Trong quá trình hình thành và phát triển dù là của một nền văn minh lớn hay nhỏ; là một quốc gia thì cũng không thể thiếu đi việc phải giao lưu với các thế lực bên ngoài. Các thế lực sẽ không được đánh giá là có ảnh hưởng xấu hay tốt đến nền văn bản địa nhưng trên hết cũng chứng minh một luận điểm rằng mỗi quốc gia, mỗi vùng đất không phải chỉ có việc giữ gìn và phát huy truyền thống của vùng đó mà nó còn à công cuộc vươn ra bên ngoài để học hỏi những điều tốt đẹp hơn. Hay trên một tầm vĩ mô hơn là công cuộc truyền bá  nền văn minh của mình ra bên ngoài, loa tỏa sức ảnh hưởng đến các vùng đất, quốc gia khác nhau.

Nhìn về một thời kỳ lịch sử, không một quốc gia hay vùng đất nào chỉ có thể tồn tại độc lập. Sự ảnh hưởng dù ít dù nhiều cũng đã góp phần vào công cuộc giao lưu, tiếp xúc văn hóa khởi ban. Chính công cuộc lan tỏa các giá trị văn hóa của mình ra bên ngoài, không nói đến việc là sử dụng cách thức hay con đường gì thì nó đã tạo những tiền đề ban đầu cho sự tiếp xúc giữa các nền văn hóa hay văn mình; hoặc ở đây là sự giao lưu, tiếp xúc văn hóa giữa Phương Đông và Phương Tây.

Trong đó, vai trò của con đường thám hiểm là một trong những điều kiện quan trọng để thúc đẩy sự tiếp xúc Đông Tây được diễn ra một cách mạnh mẽ hơn. Thám hiểm, du hành đã tạo điều kiện cho sự xúc tiến của những con đường khác. Một trong những sự kiện đó là cuộc phát kiến địa lý ở Châu Âu, với công cuộc này giao lưu tiếp xúc văn hóa giữa phương Đông và phương Tây đã diễn ra một cách liên tục trong tiến trình thời gian.

1. Một số vấn đề chung

1.1. Thuật ngữ giao lưu văn hóa và tiếp xúc văn hóa

Mỗi quốc gia, mỗi tộc người trong lịch sử hình thành và phát triển của mình ở những khoảng thời gian khác nhau, địa điểm khác nhau, điều kiện địa lý, kinh tế khác nhau đều tạo ra cho mình một nền văn hóa để thích nghi được với trình độ phát triển của nó. Cùng với thời gian chính chúng ta- chủ nhân của nền văn hóa bản địa đó đã tiếp nhận một cách có ý thức hay không có ý thức những nền văn hóa khác, không kể là văn hóa lớn hay nhỏ, giàu hay hèn. Dù muốn hay không thì công cuộc giao lưu văn hóa luôn diễn ra trong suốt tiến trình lịch sử của một dân tộc, đất nước, tộc người.

Giao lưu văn hóa được hiểu như là sự di chuyển, chuyển đổi qua lại giữa những nền văn hóa, có thể giữa quốc gia này với quốc gia khác, giữa tộc người này với tộc người khác, hay giữa châu lục này với châu lục khác. Hay phải chăng giao lưu văn hóa là sự tiếp thu, tiếp nhận những đặc điểm, những nét cơ bản từ một trạng thái văn hóa ngoại sinh, trong khi vẫn giữ lại được những đặc điểm, trạng thái của văn hóa nội sinh với một phương thức, hình dạng, đặc thù phát triển hơn.

Thuật ngữ tiếp xúc văn hóa (cultural contests) được sử dụng để chỉ sự va chạm vào nhau của các nền văn hóa khi được đặt cạnh nhau.

Thuật ngữ giao lưu văn hóa (cultural exchanges) được sử dụng để chỉ sự trao đổi, đan xen, chia sẻ giữa các nền văn hóa sau khi tiếp xúc với nhau.

Thuật ngữ tiếp biến văn hóa là một thuật ngữ kép, được sử dụng để chỉ sự tiếp thu rồi biến đổi những yếu tố văn hóa trong quá trình tiếp xúc, giao lưu của một nền văn hóa này với một nền văn hóa khác. “Acculturation” là thuật ngữ được phương Tây sử dụng để mô tả hiện tượng này và nó được hiểu là tiếp biến văn hóa

Giao lưu văn hóa làm cho những cộng đồng, những quốc gia dân tộc đóng kín trở thành những hệ thống mở, đã mở trở nên ngày càng mở hơn. Theo lý thuyết hệ thống, một hệ thống.vật chất nếu đóng kín sẽ nhanh chóng tiến đến hỗn loạn do không thể trao đổi vật chất, năng lượng và thông tin cần thiết với bên ngoài để duy trì cấu trúc hoặc những hoạt động chức năng bình thường, và vì vậy cũng khó thực hiện những hoạt động ứng phó cần thiết trước những tác động bất lợi từ phía thiên nhiên hoặc từ bên ngoài.

Có nhiều điều kiện góp phần vào công cuộc giao lưu văn hóa có thể diễn ra dễ dàng hơn. Song, có thể nói đến là vị trí địa lý- điều kiện quan trọng tác động sâu sắc đến quá trình giao lưu văn hóa. Khái quát lên, nhận thấy được những sự tiếp xúc đầu tiên đơn thuần chỉ là những sự giao tiếp giữa những tộc người khác nhau nhưng theo thời gian, đây lại là điều kiện, tiền đề quan trọng để tạo ra sự tiếp xúc cũng như giao lưu văn hóa; cùng với đó là công cuộc tiếp biến văn hóa.

1.2. Con đường và đặc điểm của các cuộc phát kiến địa lý trong quá trình giao lưu tiếp xúc văn hóa Đông Tây

Tiến trình của nhân loại đã cho ta thấy nhiều con đường để có thể giao lưu cũng như tiếp xúc văn hóa: chiến tranh, truyền giáo, thương mại,… Nhưng trên hết, các cuộc phát kiến địa lý  cũng đã thúc đẩy quá trình giao lưu tiếp xúc văn hóa trở nên dễ dàng hơn. Con đường này thường được biết đến với cái tên là “con đường thám hiểm, du hành”. Với vai trò này, những con đường khác cũng theo đó mà trở nên dễ dàng hơn. Hay nói một cách ngắn gọn, với con đường du hành, thám hiểm; nó như là một tiền đề để thúc đẩy các cuộc chiến tranh, cuộc tìm kiếm các thuộc địa,… trở nên ngày một nhiều hơn. Đóng vai trò tích cực trong việc giao lưu, tiếp xúc văn hóa Đông Tây.

Kể từ sau đó, 1-2 thế kỷ, chúng ta đã chứng kiến sự phát triển mạnh mẽ của phương thức sản xuất Tư bản chủ nghĩa; đến giai đoạn phát triển cao của nó là giai đoạn đế quốc thì chính những cuộc phát kiến địa lý ở thế kỷ XV đã đóng góp tích cực trong việc thúc đẩy các đế quốc đi xâm chiếm và thôn tính thuộc địa; giao lưu văn hóa Đông Tây cũng nhờ thế mà trở nên nhộn nhịp hơn hẳn.

2. Sơ lược về lịch sử các cuộc phát kiến địa lý trong quá trình giao lưu tiếp xúc văn hóa Đông Tây

2.1. Nguyên nhân của công cuộc phát kiến địa lý

Thế kỉ XV, kinh tế hàng hoá ở Tây Âu đã phát triển khá nhanh đòi hỏi mở rộng mối quan hệ giao thương với các nước phương Đông. Tuy nhiên, con đường thương mại giữa châu Âu và châu Á đang bị bế tắc do sự chiếm giữ của người Ả Rập, người Thổ Nhĩ Kì và người Hồi giáo.

Người Ả Rập độc chiếm con đường thương mại từ phía nam châu Âu qua Địa Trung Hải sang Ấn Độ hoặc đi qua Ai Cập, Hồng Hải…. Người Ả Rập tạo nên một hàng rào kiểm soát chặt chẽ giữa Ấn Độ và châu Âu khiến cho không một thuyền buôn châu Âu nào neo đậu được trên Hồng Hải. Do đó, hàng hóa từ châu Á sang đã được thương nhân Ả Rập nâng giá lên gấp 8 – 10 lần.

Một con đường thương mại khác đến Trung Quốc bằng cách dùng lạc đà chở tơ lụa và các sản phẩm hương liệu, gia vị, trầm hương…của Trung Quốc xuyên qua sa mạc, những hẻm núi của Tây Á đến châu Âu (con đường tơ lụa) cũng bị thương nhân Afghanistan chiếm giữ.

Giữa thế kỉ XV, đế quốc Byzantium bị tiêu diệt, người Thổ Nhĩ Kì chiếm luôn Tiểu Á, Bankals, Constantinople, Crưm và kiểm soát toàn bộ Bắc Hải. Người Thổ Nhĩ Kì cướp đoạt tàn bạo hàng hóa của thương nhân châu Âu. Do đó, con đường này hầu như cũng bị cắt đứt. Trước tình hình đó, thương nhân châu Âu phải mua lại hàng hóa của thương nhân Ả Rập với giá đắt hơn từ 8-10 lần. Vì thế, việc tìm ra một con đường mới sang phương Đông là một nhu cầu cấp bách của thương nhân châu Âu.

Ngoài ra, sự thèm khát của quý tộc và thương nhân châu Âu đối với nguồn hương liệu, gia vị, vàng bạc, tơ lụa của phương Đông cũng là một trong những nguyên nhân quan trọng thúc đẩy những cuộc hành trình vượt biển sang phương Đông. Trong khi các lãnh chúa, quý tộc Tây Âu phải hùng hục nuốt những cục thịt cừu đoản vị thì một chút hồ tiêu, gia vị của phương Đông đã làm cho thịt cừu trở nên thơm ngon hơn và dễ tiêu hóa hơn.

Mặt khác, trong trí tưởng tượng của nhiều người châu Âu, châu Á là xứ sở của vàng bạc, gia vị… Do đó, họ phải tìm một con đường mới sang phương Đông để cướp đoạt những nguồn tài nguyên đó. Sự tiến bộ về khoa học kĩ thuật (đặc biệt là về hàng hải) cũng góp phần quan trọng vào những chuyến đi vượt đại dương của các nhà thám hiểm châu Âu. Người ta biết được Trái Đất hình cầu, biết sử dụng la bàn của người Trung Quốc, bản đồ của người Hy Lạp, tàu biển của người Ả Rập. Đặc biệt, kĩ thuật đóng tàu có nhiều tiến bộ quan trọng. Tư sản châu Âu đã đóng được những thuyền lớn, có cột buồm và hệ thống buồm lợi dụng được các loại gió, có bánh lái và có thể vượt đại dương với tốc độ mỗi giờ 10km như tàu Caravel, tàu Santa Maria… Như vậy, các nhà thám hiểm châu Âu đã có đủ những điều kiện về vật chất lẫn tinh thần để tiến hành những cuộc thám hiểm vượt đại dương để tìm ra những con đường mới, những vùng đất mới.

2.2. Các cuộc phát kiến địa lý của thực dân Bồ Đào Nha

Tên
Năm
Khám phá
Prince Henry
1394–1460
Hoàng tử Henry lên tàu Navigator hỗ trợ tài chính cho nhiều chuyến đi khác nhau. Ông đã tạo ra một trường học cho sự tiến bộ của hàng hải, đặt nền tảng cho Bồ Đào Nha trở thành một nhà lãnh đạo trong Thời đại Khám phá
Bartolomeu Dias
1450-1500
Bartolomeu Dias, người châu Âu đầu tiên đi thuyền quanh Mũi Hảo Vọng, cũng thấy rằng Ấn Độ có thể tiếp cận được bằng cách đi thuyền quanh bờ biển lục địa. Do đó, giao thương với châu Á và Ấn Độ đã được thực hiện dễ dàng hơn đáng kể vì khách du lịch sẽ không còn phải đi qua Trung Đông. Do đó, đã có sự gia tăng ở các quốc gia thương mại Đại Tây Dương và sự suy giảm ở các nước Trung Đông và Địa Trung Hải.
Vasco da Gama
1460–1524
Vasco da Gama là người đầu tiên đi thành công từ châu Âu đến Ấn Độ vào năm 1498. Đây là một bước quan trọng đối với châu Âu vì nó đã tạo ra một tuyến đường biển từ châu Âu cho phép giao thương với Viễn Đông thay vì sử dụng tuyến đường Caravan Silk Road
Pedro Álvares Cabral
1467-1520
Vào 21/04/1500, Pedro Álvares Cabral tình cờ phát hiện ra Brazil khi đang tìm đường đi về phía Tây đến Ấn Độ.
Ferdinand Magellan
1480-1521
Magellan là một nhà thám hiểm người Bồ Đào Nha đi tàu trong một chuyến thám hiểm Tây Ban Nha, và là người đầu tiên đi tàu trên Thái Bình Dương và quanh Nam Mỹ. Ông đã cố gắng đi vòng quanh thế giới nhưng qua đời ở Philippines, mặc dù phi hành đoàn của ông đã hoàn thành chuyến đi. Một trong những con tàu của ông do Juan Sebastian Elcano dẫn đầu, người đã tiếp quản sau khi Magellan chết, đã đi khắp mọi nơi trên toàn cầu
Francis Xavier
1506 –1552
Francis Xavier là một nhà truyền giáo người Tây Ban Nha, sinh ra trong lâu đài Xavier, một ngôi làng gần thành phố Pamplona. Ông là một thành viên của giới quý tộc và trong những năm sinh viên ở Paris ông đã kết bạn với Ignacio de Loiola, người cùng ông tìm thấy Dòng Tên và họ đã đi khắp Châu Phi, Ấn Độ, Nam Thái Bình Dương, và thậm chí cả Nhật Bản và Trung Quốc.
Năm 1415 Hoàng tử Henri – người được mệnh danh là Nhà hàng hải đã sáng lập ra trường Hàng hải, Thiên văn và Địa Lí ở Evora. Ông là người có hiểu biết nhiều về địa lí, thiên văn, họa đồ. Hằng năm, ông tổ chức những đoàn thăm dò từng đoạn bờ biển ngắn ở châu Phi. Bằng nhiều chuyến đi, người Bồ Đào Nha dần dần phát hiện một số đảo nhỏ ở Tây Phi và tiến hành khai thác mỏ vàng, mua các sản phẩm địa phương (da thú, ngà voi…) và bán cho người da đen vũ khí, rượu, vải…. Năm 1417, người Bồ Đào Nha đã đến vùng biển ngang xích đạo, năm sau đến Guinea rồi đến cửa sông Congo.

Năm 1486, nhà hàng hải B. Điaxơ (Dias) đi xuống phía Nam nhưng bị bão đánh đi thật xa rồi giạt vào cực Nam châu Phi. Ông đặt tên là mũi Bảo Táp (sóng cao 20 – 24 m, mùa hè ở Hảo Vọng gió đến 120 km/h). Sau đó, ông nhìn thấy bờ biển phía Đông và được một số hoa tiêu Hồi giáo hứa sẽ đưa ông sang Ấn Độ nên ông đổi tên mũi Bảo Táp thành mũi Hảo Vọng. Nhưng vì hết lương thực nên đoàn thuyền phải quay về.

Tháng 7.1497, Vasco da Gama (một chàng thủy thủ 28 tuổi với cá tính quả quyết, dũng cảm và lạnh lùng, tàn nhẫn. Một người rất đam mê với những hoạt động hàng hải và từng học tại trường hàng hải của Hoàng tử Henri) chỉ huy 3 tàu với 160 người (gồm cả chỉ huy, thủy thủ, các loại thợ, giáo sĩ, phiên dịch và 12 tử tù) men theo bờ biển châu Phi đi về hướng Đông. Đoàn thuyền bị đảo đánh dạt sang Braxin (Brazil). Sau đó, họ trở lại mũi Hảo Vọng, được hoa tiêu người Mã Lai dẫn đường đã vượt Ấn Độ Dương đến được Calicut (Tây Nam Ấn Độ).

Như vậy, Vasco da Gama đã mở được con đường biển từ châu Âu đi sang châu Á. Sau một thời gian ở Calicut, Gama không được lên thành phố buôn bán nên quay thuyền trở về. Trên đường về, Vasco da Gama cho đánh cướp tất cả thuyền buôn đi lại trên Ấn Độ Dương và mang về Bồ Đào Nha với số lượng hàng hóa trị giá gấp 60 lần số tiền dùng trong cuộc viễn chinh. Ngày 18.9.1499, đoàn thuyền của Vasco da Gama về đến Bồ Đào Nha. Từ đó, người Bồ Đào Nha đã độc chiếm con đường biển này suốt 18 năm trời.

Như vậy, người Bồ Đào Nha đã tìm được con đường sang châu Á từ hướng Đông. Lúc này, người Tây Ban Nha cũng bắt đầu thực hiện những chuyến thám hiểm về hướng Tây.

2.3. Thực dân Tây Ban Nha và những cuộc phát kiến địa lý

Xuất phát từ niềm tin Trái Đất hình cầu nên trong khi các nhà thám hiểm Bồ Đào Nha đi sang hướng Đông thì các nhà thám hiểm Tây Ban Nha lại đi sang hướng Tây để tìm con đường mới sang châu Á.

Tên
Năm
Khám phá
Francisco Pizarro
1529-1541
Pizarro là một nhà thám hiểm người Tây Ban Nha, người đã chiến đấu quân sự và chinh phục người dân và văn hóa Inca, chiếm phần lớn Nam Mỹ cho Tây Ban Nha. Ông đã giành được vàng và sự giàu có cho Tây Ban Nha từ sự thất bại của đế chế Incan
Christopher Columbus
1451-1506
Columbus, một nhà thám hiểm được cho là người Genova (Ý), người sau nhiều nỗ lực không thành công trong việc tìm kiếm sự bảo trợ, đã khám phá khả năng một lối đi về phía tây đến Đông Ấn cho Tây Ban Nha. Do tính toán sai về chu vi của thế giới, Columbus không tính đến khả năng xảy ra một loạt các lục địa khác giữa châu Âu và châu Á, Columbus đã phát hiện ra vùng Caribbean vào năm 1492. Ông giới thiệu thương mại Tây Ban Nha với châu Mỹ cho phép trao đổi văn hóa, bệnh tật và thương mại hàng hóa.
Ferdinand Magellan
1480-1521
Magellan là một nhà thám hiểm người Bồ Đào Nha, từng phục vụ Quốc vương Tây Ban Nha, và là người đầu tiên đi thuyền trên Thái Bình Dương và quanh Nam Mỹ. Phi hành đoàn của ông đã thành công trong việc hoàn thành chuyến đi dưới sự lãnh đạo của người Tây Ban Nha Juan Sebastian del Cano. Cha mẹ anh đã mất khi anh mười tuổi và anh được gửi đến Lisbon ở Bồ Đào Nha khi anh mười hai tuổi.
Vasco Nuñez de Balboa
1475-1519
Balboa là một người chinh phục Tây Ban Nha, người đã thành lập thuộc địa của Darién ở Panama. Ông là người đầu tiên nhìn thấy Thái Bình Dương từ Mỹ, và ông đã định cư phần lớn ở đảo Hispaniola
Hernando Cortés
1485-1547
Cortés là một người chinh phục Tây Ban Nha, người đã tập hợp một đội quân từ các thuộc địa Tây Ban Nha bao gồm 600 người, 15 kỵ binh và 15 khẩu pháo. Sử dụng sự trợ giúp của một dịch giả, Doña Marina, ông đã tập hợp các liên minh với các bộ lạc bị khuất phục trong đế chế Aztec. Thông qua việc sử dụng quyết định vũ khí ưu việt và sự trợ giúp bản địa, cũng là sự giúp đỡ của căn bệnh châu Âu đã phá hủy dân số bản địa, đã chinh phục thành công người Aztec bắt giữ Montezuma II, hoàng đế hiện tại, thành phố Tenochtitlan và cướp được số lượng lớn vàng Aztec.
Bartolomé de las Casas
1484-1566
Las Casas là một linh mục người Tây Ban Nha, người ủng hộ các quyền dân sự cho người Mỹ bản địa và phản đối mạnh mẽ cách họ bị bắt làm nô lệ và bị đối xử tệ. Ông đã viết một tài khoản ngắn về sự hủy diệt của Ấn Độ và De thesauris ở Peru
Juan Ponce de León
1474-1521
Juan Ponce de León là một người chinh phục Tây Ban Nha đến từ Valladolid, Tây Ban Nha. Ông đã từng làm Thống đốc Puerto Rico khi ông bắt đầu cuộc thám hiểm của riêng mình vào năm 1513, khám phá Florida vào ngày 27/03 cùng năm và đến bờ biển phía đông của nó vào ngày 02/04. Ông gọi vùng đất Florida (tiếng Tây Ban Nha là hoa) thảm thực vật anh nhìn thấy ở đó, hoặc đó là lễ Phục sinh (tiếng Tây Ban Nha: Pascua Florida) thời điểm đó. De Leon sau đó tổ chức các chuyến đi tiếp theo đến Florida; lần cuối cùng xảy ra vào năm 1521 khi ông qua đời.
Ngày 17.4.1492, Christopher Colombus (một người Italia đã sống nhiều năm ở Tây Ban Nha, học tập và nghiên cứu về địa lí, hàng hải. Cuốn Địa lí học của Ptolemy và cuốn Du kí của Marco Polo là những cuốn sách mà Columbus say sưa đọc, tích lũy được nhiều kiến thức. Nhờ đó, Columbus biết rằng Trái Đất hình tròn, khoảng cách giữa phía Đông và phía Tây bị ngăn cách bởi biển cả nhưng rất gần với Ấn Độ đã kí bản cam kết với đại biểu của Quốc vương Tây Ban Nha để nhận được sự bảo trợ của nhà vua cho những chuyến thám hiểm của mình. Ngày 3.8.1492, Columbus với 3 chiếc thuyền lớn cùng 90 thủy thủ rời Tây Ban Nha, vượt Đại Tây Dương đi về hướng Tây. Sau hai tháng lênh đênh trên biển, đoàn thuyền của Columbus cũng đến được hòn dảo San Salvador và nhiều hòn đảo khác ở vùng biễn Caribe rồi đặt chân đến Cuba. Tuy nhiên, ông nhầm lẫn đây là vùng đất Tây Ấn Độ nên gọi thổ dân nơi đây là “người Indians”. Sau đó, ông còn tổ chức thêm 3 chuyến thám hiểm nửa (năm 1493, 1498 và 1502) và phát hiện thêm một số đảo và lãnh thổ trên đất liền. Tuy nhiên, sự nhầm lẫn đáng tiếc nhất của Columbus là ông đã nhầm tưởng đây là Ấn Độ. Cư dân trên những đảo này trồng khoai mì, thuốc lá, bông vải và vài loại cây lương thực khác, nhưng cái làm cho Columbus quan tâm nhất là đồ trang sức lấp lánh mà thổ dân đeo trên người. Năm 1506, ông chết trong sự nghèo khổ, túng quẩn.

Sự nhầm lẫn này của Columbus đã được một người ý là Vespucci Amerigo chứng minh vào năm 1501. Khi đặt chân đến vùng đất Caribe, V. Amerigo nhận thấy không có liên qua gì đến vùng đất châu Á và quả quyết rằng đây là xứ sở chưa từng được biết tới. Trong tập ghi chép năm 1504, Amerigo viết tên miền đất lạ này là Mundus Novus (Tân Thế giới) – là vùng nằm giữa châu Âu và châu Á. Năm 1507, nhà Bản đồ học người Đức đã in tấm bản đồ Tân Thế giới đầu tiên và đặt tên vùng này là America để tỏ lòng tôn kính V. Amerigo. Từ đó, châu Mĩ mang tên là America.

Cuộc hành trình vĩ đại nhất là của Ferdinal Magellen – một quý tộc người Bồ Đào Nha. Ông từng đệ trình lên nhà vua Bồ Đào Nha kế hoạch thám hiểm của mình nhưng bị khước từ. Ông sang Tây Ban Nha và được vua Tây Ban Nha đồng ý với kế hoạch đó. Tháng 9.1519, F. Magellan chỉ huy một đoàn gồm 5 thuyền với với 265 thủy thủ vượt Đại Tây Dương đi về hướng Tây theo con đường của Columbus. Đoàn thuyền đến Brasil rồi vòng xuống cực Nam châu Mĩ. Đang ở Đại Tây Dương sóng to gió lớn, đoàn thuyền đi vòng qua mũi đất hoang tàn vì giông bão của lục địa Nam Mĩ (nay gọi là eo biển Magellan) và đi vào một đại dương mới sóng yên biển lặng nên Magellan đặt tên là Thái Bình Dương. Thủy thủ đoàn chịu đựng 99 ngày trên Thái Bình Dương trong cảnh hết lương thực, nước ngọt. Thậm chí, một số thủy thủ đã nổi loạn và Magellan phải cho treo cổ một số người để làm gương. Hơn 2 tháng lênh đênh trên biển, đoàn thuyền hết lương thực, phải bắt chuột để ăn nhưng chuột cũng hết, mọi người phải ngâm dây thắt lưng bằng da để ăn cho đỡ đói. Cuối cùng, ngày 16.3.1521, đoàn thuyền của Magellan cũng đặt chân lên được Philippines. Sau khi được cứu sống và tiếp tế đầy đủ lương thực, nước ngọt, Magellan cho thủy thủ đi cướp bóc của cải của người Philippines. Trong một cuộc đụng độ với nhân dân Philippines, Magellan đã thiệt mạng. Juan Sebastian de Elcano lên thay nắm quyền chỉ huy và cho con thuyền độc nhất còn lại tiếp tục qua eo biển Malacca, vượt Ấn Độ Dương đến Mũi Hảo Vọng rồi về Tây Ban Nha từ hướng Đông (6.9.1522). Như vậy, sau hơn 3 năm thám hiểm, đoàn thuyền của Magellan đã ra đi từ hướng Tây và về từ hướng Đông. Đây là chuyến đi vòng quanh thế giới đầu tiên trong lịch sử nhân loại.

2.4. Các thực dân khác trong công cuộc phát kiến địa lý

Thực dân
Tên
Khám phá
Anh
Francis Drake (1540-1596)
Ông được nhớ đến nhiều nhất khi giúp chỉ huy hạm đội Anh chống lại Armada Tây Ban Nha, ông cũng đã dành nhiều năm ở Caribbean và đi vòng quanh bằng đường biển thành công trên thế giới từ năm 1577-1580.
Pháp
Rene-Robert de La Salle
LaSalle được sinh ra ở Rouen, Pháp. Ban đầu, ông học để trở thành một tu sĩ dòng Tên, nhưng rời trường để tìm kiếm phiêu lưu. Ông đi thuyền đến một thuộc địa của Pháp ở Canada và trở thành một người buôn bán lông thú. Người Ấn Độ nói với ông về hai con sông lớn (Mississippi và Ohio). Ông đã thực hiện một số khám phá về nơi này. Ông qua đời năm 1687.
 
Jacques Marquette
Marquette sinh ra ở Pháp, vào mùa hè năm 1637. Ông gia nhập Dòng Tên ở tuổi mười bảy. Dòng Tên bảo anh hãy đi truyền giáo ở Quebec. Ông thành lập các nhiệm vụ ở khắp mọi nơi. Anh khám phá nhiều dòng sông. Ông qua đời, 38 tuổi
 
Louis Jolliet
Jolliet được sinh ra trong một khu định cư gần Thành phố Quebec. Ông đã trở thành một linh mục Dòng Tên, nhưng ông từ bỏ những kế hoạch này. Ông đã khám phá nhiều dòng sông với Marquette. Nơi và ngày chết của ông không rõ.
 
Jacques Cartier (1491-1551)
Jacques Cartier là một nhà thám hiểm đã tuyên bố Canada cho Pháp. Ông sinh ra ở Saint Malo, Pháp năm 1491. Ông cũng là người châu Âu đầu tiên, không chỉ là người Pháp đầu tiên mô tả và vẽ biểu đồ sông Saint Lawrence và Vịnh Saint Lawrence. Ông đã thực hiện ba chuyến đi quan trọng. Ông qua đời tại Saint Malo, năm 1551, hưởng thọ 65 tuổi.
 
Samuel de Champlain (1567-1635)
Samuel de Champlain là “cha đẻ của nước Pháp mới”, ông thành lập Quebec City và ngày nay Hồ Champlain được đặt tên để vinh danh ông.
3. Giao lưu, tiếp xúc văn hóa Đông-Tây qua các cuộc phát kiến địa lý

3.1. Gia tăng sự hiểu biết giữa các châu lục

Sự hiểu biết của con người về thế giới được mở rộng. Người ta tìm ra những vùng đất mới, những châu lục mới (châu Mĩ), những dân tộc mới (người Inca, người Maya, người Aztech…) và đại dương mới (Thái Bình Dương). Sự thành công những cuộc phát kiến địa lý đã chứng minh Trái Đất hình cầu, bác bỏ những quan niệm sai lầm của Giáo hội và là những cống hiến to lớn cho sự phát triển các ngành địa lý, thiên văn, hàng hải. Từ đó, nhiều ngành nghiên cứu mới ra đời như: dân tộc học, nhân học, địa chất học, sinh học….

Tiếp sau những phát kiến địa lý, đã diễn ra những cuộc di chuyển cư dân trên quy mô lớn. Thương nhân vội vàng dành giật thị trường và nguyên liệu ở các địa bàn mới. Quân đội và viên chức được phái đi xâm chiếm thuộc địa và thiết lập chế độ cai trị thực dân. Dân di thực kéo nhau đến những vùng mới chinh phục để khai thác, tìm vàng và lập nghiệp. Người da đen bị đem sang Châu Mỹ biến thành nô lệ trong đồn điền và hầm mỏ. Các nhà truyền giao mang kinh thánh tới mọi nơi để mở rộng phạm vi truyền bá đạo Kito.

Như vậy, sự di chuyển qua lại của thương nhân, các nhà truyền giáo, dân di thực, quân lính, nô lệ,… để tạo nên sự tiếp xúc giữa các nền văn minh của các châu lục. Người Châu Âu tiếp nhận giá trị văn minh truyền thống phương Đông; người Châu Á và Châu Phi tiếp cận với trình độ công nghệ cao hơn người Châu Âu. Ở Châu Mỹ dần hình thành nền văn minh rất đa dạng do sự hòa hợp giữa các yếu tố văn hóa giữa châu Âu, người Phi và người bản địa. Đặc biệt là sự phát hiện ra nền văn minh có từ lâu đời ở châu Mỹ gọi là văn minh “tiền côlông” mà trước đây châu Âu chưa biết đến. Ở đó có 3 tộc người chính là Maya, Az