. Nghệ thuật xây dựng nhân vật – hình tượng ông Hai sâu sắc
Kim Lân đã rất thành công khi xây dựng hình tượng ông Hai – một người nông dân bình thường nhưng có tình yêu làng và lòng yêu nước sâu sắc:

 a) Miêu tả tâm lý tinh tế:
Khi nghe tin làng theo Tây:

Ông chết lặng, tủi nhục, sợ hãi, mất niềm tin.
Ông “cúi gằm mặt”, “lủi thủi” về nhà, “nằm vật ra giường”.
Dằn vặt, không dám ra ngoài, thấy ai cũng như đang nhìn mình với ánh mắt khinh bỉ.
Khi tâm sự với con:

Lời ông nói “làng thì yêu thật… nhưng làng theo Tây thì phải thù” thể hiện bước ngoặt nhận thức: từ yêu làng một cách bản năng sang yêu nước một cách lý trí, đúng đắn.
Khi nghe tin cải chính làng không theo Tây:

Ông như sống lại, vui mừng, đi khoe khắp nơi.
Cảm xúc được đẩy lên cao trào → kết thúc trọn vẹn cho hành trình tâm lý.
 b) Ngôn ngữ bình dị, gần gũi:
Cách ông Hai nói chuyện, khoe làng, tự sự… đều rất đời thường, đậm chất nông dân.
Ngôn ngữ nhân vật góp phần khắc họa rõ nét tính cách: thật thà, chất phác, chân thành.

 3. Tác dụng của nghệ thuật xây dựng tình huống và nhân vật
Giúp người đọc thấu hiểu nội tâm sâu sắc của người nông dân trong chiến tranh.
Góp phần làm nổi bật chủ đề tư tưởng: yêu làng gắn với yêu nước, cá nhân gắn liền với cộng đồng, đất nước.
Thể hiện tư tưởng nhân đạo, niềm tin của nhà văn vào sức mạnh tinh thần và sự chuyển biến tích cực của người nông dân trong kháng chiến.

Với nghệ thuật xây dựng tình huống truyện độc đáo, giàu kịch tính, cùng khả năng khắc họa nhân vật tâm lý tinh tế, Kim Lân đã tạo nên một tác phẩm giàu sức sống và cảm xúc. Nhân vật ông Hai trong “Làng” không chỉ là một hình tượng nghệ thuật tiêu biểu cho người nông dân Việt Nam thời kháng chiến, mà còn là minh chứng cho tài năng và tấm lòng sâu sắc của Kim Lân đối với con người và đất nước.

  Có những tác phẩm đọc xong là ta quên ngay nhưng có những tác phẩm đọc xong mà để lại ấn tượng sâu sắc tựa như một dòng nước chảy qua để lại lớp phù sa màu mỡ. Tác phẩm Làng của nhà văn Kim Lân là một tác phẩm như vậy. Đặc biệt, tác phẩm là một minh chứng rõ ràng nhất cho nhận định: "Một tác phẩm để lại ấn tượng sâu đậm trong lòng bạn đọc chính là xây dựng thành công tình huống truyện và miêu tả nội tâm nhân vật".Vậy tình huống truyện là gì? Một tác phẩm tự sự hay, không thể thiếu tình huống truyện. Tình huống là các sự việc, hoàn cảnh diễn ra sự việc được tác giả đặt nhân vật vào đó để bộc lộ đặc điểm, tính cách, phẩm chất của mình. Và dĩ nhiên, việc miêu tả nội tâm nhân vật chính là khắc họa những tâm tư, tình cảm, suy nghĩ của nhân vật để qua đó người đọc có một cái nhìn rõ hơn về nhân vật cũng như tác phẩm. Tác phẩm Làng của Kim Lân là một tác phẩm hay, thành công trong xây dựng tình huống truyện và miêu tả nội tâm nhân vật.

          Tác phẩm xoay quanh một sự việc là tin đồn làng Chợ Dầu theo giặc cùng những phản ứng của ông Hai trước, trong và sau sự việc độ. Chính vì thế tình huống trong tác phẩm cũng chia làm ba giai đoạn: trước khi ông Hai nghe tin, khi ông Hai nghe tin làng mình theo giặc và sau khi nghe tin cải chính. Trong mỗi tình huống, nhân vật ông Hai bộc lộ những suy nghĩ, tâm tư, tình cảm của mình thông qua việc xử lí các tình huống. Trước khi nghe tin, ông Hai là một người nông dân với những suy nghĩ khá hồn nhiên và tánh cách khá đặc biệt. Ông yêu làng nên đi đâu cũng khoe về cái làng của mình, ông tự hào và yêu tất cả mọi thứ của làng Chợ Dầu nên khi tình huống phải đi tản cư xảy ra, ông Hai vẫn còn rất quyến luyến cái nơi "chôn rau, cắt rốn" của mình, khi rời xa làng ông vẫn luôn theo dõi tin tức kháng chiến và hỏi thăm tình hình những người ở nơi khác đến. Đặc biệt, với tình huống thứ hai sau khi nghe tin làng Chợ Dầu theo giặc, nhân vật ông Hai bộc lộ sâu sắc tình cảm của mình. Từng hành động, cử chỉ, lời nói của ông trong mỗi hoàn cảnh, thời gian, địa điểm là một sự tủi hổ, nhục nhã, xót xa, đau đớn, dằn vặt và cuối cùng đi đến quyết định vô cùng khó khăn "Làng thì yêu thật nhưng làng đã theo Tây mất rồi thì phải thù", Một người đã từng yêu làng hơn bất cứ thứ gì, đã từng tự hào về làng mà bây giờ lại phải thất vọng, đau khổ để quyết định "thù" làng. Tình huống này đã làm cho người đọc cảm nhận sâu sắc con người của nhân vật ông Hai. Nhưng Kim Lân không chỉ dừng lại đó mà còn muốn nói một điều gì "mới mẻ hơn" khi tạo ra tình huống thứ ba là ông Hai nghe được tin cải chính. Một niềm vui bất ngờ, ông Hai như một con người đang chết mòn chết mỏi bây giờ được hồi sinh lại. Ông mua quà cho con và lại theo thói quen sang nhà bác Thứ để khoe tin mừng. Con người ấy vẫn mộc mạc, chân thực, đáng yêu và đáng quý biết bao. Tình huống đã khẳng định một điều trong con người ông Hai, tình yêu làng của ông Hai đã hòa quyện, thống nhất với tình yêu nước, tình yêu kháng chiến, yêu Cụ Hồ. Có thể nói, ở mỗi tình huống, nhân vật ông Hai đều bộc lộ những phẩm chất cao đẹp, rất "người" của mình. Điều đó cũng khẳng định thành công trong việc xây dựng tình huống truyện của nhà văn Kim Lân.Phải chăng người đọc không chỉ thấy hấp dẫn với tác phẩm bởi tình huống truyện trong Làng mà còn thực sự thấy ấn tượng, yêu quý và hiểu rõ nhân vật hơn qua việc miêu tả nội tâm nhân vật của nhà văn Kim Lân.Thật vậy, nhà văn Kim Lân đã đi vào miêu tả rất sâu và kĩ tâm trạng của nhân vật ông Hai qua mỗi tình huống. Trước khi ông Hai nghe tin làng mình theo Tây, ông yêu làng Chợ Dầu của ông hơn bất cứ thứ gì. Ông tự hào về tất cả những gì của làng. Những điều đó khiến cho nhân vật ông Hai hiện lên với những suy nghĩ khá hồn nhiên và tính cách cũng đặc biệt. Ông hay khoe làng: "Ông có thể ngồi nói cả buổi về cái làng Chợ Dầu mà không biết người nghe thế nào, chỉ nói cho sướng cái miệng". Cho nên khi nhận lệnh phải đi tản cư ông Hai nửa muốn đi vì kháng chiến, nửa lại muốn ở lại vì tình cảm quyến luyến, yêu làng, không muốn rời xa làng, nhưng cuối cùng ông cũng phải đi. Ở nơi tản cư, ông vẫn luôn theo dõi tin tức kháng chiến, tình yêu làng của ông thể hiện ở mọi lúc, mọi nơi dù ở làng hay rời xa làng. Song, tình yêu làng, yêu nước của ông Hai mới thực sự được bộc lộ rõ khi nghe tin làng mình theo Tây. Một sự thất vọng tột độ, cái làng ông vốn rất tự hào, yêu hơn chính bản thân mình thì giờ đây lại theo Tây. Ông thấy mình như người có tội, bỗng chốc những cảm xúc tủi hổ, nhục nhã, dằn vặt, đau đớn ùa về trong ông. Những ngày sau ông không dám ra đường bởi ông sợ, ông lo lắng và cảm thấy chẳng còn mặt mũi để nhìn ai. Một quyết định đau đớn mà ông Hai phải dằn lòng đưa ra: "Làng thì yêu thật nhưng làng theo Tây mất rồi thì phải thù", ông đã đặt tình vêu nước lên trên tình yêu làng, hi sinh cá nhân vì dân tộc. Nhưng ông vẫn muôn một lần nữa khẳng định sự trung thành với Đảng, với cách mạng của mình qua cuộc trò chuyện với đứa con thơ. Ông Hai đã thực sự có những suy nghĩ đúng đắn. Sau khi nghe tin cải chính, ông Hai lại được yêu làng, tự hào về làng đúng với tình yêu trong trái tim ông. Vì thế ông lại được bản tính hồn nhiên, mộc mạc của mình. Tình yêu làng của ông giờ đã quyện, thống nhất với tình yêu nước, tình yêu kháng chiến. Có thể trong sâu sắc nội tâm nhân vật, nhà văn Kim Lân đã thực sự thành công để người đọc hiểu hơn về nhân vật.