Hai lần làmTổng trấn Gia Định với nhiều kế sách phát triển kinh tế, chăm lo đời sống nhân dân

Khi được bổ làm Tổng trấn Gia Định, Lê Văn Duyệt tỏ ra là một vị quan sắc sảo. Nhờ tài giỏi ông được giữ chức Tổng trấn Gia Định hai lần, lần thứ nhất khoảng năm 1812 – 1815 dưới triều Gia Long, lần thứ hai dưới triều Minh Mạng từ năm 1820 đến khi ông qua đời (năm 1832). Trấn Gia Định dưới quyền cai quản của ông an ninh luôn được đảm bảo. Khi làm Tổng trấn Gia Định, ông chủ trương khuyến khích mua bán, trao đổi hàng hóa trong vùng và giao thương với người ngoại quốc. Năm 1823, ông cho đào kênh Vĩnh Tế (đến tháng 5 năm âm lịch năm 1824 thì xong) để làm biên giới với Cam-pu-chia. Việc làm này của ông được cho rằng ông có tầm nhìn xa trông rộng về an ninh quốc phòng. Ông còn cho đào ao, mở kinh thông thương buôn bán, phát triển kinh tế khắp các miền từ Gia Định đến Cà Mau, Đồng Nai. Nhờ vậy mà người dân Gia Định - Sài Gòn - Đồng Nai luôn ghi nhớ công ơn của Tả công Lê Văn Duyệt. Lê Văn Duyệt còn cho binh lính củng cố thành lũy, chủ động giữ vững an ninh. Ông cũng cho lập ra hai cơ quan từ thiện là "Anh hài" và “Giáo dưỡng”. “Anh hài” là để rèn luyện võ nghệ cho trẻ thích việc kiếm cung, và "Giáo dưỡng" để cho những trẻ khác và quả phụ học văn chương và nghề nghiệp.... Đồng thời ông cũng có cách ứng xử khéo léo, rộng rãi đối với những người phương Tây đến buôn bán ở Sài Gòn, được họ rất nể phục.

Thời đó, làm quan có tư duy làm kinh tế tiến bộ và làm từ thiện như ông quả là hiếm. Chính các nhà buôn châu Âu đã ghi chép lại việc này. Thương nhân Crawfurd - một người Anh đã ghi lại cảm xúc của mình trong Nhật ký hành trình một lần đến Gia Định ngày 2/9/1822, như sau: "Ở đây chúng tôi mua được rất nhiều lúa gạo, ngà voi, sừng tê giác, các hàng tơ lụa, đũi thật đẹp. Từ các nơi, dân đi thuyền theo các kênh rạch lên bán cho chúng tôi. Nhìn dân chúng hân hoan vui vẻ, chúng tôi biết dân no đủ. Nhiều người rất kính trọng vị Tổng trấn của họ. Con người này ít học, nhưng lạ lùng thay, ông có được cái nhìn cởi mở hơn nhiều những đại thần và cả nhà vua học rộng, thuộc làu kinh sử của Khổng giáo. Ngài sống thanh liêm, ông muốn mở mang đất Gia Định này trù phú hơn mọi quốc gia khác ở trong vùng biển Đông”.

Là một Tổng trấn tài năng luôn song hành với đức độ, ngay khi còn sống, Lê Văn Duyệt đã được người dân Nam Bộ hết lòng tôn kính bởi ông vừa chăm lo đời sống nhân dân, vừa đảm bảo an ninh trật tự rất tốt. Vùng đất Gia Định trải dài từ Bình Thuận tới Cà Mau kinh tế phát triển, đời sống nhân dân yên ổn, no ấm, nhân dân một lòng biết ơn gọi ông là “ông Lớn Thượng”. Với tài năng và đức độ của ông khi hai lần được cử làm Tổng trấn thành Gia Định dưới triều vua Gia Long và vua Minh Mạng, ông đã thu phục được lòng dân chúng. Nhân dân Gia Định – Sài Gòn coi ông như một vị thần. Lời bộc bạch chí tình của ông với dân Sài Gòn - Gia Định được người ta nhắc: “…Ta muốn trở về quê ta, trở về Gia Định. Dân Gia Định là dân cùng đường chạy về đây. Chính đám dân này đã khai sáng đất Gia Định này. Họ sống hào hiệp nghĩa khí lắm. Đời ta nghĩ lại, có gì đâu. Không vợ, nhà vua cho cung phi làm vợ. Không con, lấy cháu làm con. Ta không ham hố điều gì. Ta coi thường mọi công danh. Phải, ta sẽ trở về với dân Gia Định thuở hàn vi…Bao giờ nhắc tới dân Gia Định ta cũng thấy mình mang nợ.” (Từ nấm mồ oan khuất đến Lăng Ông - tr.93)

Lê Văn Duyệt mất năm 1832, hưởng thọ 69 tuổi. Vua Minh Mạng cho 3000 quan tiền, lại cho tế một đàn nhằm ghi nhận công trạng của ông đối với triều đình. Ông còn được triều đình truy tặng chức "Tá vận công thần đặc tấn Tráng võ tướng quân – Tả quân đô thống phủ chưởng phủ sự, Thái bảo quận công", thụy là "Oai Nghị".

2