Trong nền văn học hiện đại Việt Nam, nhân vật Chí Phèo trong cùng tên tác phẩm của Nam Cao là một hình tượng đầy sâu sắc và phức tạp. Được xây dựng một cách tài tình, Chí Phèo không chỉ là nhân vật tiêu biểu của tầng lớp nông dân nghèo trong xã hội cũ mà còn là biểu tượng cho số phận bi thảm của con người bị xã hội xô đẩy vào đường cùng. Qua hình ảnh nhân vật này, Nam Cao đã khắc họa rõ nét bi kịch của một con người bị tha hóa và tước đoạt nhân phẩm, nhưng đồng thời cũng phơi bày khát vọng sống và ước mơ được làm người.

Chí Phèo là một nông dân nghèo ở một làng quê thuộc xã hội phong kiến Việt Nam. Chí Phèo vốn là người hiền lành, lương thiện, nhưng vì những bất công trong xã hội, vì hoàn cảnh sống cực kỳ khổ cực và sự áp bức của giai cấp thống trị, đặc biệt là địa chủ Bá Kiến, mà cuộc đời Chí Phèo đã bị biến dạng. Trước khi bị đẩy vào con đường tội lỗi, Chí Phèo là một người con trai tốt bụng, có ý chí sống và chăm chỉ làm lụng. Tuy nhiên, vì bị xã hội và những hủ tục phong kiến đẩy vào bước đường cùng, anh đã biến thành một con người đầy căm phẫn, không còn lý trí, không còn lòng nhân ái.

Nhân vật Chí Phèo là nạn nhân của sự áp bức xã hội, điều này được thể hiện rõ qua việc anh bị cầm tù vô lý và phải làm tay sai cho Bá Kiến. Từ một người hiền lành, vì bị xã hội coi thường và xa lánh, Chí Phèo dần dần mất đi nhân tính, và trở thành một con người khát máu, hung hãn. Hình ảnh của Chí Phèo lúc này là biểu tượng cho những con người bị xã hội tước đi quyền sống và quyền làm người.

Sau khi ra tù, Chí Phèo quay trở lại làng quê, nhưng xã hội và mọi người trong làng đã xa lánh, coi anh như một con quái vật. Dù muốn hay không, Chí Phèo đã bị đẩy vào con đường tội lỗi. Chí không còn khả năng làm chủ cuộc đời mình nữa mà chỉ sống theo những bản năng xấu, những ham muốn tội lỗi. Chí uống rượu, chửi bới, gây gổ và là nỗi ám ảnh đối với mọi người trong làng.

Tuy nhiên, trong sâu thẳm tâm hồn, Chí Phèo vẫn có một khao khát cháy bỏng: mong muốn được làm người, được yêu thương và được đối xử như một con người bình thường. Khát vọng này được thể hiện rõ khi Chí Phèo gặp Thị Nở, một người phụ nữ có hoàn cảnh giống anh. Tình yêu của Thị Nở dành cho Chí Phèo, sự cảm thông và lòng nhân ái mà cô dành cho anh, đã khiến Chí Phèo bừng tỉnh. Khi được Thị Nở yêu thương, Chí Phèo dường như sống lại, anh muốn thay đổi, muốn làm lại cuộc đời mình. Nhưng tiếc thay, xã hội không cho phép điều đó. Chí Phèo bị dồn ép vào tuyệt vọng, dẫn đến hành động tàn bạo – giết Bá Kiến, nhưng cuối cùng lại tự kết liễu đời mình trong sự cô đơn, tuyệt vọng.

Qua nhân vật Chí Phèo, Nam Cao đã vẽ nên một bức tranh sống động về sự tha hóa của con người trong xã hội phong kiến, nơi mà những giá trị nhân đạo bị đẩy lùi, và cái xấu, cái ác dễ dàng lên ngôi. Chí Phèo không chỉ là hình ảnh của một con người bị xã hội hủy hoại mà còn là biểu tượng cho những con người vô tội bị gạt bỏ trong xã hội. Bi kịch của Chí Phèo chính là bi kịch của những con người bị đẩy vào tình trạng không còn hy vọng, không còn khả năng làm lại cuộc đời.

Tuy nhiên, nhân vật Chí Phèo cũng là minh chứng cho khát vọng làm người của một con người, dù bị xã hội ruồng bỏ, vẫn có một ước mơ sống lương thiện, một khát vọng về một cuộc sống tốt đẹp hơn. Điều này khiến nhân vật này vừa đáng thương, vừa đáng trách. Chí Phèo thể hiện sự bi đát của con người khi bị tước đoạt quyền sống, quyền làm người, và khi không có ai đứng ra bảo vệ quyền lợi cho những con người như anh.

Nhân vật Chí Phèo trong tác phẩm của Nam Cao không chỉ là hình ảnh tiêu biểu của nạn nhân xã hội mà còn là biểu tượng của bi kịch nhân sinh. Qua câu chuyện này, Nam Cao đã gửi gắm một thông điệp mạnh mẽ về sự tha hóa và bi kịch của con người trong một xã hội phong kiến đầy bất công và tàn nhẫn. Chí Phèo là một nhân vật đầy tính nhân văn, để lại trong lòng người đọc những suy tư sâu sắc về số phận con người, về những khao khát làm người trong một xã hội không thể thay đổi.