Soạn văn: Lời của cây
1. Tác giả – tác phẩm
Tác giả: Vũ Quần Phương (1936 – 2020), là một nhà thơ, nhà phê bình văn học, có nhiều tác phẩm viết cho thiếu nhi.
Tác phẩm: Lời của cây là bài thơ giàu chất triết lí, gợi cho con người suy ngẫm về mối quan hệ giữa thiên nhiên và đời sống.

2. Bố cục
Bài thơ có thể chia thành 3 phần:

Khổ 1 – 2: Cây nói về sự gắn bó với thiên nhiên, đất trời.
Khổ 3 – 4: Cây khẳng định vai trò, lợi ích của mình đối với con người.
Khổ cuối: Lời nhắn gửi của cây – con người cần yêu quý, bảo vệ thiên nhiên.

3. Nội dung chính
Bài thơ là lời tâm sự của cây, thể hiện sự gắn bó giữa cây với thiên nhiên và với cuộc sống con người.
Qua đó, tác giả muốn nhắn nhủ: con người cần biết trân trọng, bảo vệ cây xanh – nguồn sống quý giá của môi trường.

4. Nghệ thuật
Nhân hoá: Cây như có tâm hồn, biết trò chuyện, tâm tình.
Ngôn ngữ giản dị, trong sáng: phù hợp với lứa tuổi học sinh.
Giọng điệu thủ thỉ, gần gũi: như một lời tâm tình, nhắc nhở ân cần.

5. Trả lời câu hỏi (SGK)
Câu 1. Bài thơ được viết theo thể thơ gì?
→ Bài thơ viết theo thể thơ 5 chữ.

Câu 2. Những hình ảnh nào cho thấy sự gắn bó của cây với thiên nhiên?
→ Cây gắn bó với nắng, gió, mưa, đất, chim chóc… Tất cả tạo nên môi trường sống cho cây, đồng thời cây cũng góp phần làm nên vẻ đẹp thiên nhiên.

Câu 3. Cây mang lại lợi ích gì cho con người?
→ Cây cho bóng mát, cho quả ngọt, gỗ để dựng nhà, than để sưởi, góp phần điều hòa không khí… Cây là người bạn thân thiết của con người.

Câu 4. Thông điệp mà cây muốn nhắn gửi con người là gì?
→ Con người cần biết ơn, yêu thương, chăm sóc và bảo vệ cây xanh, bởi cây là sự sống của thiên nhiên và cũng là sự sống của chính con người.

6. Ý nghĩa
Bài thơ giúp học sinh thêm yêu thiên nhiên, hiểu giá trị to lớn của cây xanh trong cuộc sống.
Đồng thời khơi gợi ý thức bảo vệ môi trường, sống hài hòa với tự nhiên.

SOẠN BÀI: LỜI CỦA CÂY
1. Chuẩn bị trước khi đọc
+ Em hãy nhớ lại lần em quan sát một hạt cây, một bông hoa hay một cây non từ lúc còn nhỏ cho tới lúc lớn lên: em để ý những thay đổi như ra mầm, ra lá, đón nắng, tránh gió …
+ Suy nghĩ: Quá trình lớn lên ấy làm em cảm nhận được điều gì? Tình yêu thiên nhiên? Khát vọng sống? Sự kỳ diệu của những gì nhỏ bé?
2. Tác giả
“Lời của cây” là thơ của Trần Hữu Thung.
Là một trong những thơ “Tiếng nói của vạn vật” trong sách Ngữ văn 7.
Thể thơ: Bốn chữ (và có nơi kết hợp năm chữ để tăng nhịp điệu/ấn tượng).
3. Bố cục bài thơ
- Bài thơ có thể chia làm hai phần:
+ Năm khổ thơ đầu: lời kể của tác giả về quá trình từ hạt, mầm, cây — quá trình sống và lớn lên.
+ Khổ thơ cuối: lời nói của cây — cây xưng “tôi”, tự giới thiệu mình và dự định tương lai.
4. Nội dung chính
+ Bài thơ khắc họa quá trình lớn lên từ hạt thành cây, từ khi còn âm thầm trong đất, mầm nhỏ le lói, đón nắng, tránh gió, cho tới khi trở thành cây có lá, có hình dáng rõ ràng. 
+ Qua đó, tác phẩm thể hiện tình cảm yêu thương và trân trọng thiên nhiên, đặc biệt là những mầm sống nhỏ bé — nó muốn nói: mọi sinh vật dù nhỏ cũng có giá trị, đều xứng đáng được nâng niu, lắng nghe.
5. Phương thức biểu đạt & nghệ thuật nổi bật
- Nhân hóa: hạt, mầm, cây được nói như có suy nghĩ, cảm xúc: “nghe”, “kiêng gió”, “đón tia nắng hồng”, “lá nghe màu xanh” … 
- Điệp từ: đặc biệt từ “nghe” lặp lại nhiều lần để nhấn mạnh khả năng cảm nhận nhỏ bé nhưng rõ ràng của mầm cây. 
- Vần chân & ngắt nhịp 2/2: vần như “mình – thinh”, “mầm – thầm”, “giông – hồng”,… và cách ngắt nhịp 2/2 tạo nhịp điệu nhẹ nhàng, tâm tình và gần gũi. 
6. Chủ đề và thông điệp
- Chủ đề: Tình yêu thiên nhiên, sự trân trọng những sinh linh nhỏ bé — mầm sống.
- Thông điệp: Con người hãy lắng nghe, nâng niu sự sống, kể cả khi nó còn nhỏ, mới bắt đầu; mỗi mầm xanh đều có thể trở thành cây lớn, góp phần làm đẹp cuộc đời. 
7. Cảm nghĩ & bài học nhận được
- Bài thơ làm em xúc động vì nó nhắc nhở rằng mọi sự sống từ nhỏ đều quý giá, cần được bảo vệ. - Em học được rằng kiên nhẫn, chăm sóc sẽ giúp những mầm non – dù ban đầu nhỏ bé — mạnh mẽ lên. Cũng là lời nhắc cho em biết sự sẻ chia, nâng đỡ nhau trong cuộc sống: em cần trân trọng mọi giá trị, từ nhỏ bé nhất.

1. Giới thiệu tác phẩm
Tên văn bản: Lời của cây
Tác giả: Trần Hữu Thung

Thể loại: Thơ bốn chữ / năm chữ (thể thơ “Tiếng nói của vạn vật”) 

2. Chuẩn bị trước khi đọc
Tự xem mình đã bao giờ chứng kiến quá trình phát triển từ hạt → mầm → cây chưa?
Hãy nghĩ xem cảm xúc của mình khi thấy một hạt nhỏ đang nảy mầm, rồi lớn lên từng chút như thế nào.

3. Tóm tắt nội dung & bố cục
Bài thơ ghi lại quá trình của một hạt: từ khi nằm im trong đất, phát triển thành mầm, có lá, rồi trở thành cây. 
Qua đó, thể hiện tình yêu, sự nâng niu trân trọng đối với sự sống nhỏ bé. 
Bố cục có thể chia như sau:

Phần
Nội dung chính
Khổ 1‑5
Quá trình từ hạt → mầm → cây: hạt nằm im, mầm nhú, mầm mở mắt đón nắng hồng, lá bé bắt đầu xanh vươn lên, cây lớn dần. 
Khổ cuối
Lời của cây nói với các bạn (“Rằng các bạn ơi / Cây chính là tôi”) hứa hẹn tương lai của mình: lớn lên và góp màu xanh cho đất trời. 

4. Phân tích chi tiết
a) Lời thơ và giọng điệu
Năm khổ đầu là lời kể của tác giả về quá trình lớn lên của cây (qua hình ảnh đầy cảm giác: “nằm lặng thinh”, “nảy mầm”, “đón tia nắng hồng”, “lá bé bắt đầu bập bẹ”) 
Khổ cuối là lời của cây nói, có sử dụng đại từ nhân xưng “tôi”, lời nhắn gửi: “Cây chính là tôi / Nay mai sẽ lớn / Góp xanh đất trời” → cây như đang trao đổi trực tiếp với người đọc, tạo cảm giác thân thiết, gần gũi. 
b) Hình ảnh, từ ngữ đặc sắc
Hình ảnh cụ thể, gợi cảm giác sinh động: “hạt nằm lặng thinh”, “mầm mở mắt”, “lá bé”, “tia nắng hồng” … 
Từ ngữ tinh tế, giàu cảm giác: “lặng thinh”, “thầm”, “nghe rõ”, “đón tia nắng hồng” … 

Biện pháp nghệ thuật tiêu biểu:

Nhân hoá: hạt, mầm, cây được nói như có cảm giác, biết nghe, biết mở mắt, biết nói. 

Điệp từ / điệp ngữ: “nghe … nghe … nghe …”, lặp lại từ “nghe”. Việc lặp lại giúp nhấn mạnh sự nhạy cảm, tinh tế, nhịp liên tục của sự phát triển. 
Cách gieo vần chân, cách ngắt nhịp nhẹ nhàng: gieo vần chân như “mình‑thinh”, “mầm‑thầm”, “giông‑hồng” … và ngắt nhịp 2/2 tạo nên nhịp nhẹ nhàng, tâm tình. 
c) Vần & nhịp
Vần: dùng vần chân, nhiều cặp vần có quan hệ hoặc gần giống nhau: ví dụ mình – thinh, mầm – thầm, giông – hồng. 
Nhịp: thường ngắt nhịp 2/2 ở mỗi dòng thơ, làm cho bài thơ nhẹ nhàng và dễ cảm nhận. 

5. Chủ đề & thông điệp
Chủ đề: Sự phát triển của sự sống từ cái nhỏ bé, qua quá trình kiên nhẫn, sự chăm sóc, ánh sáng của thiên nhiên. Yêu thiên nhiên, trân trọng sự sống. 
Thông điệp: Mỗi mầm non, mỗi cây nhỏ đều quý giá; chúng cũng “nói”, cũng có sự sống riêng, đáng được lắng nghe và gìn giữ. Chúng cũng hứa hẹn đóng góp cho đất trời, cho đời. Người đọc nên có lòng yêu thiên nhiên, biết nâng niu, chăm sóc mọi sinh vật, dù nhỏ bé. 

6. Liên hệ & mở rộng
Liên hệ với thực tế: quan sát cây trong vườn, trong lớp học, trong sân nhà, từng hạt cây nhỏ bé như thế nào khi được chăm sóc, ánh nắng, nước mưa, đất tốt.
So với các bài thơ khác có chủ đề thiên nhiên và sự sống nhỏ bé: tương tự bài “Chồi non”, “Hoa lá, trời đất”, …
Bài thơ giúp em mở lòng với thiên nhiên, biết rằng ngay cả thứ nhỏ nhất, nếu được quan tâm, được sống, cũng có giá trị.

7. Câu hỏi luyện tập / gợi ý trả lời
Nhân vật trữ tình trong bài thơ là ai? → Ban đầu là tác giả, khổ cuối là cây. Loigiaihay.com
Những hình ảnh nào cho thấy sự phát triển từng bước của cây? → Hạt nằm im, mầm nhú, mầm mở mắt, cây có lá, cây lớn lên để đóng góp cho đất trời. 
Từ ngữ nào, biện pháp nào giúp làm cho sự phát triển ấy trở nên sống động, gần gũi? → Nhân hoá, điệp ngữ “nghe”, các tính từ, động từ gợi cảm giác, vần chân và nhịp thơ. Loigiaihay.com
Xác định lời của cây ở khổ cuối. Dựa vào đâu để biết đó là lời của cây? → “Cây chính là tôi”, cách xưng hô “tôi”, lời nhắn gửi “Rằng các bạn ơi”.