Theo Đại Việt sử ký toàn thư của Ngô Sỹ Liên ghi chép lại rằng: Đế Minh (thuộc dòng dõi Thần Nông) lấy con gái của Long Vương hồ Động Đình và đẻ ra Lạc Long Quân. Sau đó, Lạc Long Quân lấy con gái của Đế Lai là Âu Cơ và sinh ra một trăm người con trai. Họ thuộc hai loài tiên rồng, người thì sống trên cạn còn kẻ thì sống dưới nước nên không thể sống cùng nhau. Hai vợ chồng đã quyết định rằng năm mươi người con sẽ theo cha về với Biển Đông còn năm mươi người còn lại sẽ theo mẹ lên núi rừng.

Mẹ Âu Cơ để cho người con trai trưởng làm Vua và người con trai trưởng đó đã lập ra nước Văn Lang, đây là vị vua Hùng đời thứ nhất. Sau đấy, mẹ Âu Cơ dẫn bốn mươi chín người con còn lại lên rừng phát rãy làm nương để mở rộng bờ cõi.

Từ truyền thuyết về Âu Cơ và Lạc Long Quân, nhà nước Văn Lang ra đời trong thời kỳ người đàn ông làm chủ vì có những chi tiết như: trăm người con trai hay con trai trường làm vua nhưng giai đoạn này vẫn bị ảnh hưởng rất lớn bởi xã hội thị tộc mẫu hệ. Bởi Nhà nước được xây dựng và phát triển theo tổ chức xã hội của người mẹ Âu Cơ chứ không phải từ người cha Lạc Long Quân. Mẫu hệ còn in dấu không chỉ ở mỗi thời Hùng Vương mà còn cả trong thời Âu Lạc hay trong các cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng, Bà Triệu,....

Nhưng theo bộ Đại Việt sử ký toàn thư thì ghi lại là: Nhà nước Văn Lang được thành lập bởi thủ lĩnh bộ tộc Văn Lang đã thu phục mười lăm bộ tộc Bách Việt vào thế kỷ 07 TCN cùng thời với vua Chu Trang Vương của nhà Chu, Trung Quốc. Người thủ lĩnh lên ngôi và xưng hiệu là Hùng Vương, đặt tên nước là Văn Lang và đóng đô ở Bạch Hạc (Việt Trì, Phú Thọ).