Tóm tắt những nét chính về sự chuyển biến văn hóa, tôn giáo ở Đại Việt trong các thế kỉ 16-18:
Trong các thế kỉ 16-18, xã hội Đại Việt trải qua nhiều biến động lớn, đặc biệt là dưới ảnh hưởng của các cuộc chiến tranh, sự phân tranh chính trị giữa các triều đại và các lực lượng phong kiến khác nhau. Sự chuyển biến về văn hóa và tôn giáo trong giai đoạn này có những đặc điểm nổi bật:

1. Chuyển biến trong văn hóa:
Sự phát triển của chữ Quốc ngữ và chữ Nôm: Trong các thế kỉ 16-18, chữ Nôm bắt đầu được sử dụng rộng rãi trong văn học và giao tiếp. Chữ Nôm trở thành phương tiện chính để ghi chép các tác phẩm văn học và các công trình khoa học. Bên cạnh đó, chữ Quốc ngữ, với sự sáng tạo của các giáo sĩ người phương Tây (nhất là các thừa sai dòng Tên), bắt đầu xuất hiện vào cuối thế kỉ 16 và đầu thế kỉ 17, giúp người dân dễ dàng tiếp cận với việc học chữ viết. Chữ Quốc ngữ có vai trò quan trọng trong việc lan rộng giáo dục và giao lưu văn hóa giữa Đại Việt và các nước phương Tây.
Văn học phát triển phong phú: Trong thời kỳ này, văn học Đại Việt có sự phát triển mạnh mẽ, đặc biệt là trong thế kỉ 17-18, khi nền văn học dân gian và văn học Nôm trở thành phương tiện chính để truyền tải các giá trị văn hóa dân tộc. Các tác phẩm nổi bật của thời kỳ này như Truyện Kiều của Nguyễn Du đã phản ánh tinh thần nhân văn sâu sắc và được đánh giá cao về giá trị nghệ thuật cũng như tư tưởng.
Ảnh hưởng của văn hóa phương Tây: Sự có mặt của các giáo sĩ phương Tây, đặc biệt là các thừa sai dòng Tên, đã mang lại ảnh hưởng lớn đến văn hóa Đại Việt. Các khoa học kỹ thuật, triết học, và văn hóa phương Tây đã được giới thiệu và ảnh hưởng đến tầng lớp trí thức Việt Nam. Điều này thể hiện qua các tác phẩm dịch từ tiếng Latin, tiếng Bồ Đào Nha, Pháp sang tiếng Việt, cùng với việc truyền bá Kitô giáo và các kiến thức mới.
2. Chuyển biến trong tôn giáo:
Sự phát triển của đạo Phật: Đạo Phật vẫn giữ vai trò quan trọng trong đời sống tinh thần của người dân Đại Việt trong suốt các thế kỉ 16-18. Tuy nhiên, trong thời kỳ này, Phật giáo cũng phải đối mặt với sự suy yếu trong bối cảnh các triều đại phong kiến và các tầng lớp quyền lực không còn quá quan tâm đến Phật giáo. Các chùa chiền vẫn được xây dựng và hoạt động, nhưng tôn giáo này không còn giữ vai trò chủ đạo trong xã hội như thời kỳ trước.
Đạo Nho: Đạo Nho tiếp tục ảnh hưởng mạnh mẽ trong các tầng lớp cai trị, đặc biệt trong việc đào tạo quan lại thông qua các kỳ thi Nho học. Tuy nhiên, trong giai đoạn này, Nho giáo không còn giữ được vai trò như trong các thế kỉ trước do sự suy yếu của nhà nước phong kiến và sự thay đổi trong mối quan hệ quyền lực.
Đạo Kitô (Công giáo): Sự du nhập của Công giáo vào Đại Việt bắt đầu từ thế kỉ 16 qua các giáo sĩ phương Tây, đặc biệt là các thừa sai dòng Tên. Đạo Kitô nhanh chóng phát triển và thu hút một bộ phận dân chúng, đặc biệt là ở các vùng ven biển và đô thị lớn. Các giáo sĩ phương Tây không chỉ giảng dạy tôn giáo mà còn đóng góp vào sự phát triển giáo dục, y tế, và khoa học trong xã hội Đại Việt. Tuy nhiên, Công giáo cũng gặp phải sự phản đối mạnh mẽ từ các triều đại phong kiến và một bộ phận lớn tầng lớp tinh hoa Nho học.
Các tín ngưỡng dân gian và tín ngưỡng bản địa: Mặc dù các tôn giáo lớn như Phật giáo, Nho giáo và Công giáo có ảnh hưởng mạnh mẽ, nhưng các tín ngưỡng dân gian, thờ cúng tổ tiên và các vị thần linh vẫn giữ vai trò quan trọng trong đời sống tâm linh của người dân. Sự hòa trộn giữa các tôn giáo lớn và tín ngưỡng dân gian là một đặc điểm nổi bật trong đời sống tôn giáo của Đại Việt thời kỳ này.
3. Tình hình tôn giáo và xã hội trong bối cảnh chính trị:
Các cuộc chiến tranh nội bộ giữa các triều đại phong kiến như Lê - Trịnh và Nguyễn đã làm gia tăng sự phân hóa trong xã hội, và các tôn giáo, tín ngưỡng cũng chịu ảnh hưởng từ sự phân chia này. Các triều đại phong kiến thường xuyên có những chính sách kiểm soát tôn giáo, đặc biệt là trong việc đối phó với sự du nhập của Công giáo, với các cuộc bức hại đạo Kitô vào các thời kỳ chính trị căng thẳng.

Sự chuyển biến văn hóa và tôn giáo ở Đại Việt trong các thế kỉ 16-18 phản ánh một giai đoạn đầy biến động, với sự giao thoa giữa các giá trị văn hóa truyền thống và ảnh hưởng của văn hóa phương Tây. Cả văn hóa và tôn giáo đều có những bước phát triển và thay đổi đáng kể, tạo nền tảng cho những sự kiện, biến cố tiếp theo trong lịch sử của Đại Việt.