Nghệ thuật quân sự của nhà Trần trong 3 lần chiến thắng quân Mông – Nguyên:
Trong thế kỷ XIII, quân Mông – Nguyên là đội quân hùng mạnh, đã chinh phục nhiều nước lớn ở châu Á và châu Âu. Thế nhưng, nhà Trần của nước Đại Việt đã ba lần đánh bại chúng nhờ vào những nghệ thuật quân sự đặc sắc, cụ thể:

 1. Chủ động chuẩn bị và phòng bị kỹ lưỡng:
Xây dựng quốc phòng toàn dân, huy động cả nước sẵn sàng chống giặc.
Chuẩn bị lương thực, vũ khí, binh sĩ từ sớm.
Có kế hoạch rút lui chiến lược để bảo toàn lực lượng khi cần.

 2. Kết hợp "vừa đánh vừa rút", lấy nhỏ đánh lớn:
Tránh đối đầu trực diện khi địch mạnh, áp dụng chiến tranh du kích, đánh tiêu hao.
Rút lui chiến lược vào vùng hiểm trở (rừng núi, đồng bằng ngập nước) để chờ thời cơ phản công.

 3. Tận dụng địa hình và thời tiết:
Lợi dụng địa hình hiểm trở, sông ngòi, khí hậu nóng ẩm, khiến quân Mông – Nguyên lạ nước, dễ mắc bệnh và mệt mỏi.

 4. Sự đoàn kết và tinh thần dân tộc:
Các vua Trần như Trần Thái Tông, Trần Nhân Tông, Hưng Đạo Vương đều gắn bó với nhân dân, phát huy tinh thần "sát thát" (giết giặc Thát).
Hội nghị Diên Hồng thể hiện sự đồng lòng giữa vua – quan – dân.

 5. Đòn quyết định: Tấn công bất ngờ, đúng thời điểm:
Ví dụ tiêu biểu: trận Bạch Đằng năm 1288 do Trần Hưng Đạo chỉ huy, nhử giặc vào bãi cọc ngầm, đánh tan quân giặc và thủy quân.

 Bài học rút ra trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hôm nay:
Phải luôn cảnh giác, chuẩn bị sẵn sàng bảo vệ đất nước, dù trong thời bình.
Phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, coi trọng vai trò của nhân dân.
Tận dụng trí tuệ, sáng tạo và bản lĩnh dân tộc để vượt qua mọi thử thách.
Giữ gìn độc lập, chủ quyền bằng cả sức mạnh mềm và cứng, kết hợp khôn khéo giữa đối ngoại và quốc phòng.