a) Mở bài
"Vợ nhặt" là một trong những truyện ngắn xuất sắc của nhà văn Kim Lân, viết trong bối cảnh nạn đói khủng khiếp năm 1945 đang hoành hành. Tuy khai thác một đề tài đầy đau thương – con người bị đẩy đến bờ vực sống chết – nhưng tác phẩm lại rạng rỡ bởi ánh sáng của tình người, của niềm tin và hi vọng vào tương lai. Bằng tình huống truyện độc đáo và nghệ thuật xây dựng nhân vật tinh tế, Kim Lân đã thể hiện giá trị nhân đạo sâu sắc: nâng niu phẩm giá con người, trân trọng khát vọng sống và niềm tin yêu trong hoàn cảnh khốn cùng.

b) Thân bài
1. Tình huống truyện độc đáo, giàu giá trị nhân đạo
Tình huống "nhặt vợ" giữa nạn đói khủng khiếp, khi người ta chết như rạ, ai cũng lo sợ cái chết rình rập từng ngày, lại có một người “nhặt được vợ” – đó là nghịch lý, là chất liệu để Kim Lân khắc họa chiều sâu nhân tính.
Tình huống ấy làm nổi bật bản chất tốt đẹp của con người: trong hoàn cảnh cùng cực, người ta vẫn không từ bỏ yêu thương, vẫn khát khao dựng xây một mái ấm, một cuộc sống có ý nghĩa.
2. Sự thay đổi và vẻ đẹp nhân cách của các nhân vật
🔹 Tràng – người chồng "nhặt vợ" giữa nạn đói
Lúc đầu là một thanh niên nghèo, sống tạm bợ, thô kệch, nhưng khi lấy vợ, Tràng trở nên chững chạc, có trách nhiệm, biết suy nghĩ đến tương lai và ý thức hơn về vai trò người đàn ông trụ cột trong gia đình.
Tràng không chỉ “nhặt vợ” vì thương hại, mà vì muốn duy trì sự sống, giữ lại sự sống cho người khác cũng chính là giữ lấy sự sống cho mình.
🔹 Người "vợ nhặt" – vẻ đẹp của người phụ nữ trong nghịch cảnh
Ban đầu là người phụ nữ rách rưới, tàn tạ, bị đói đẩy đến mức chấp nhận theo không một người đàn ông xa lạ, nhưng khi về nhà Tràng, cô trở nên dịu dàng, ý tứ, đảm đang.
Thiên chức, bổn phận làm vợ, làm dâu được đánh thức một cách tự nhiên. Dù bị đói, cô vẫn muốn sống đúng với đạo lý, đúng với vai trò người phụ nữ trong gia đình.
🔹 Bà cụ Tứ – hiện thân của lòng bao dung và tình mẫu tử
Là người mẹ già nghèo khổ, nhưng khi biết con "nhặt vợ", bà không phản đối mà còn đón nhận người con dâu với lòng thương xót, bao dung và tấm lòng nhân hậu.
Tình yêu thương con khiến bà không trách cứ, mà lo lắng, cảm thông. Bà cố gắng tạo không khí ấm cúng trong bữa cơm ngày đói bằng lời nói vui, gợi mở về tương lai.
3. Niềm tin vào sự sống, vào ngày mai
Mặc dù cái chết bủa vây tứ phía, nhưng tất cả các nhân vật vẫn hướng đến sự sống:

Tràng lấy vợ giữa nạn đói – hành động phi thường trong hoàn cảnh phi lý, để "làm người" theo đúng nghĩa.
Bà cụ Tứ, dù già yếu, vẫn không ngừng nhắc tới “ngày mai”, mùa màng, công việc, như một cách gieo mầm hi vọng cho con và con dâu.
Người vợ nhặt cũng không buông xuôi, vẫn sống đúng với vai trò của mình.
Đặc biệt, đoạn kết tác phẩm là hình ảnh đoàn người đói phá kho thóc Nhật, thấp thoáng lá cờ đỏ, tượng trưng cho con đường cách mạng – con đường giải phóng con người khỏi đói nghèo, khổ đau.
→ Niềm tin vào một tương lai đổi thay, một xã hội công bằng hơn, nơi con người được sống và yêu thương.

c) Kết bài
Truyện ngắn "Vợ nhặt" là minh chứng rõ nét cho tài năng và tấm lòng nhân đạo của nhà văn Kim Lân. Bằng việc khéo léo xây dựng tình huống truyện độc đáo, khai thác chiều sâu tâm lý nhân vật trong bối cảnh bi thương, ông đã khắc họa vẻ đẹp nhân tính bất diệt: ngay trong đói khổ, con người vẫn yêu thương, vẫn tin tưởng, vẫn muốn sống xứng đáng.

Giá trị hiện thực và giá trị nhân đạo của tác phẩm hòa quyện, khiến "Vợ nhặt" không chỉ là một bản cáo trạng về xã hội đương thời, mà còn là khúc ca về tình người, về hi vọng và khát vọng sống của con người Việt Nam trong những năm tháng đen tối nhất.