Lý thuyết Nghĩa Của Từ là một lĩnh vực nghiên cứu trong ngôn ngữ học nhằm tìm hiểu và phân tích cách thức mà các từ có nghĩa, cũng như cách thức nghĩa của chúng được hình thành, phát triển và sử dụng trong các ngữ cảnh khác nhau. Lý thuyết này chủ yếu bao gồm các phương pháp phân tích và lý giải sự tương tác giữa từ vựng và nghĩa của chúng trong các ngôn ngữ.

Có thể chia thành các lý thuyết và quan điểm chính về nghĩa của từ như sau:

1. Lý thuyết nghĩa biểu tượng (Semantics):
Nghĩa từ vựng (Lexical semantics): Nghiên cứu nghĩa của các từ và cách chúng biểu đạt ý nghĩa trong ngữ cảnh cụ thể. Từ có thể có nhiều nghĩa tùy thuộc vào ngữ cảnh mà nó xuất hiện.
Nghĩa biểu tượng (Symbolic meaning): Nghĩa của một từ được xác định qua sự liên kết giữa từ đó với một đối tượng hoặc ý tưởng trong thế giới thực. Ví dụ, từ "bàn" liên quan đến một đối tượng cụ thể mà người nghe có thể hình dung được.
2. Lý thuyết nghĩa ngữ dụng (Pragmatics):
Nghĩa ngữ cảnh: Lý thuyết này nhấn mạnh rằng nghĩa của từ không chỉ được xác định bởi chính từ đó mà còn phụ thuộc vào ngữ cảnh giao tiếp. Nghĩa của từ có thể thay đổi tùy thuộc vào tình huống, người nói, người nghe và các yếu tố ngữ cảnh khác.
Nghĩa hàm ý (Implicature): Từ có thể mang những nghĩa ngầm, những thông điệp không được nói trực tiếp nhưng người nghe có thể suy luận ra từ ngữ cảnh.
3. Lý thuyết phân tích ngữ nghĩa:
Nghĩa từ (Reference): Là mối liên hệ giữa từ và đối tượng hoặc khái niệm mà nó chỉ đến trong thế giới thực. Ví dụ, từ "con mèo" có thể chỉ đến một con mèo cụ thể mà người nói và người nghe cùng biết đến.
Nghĩa định lý (Sense): Là khái niệm hoặc ý nghĩa mà từ biểu đạt một cách độc lập với bất kỳ đối tượng cụ thể nào. Ví dụ, từ "mèo" không chỉ đến một con mèo cụ thể mà còn thể hiện khái niệm về loài động vật này.
4. Lý thuyết tri thức (Cognitive Semantics):
Theo lý thuyết này, nghĩa của từ được coi là sản phẩm của các quá trình nhận thức, phản ánh cách con người hiểu thế giới và sắp xếp thông tin về thế giới xung quanh. Nghĩa của từ không phải chỉ là một sự liên kết hình thức giữa từ và đối tượng mà còn là một quá trình nhận thức và mô hình hóa thế giới.
5. Lý thuyết nghĩa tâm lý học (Psychological Semantics):
Nghiên cứu cách thức con người nhận thức và lưu trữ nghĩa của từ trong bộ nhớ. Thông qua các thí nghiệm tâm lý, các nhà nghiên cứu tìm cách giải thích cách thức các từ được nhóm lại trong đầu óc con người và cách thức các nghĩa từ có thể được truy xuất.
6. Nghĩa của từ trong các loại hình ngôn ngữ khác nhau:
Nghĩa của từ trong ngữ pháp: Nghĩa của từ còn có thể được xác định qua các thành phần ngữ pháp của nó, ví dụ như từ loại (danh từ, động từ, tính từ,…) hay các yếu tố ngữ pháp khác (chẳng hạn như cách chia động từ, sự kết hợp giữa các từ trong câu).
7. Nghĩa liên kết và nghĩa hàm ý:
Nghĩa liên kết (Compositional meaning): Là sự kết hợp của nghĩa của các từ trong một cụm từ, câu hoặc đoạn văn. Cách các từ kết hợp với nhau để tạo ra một nghĩa tổng thể có thể có sự khác biệt trong các ngữ cảnh khác nhau.
Nghĩa hàm ý (Implicature): Là những nghĩa không được nói ra trực tiếp mà người nói hoặc người nghe phải suy luận từ ngữ cảnh. Ví dụ, câu “Tôi đã ăn cơm trưa rồi” có thể hàm ý rằng người nói không muốn ăn nữa.
8. Nghĩa và ngữ nghĩa trường (Field semantics):
Ngữ nghĩa trường: Các từ thường có quan hệ với nhau trong một trường nghĩa. Ví dụ, từ "màu sắc" bao gồm các từ như "đỏ", "xanh", "vàng", v.v. và các từ này tạo thành một trường ngữ nghĩa chung.
9. Các yếu tố ảnh hưởng đến nghĩa của từ:
Văn hóa và xã hội: Ý nghĩa của từ có thể thay đổi theo bối cảnh văn hóa và xã hội. Những từ mang nghĩa đặc trưng trong một xã hội có thể không có ý nghĩa tương tự trong xã hội khác.
Thời gian: Ý nghĩa của từ có thể thay đổi theo thời gian. Ví dụ, từ "thần thoại" ngày nay có thể không mang cùng một nghĩa như trước kia.

Lý thuyết nghĩa của từ là một lĩnh vực rộng lớn và phức tạp trong ngôn ngữ học, bao gồm nhiều lý thuyết và quan điểm khác nhau. Các nhà nghiên cứu ngữ nghĩa cố gắng lý giải không chỉ cách thức từ mang nghĩa mà còn làm thế nào nghĩa của từ có thể thay đổi và được sử dụng trong các ngữ cảnh khác nhau.