Trong văn bản "Chim Chìa Vôi" của nhà văn Tô Hoài, các nhân vật chính chủ yếu là chim chìa vôi và những nhân vật con người xung quanh. Dưới đây là phân tích về ngoại hình, lời nói, hành động, và mối quan hệ giữa các nhân vật trong tác phẩm này.

1. Ngoại hình của các nhân vật
Chim Chìa Vôi: Chim Chìa Vôi trong tác phẩm được miêu tả không quá chi tiết về ngoại hình, nhưng có thể nhận thấy qua tên gọi và hành động của nó, chim này là một loài chim có khả năng bay đi tìm kiếm thức ăn và sinh sống rất linh hoạt. Sự tinh ranh của chim chìa vôi không đến từ ngoại hình mà chủ yếu đến từ sự khôn ngoan và tài ứng phó với tình huống.
Nhân vật con người: Trong "Chim Chìa Vôi", ngoại hình của các nhân vật con người không được chú trọng miêu tả chi tiết. Mà tác giả tập trung vào hành động và tâm lý của họ hơn. Những nhân vật này xuất hiện trong bối cảnh cụ thể, đôi khi là người nông dân miền quê, họ sống gần gũi với thiên nhiên và cuộc sống bình dị, chủ yếu xuất hiện khi chim chìa vôi tác động đến cuộc sống của họ.
2. Lời nói của các nhân vật
Chim Chìa Vôi: Trong tác phẩm, chim chìa vôi không có lời nói trực tiếp, nhưng qua hành động của nó, tác giả muốn gửi gắm thông điệp về sự khôn ngoan và tài ứng xử của chim. Chim chìa vôi không cần dùng lời nói mà vẫn có thể làm những điều mà các loài chim khác không làm được, thể hiện một khả năng "nói bằng hành động".
Nhân vật con người: Lời nói của các nhân vật con người trong tác phẩm này thường mang tính chất giao tiếp trực tiếp với thiên nhiên và với các loài vật. Tuy nhiên, họ không trực tiếp giao tiếp với chim chìa vôi bằng lời nói mà qua việc quan sát và tương tác với hành động của chim. Lời nói của con người cũng thể hiện sự ngưỡng mộ hoặc đôi khi là sự cảm phục đối với sự khôn ngoan của chim chìa vôi.
3. Hành động của các nhân vật
Chim Chìa Vôi: Hành động của chim chìa vôi trong tác phẩm là minh chứng cho sự khôn ngoan và sự biết thích ứng với hoàn cảnh. Nó không hành động một cách bốc đồng mà luôn có tính toán và linh hoạt. Ví dụ, trong việc tìm thức ăn, tránh hiểm nguy hay bảo vệ bản thân, chim chìa vôi luôn sử dụng trí thông minh và sự tinh tế. Hành động của nó thể hiện sự sống còn và khả năng ứng phó với mọi tình huống trong cuộc sống.
Nhân vật con người: Những nhân vật con người trong tác phẩm thường có hành động bình dị, như chăm sóc ruộng đồng, chăm lo cho gia đình, đôi khi là làm việc với thiên nhiên. Hành động của họ không có sự tính toán hay khôn ngoan như chim chìa vôi, nhưng cũng phản ánh một phần nét đẹp trong cuộc sống giản dị của người dân miền quê.
4. Mối quan hệ giữa các nhân vật
Chim Chìa Vôi và Nhân vật con người: Mối quan hệ giữa chim chìa vôi và con người chủ yếu là mối quan hệ giữa thiên nhiên và con người, và chim chìa vôi không phải là nhân vật có sự đối đầu trực tiếp với con người. Nó sống hòa hợp với con người và với các loài vật khác trong tự nhiên. Con người thường quan sát chim và học hỏi những bài học về sự khôn ngoan từ hành động của chim chìa vôi. Tuy nhiên, chim chìa vôi cũng không hoàn toàn dễ dàng sống chung với con người mà đôi khi có những sự xung đột trong việc kiếm ăn hoặc trong những tình huống khó khăn mà loài chim này phải đối mặt.
Chim Chìa Vôi và Các loài chim khác: Mối quan hệ giữa chim chìa vôi và các loài chim khác có thể xem như là một sự tương phản. Chim chìa vôi không giống những loài chim khác, nó không hành động theo cách thông thường mà có sự khôn ngoan, tài trí. Mối quan hệ giữa chúng là sự tôn trọng và đôi khi là sự khác biệt trong cách thức sinh tồn và thích nghi với môi trường.

Ngoại hình: Chim chìa vôi không có ngoại hình đặc biệt nổi bật nhưng lại nổi bật nhờ trí tuệ và khả năng ứng phó với hoàn cảnh.
Lời nói: Chim chìa vôi không có lời nói trực tiếp nhưng hành động của nó lại chứa đựng thông điệp rõ ràng. Nhân vật con người thì thường có những lời nói thể hiện sự đơn giản, đôi khi là sự kính trọng đối với chim.
Hành động: Chim chìa vôi hành động khôn ngoan và linh hoạt trong cuộc sống, còn nhân vật con người hành động theo cách sống bình dị, ít tính toán.
Mối quan hệ: Chim chìa vôi và con người không có sự xung đột trực tiếp mà là mối quan hệ hài hòa, nơi con người học hỏi từ thiên nhiên và đặc biệt là từ chim chìa vôi.
Tác phẩm "Chim chìa vôi" của Tô Hoài không chỉ là câu chuyện về loài chim mà còn là bài học về sự khôn ngoan, sự thích nghi với môi trường sống và cách mà con người và thiên nhiên có thể hòa hợp cùng nhau.