1. Phát triển hệ thống trường học truyền thống
Trong các thế kỷ XVI - XIX, Hải Dương, như nhiều tỉnh thành khác, đã có sự phát triển mạnh mẽ của các trường học Nho giáo. Các trường học được xây dựng chủ yếu để đào tạo con em những gia đình có điều kiện, đồng thời là nơi giảng dạy những giá trị văn hóa, đạo lý, và học vấn Nho giáo. Các trường này chủ yếu giảng dạy các môn học như kinh điển Nho giáo, lịch sử, và các kỹ năng xã hội cơ bản.

2. Phong trào thi cử và sự phát triển của các kỳ thi Nho học
Trong suốt các thế kỷ này, Hải Dương đã trở thành một trong những trung tâm học thuật của đất nước, đặc biệt trong các kỳ thi Hương, thi Hội và thi Đình. Hải Dương có nhiều người đỗ đạt cao, và là nơi có nhiều sĩ tử nổi tiếng như Nguyễn Công Trứ, người đã đỗ Đình nguyên và có những đóng góp lớn cho văn hóa, giáo dục và phát triển đất nước. Kỳ thi Hương là hình thức thi cử quan trọng, nơi các thí sinh từ các tỉnh thành tụ hội về để thử tài, và Hải Dương đã có nhiều học sinh xuất sắc trong các kỳ thi này.

3. Vai trò của các học giả và danh nhân văn hóa
Các nhân vật lớn trong lịch sử văn hóa, giáo dục của Hải Dương trong thời kỳ này không thể không kể đến như Nguyễn Công Trứ, Phạm Sư Mạnh… Họ không chỉ nổi bật trong các kỳ thi mà còn đóng góp lớn trong việc xây dựng nền văn hóa, giáo dục phong kiến. Các danh nhân này còn có ảnh hưởng lớn đối với các thế hệ học trò, truyền dạy tri thức và tinh thần học tập cho các thế hệ sau.

4. Tính phổ cập và mở rộng giáo dục
Mặc dù hệ thống giáo dục chủ yếu vẫn gắn liền với Nho giáo và dành cho tầng lớp quý tộc, nhưng vào cuối thế kỷ XIX, một số trường học bắt đầu mở rộng giáo dục cho các lớp trẻ bình dân, đặc biệt là các trường chữ Quốc ngữ, giúp nhiều người dân có cơ hội học hành. Các nhà trí thức trong thời kỳ này cũng bắt đầu chú trọng đến việc giáo dục toàn diện hơn, bao gồm cả các môn học về khoa học, kỹ thuật, và văn học.

5. Ảnh hưởng của Phong trào Khai sáng và sự thay đổi trong giáo dục
Cuối thế kỷ XIX, trong bối cảnh xã hội Việt Nam có sự xáo trộn lớn do sự ảnh hưởng của thực dân Pháp, giáo dục ở Hải Dương và các vùng khác của đất nước cũng có sự thay đổi. Các trường học quốc ngữ và các trường Tây học bắt đầu xuất hiện. Các chương trình giáo dục dần chuyển hướng từ Nho học truyền thống sang một nền giáo dục hiện đại, bao gồm các môn học khoa học, toán học và ngoại ngữ, mở ra cơ hội học tập mới cho nhiều học sinh.

Trong các thế kỷ XVI - XIX, giáo dục ở Hải Dương đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng, đặc biệt trong việc phát triển hệ thống trường học truyền thống, đào tạo nhân tài qua các kỳ thi Nho học, và đóng góp vào sự phát triển văn hóa, xã hội của đất nước. Tuy nhiên, giáo dục trong giai đoạn này cũng bắt đầu có sự chuyển mình khi chịu ảnh hưởng của các thay đổi xã hội và sự xâm lược của thực dân Pháp.