Cách làm:
Đọc lại diễn biến chính của truyện → nắm rõ mở đầu, cao trào, kết thúc.
Theo dõi từng nhân vật chính: ban đầu diện mạo, tâm trạng, cách hành động ra sao; sau đó có gì thay đổi qua các sự việc.
Rút ra sự thay đổi:

Về diện mạo (trang phục, gương mặt, dáng vẻ).
Về tâm trạng (vui, buồn, lo sợ, hi vọng…).
Về cách ứng xử (từ thụ động sang chủ động, từ ích kỉ sang vị tha…).
Đánh giá ý nghĩa: sự thay đổi ấy phản ánh bài học hay chủ đề gì của câu chuyện.

Ví dụ minh họa (truyện Lão Hạc – Nam Cao):
Đầu truyện: Lão Hạc gầy gò, khổ sở, đau buồn khi phải bán con chó Vàng; tâm trạng dằn vặt, tự trách.
Diễn biến: Lão luôn sống thanh bạch, chắt chiu dành dụm cho con, dù nghèo khổ vẫn giữ lòng tự trọng.
Cuối truyện: Lão chọn cái chết dữ dội nhưng thanh sạch, thể hiện sự kiên quyết giữ phẩm giá.
 Qua đó thấy rõ sự thay đổi từ dáng vẻ tiều tụy, tâm trạng đau khổ đến hành động quyết liệt, cao cả.

Để trả lời câu hỏi này, chúng ta sẽ xem xét sự thay đổi của các nhân vật chính trong truyện ngắn "Vợ nhặt" của nhà văn Kim Lân. Tác phẩm này khắc họa rõ nét sự thay đổi của các nhân vật từ diện mạo, tâm trạng đến cách ứng xử trong bối cảnh nạn đói năm 1945.

Nhân vật Tràng:

Trước: Tràng là một người đàn ông nghèo khổ, thô kệch, có phần ngờ nghệch. Anh ta sống trong xóm ngụ cư và không ai nghĩ rằng anh ta có thể lấy được vợ.
Sau: Khi có vợ, Tràng thay đổi rõ rệt. Anh ta vui vẻ, cười nhiều hơn, và bắt đầu có những cảm xúc mới mẻ, ý thức được trách nhiệm với gia đình. Tràng cũng bắt đầu suy nghĩ về tương lai và những điều lớn lao hơn, như hình ảnh lá cờ đỏ và đoàn người đi phá kho thóc. Cách ứng xử của Tràng trở nên trưởng thành và có trách nhiệm hơn.
Nhân vật "Vợ nhặt":

Trước: Người đàn bà này xuất hiện trong tình cảnh đói khát, túng quẫn. Chị ta có vẻ ngoài xơ xác, ăn nói chỏng lỏn, thậm chí có phần trơ trẽn để kiếm ăn.
Sau: Từ khi theo Tràng về làm vợ, người đàn bà này thay đổi đáng kể. Chị ta trở nên dịu dàng, ý tứ hơn. Cách đi đứng, nói năng cũng nhẹ nhàng, e thẹn hơn. Khi về đến nhà Tràng, chị ta nhanh chóng thích nghi, cùng mẹ chồng dọn dẹp nhà cửa, vun vén cho tổ ấm mới.
Nhân vật bà cụ Tứ:

Trước: Bà cụ Tứ là một người mẹ nghèo khổ, già nua, luôn lo lắng cho tương lai của con trai. Bà có vẻ ngoài tiều tụy, khuôn mặt u ám.
Sau: Khi Tràng dẫn vợ về, bà cụ Tứ vừa ngạc nhiên, vừa thương xót. Dù nghèo khó, bà vẫn cố gắng chấp nhận và yêu thương con dâu. Sáng hôm sau, bà cụ Tứ trở nên tươi tỉnh hơn, cùng con dâu dọn dẹp nhà cửa và động viên các con hướng tới tương lai tốt đẹp hơn.
Nhà văn Kim Lân đã miêu tả sự thay đổi của các nhân vật một cách chân thực và sâu sắc, từ đó thể hiện giá trị nhân đạo và niềm tin vào sức sống của con người ngay cả trong hoàn cảnh khốn cùng nhất. Sự thay đổi này không chỉ là sự thay đổi về vẻ bề ngoài mà còn là sự thay đổi trong tâm hồn, trong cách suy nghĩ và hành động, cho thấy sức mạnh của tình người và hy vọng trong cuộc sống.