1. Giới thiệu
Đại dịch Covid-19 đã và đang có những ảnh
hưởng hết sức trầm trọng đến tất cả các khía cạnh
của đời sống kinh tế xã hội của tất cả các quốc gia
trên thế giới theo những cách thức mà chúng ta chưa
từng biết đến, chưa từng có tiền lệ.
Trên phương diện kinh tế, những giải pháp mà
Chính phủ các quốc gia áp dụng cũng như những
hao phí nguồn lực để kiểm soát dịch bệnh và những
kỳ vọng tiêu cực trong các nền kinh tế gây ra những
tổn thất hết sức to lớn. Chuỗi cung ứng toàn cầu bị
đứt gãy, phân mảnh trầm trọng. Hoạt động kinh tế
gần như tê liệt hoàn toàn, đặc biệt với các nền kinh
tế có độ mở cao. Nền kinh tế của các quốc gia rơi
vào trạng thái suy thoái trầm trọng, thậm chí có thể
lớn hơn gấp nhiều lần so với cuộc khủng hoảng năm
2008.
Khi nào đại dịch được kiểm soát và cần bao lâu để
khắc phục những tác động tiêu cực của nó hoàn toàn
phụ thuộc vào diễn biến của tình hình dịch bệnh và
không thể dự báo trước. Đồng thời, việc một quốc
gia kiểm soát được dịch bệnh cũng không cho phép
nền kinh tế của quốc gia đó có thể phục hồi khi mà
dịch bệnh vẫn diễn ra ở các quốc gia khác và họ vẫn
áp dụng các biện pháp kiểm soát, đặc biệt trong bối
cảnh mà các nền kinh tế trên thế giới liên kết chặt
chẽ với nhau.
Nghiên cứu thực nghiệm này của chúng tôi được
xây dựng với mục tiêu dự phóng một số các kịch
bản tác động của đại dịch đến nền kinh tế Việt Nam,
tổng kết kinh nghiệm chính sách của các quốc gia
trên thế giới để từ đó đưa ra một số các khuyến nghị
căn bản nhằm hạn chế các tác động tiêu cực của đại
dịch đến nền kinh tế Việt Nam trong giai đoạn trước
mắt cũng như đảm bảo tính bền vững trong dài hạn.
Nghiên cứu này được kết cấu thành 3 phần: (i) Tác
động của đại dịch đến các nền kinh tế trên thế giới
và phản ứng chính sách; (ii) Tác động của đại dịch
đến nền kinh tế Việt Nam; và (iii) Các khuyến nghị
chính sách.
2. Tác động đến kinh tế thế giới và các phản
ứng chính sách
2.1. Tác động của đại dịch COVID-19 đến các
nền kinh tế trên thế giới
Đại dịch COVID-19 tác động đồng thời tới toàn
bộ các nền kinh tế nhưng theo các cơ chế khác nhau
cả về phía cung và phía cầu. Mức độ ảnh hưởng phụ
thuộc rất nhiều vào cấu trúc của mỗi nền kinh tế
cũng như sự liên kết của nền kinh tế đó với phần còn
lại của thế giới (Baldwin và Mauro, 2020; Correia,
Luck và Verner, 2020).
2.1.1. Về phía cung
Biện pháp chống dịch được các quốc gia sử dụng
phổ biến là cách ly và tạo khoảng cách xã hội khiến
nguồn cung lao động giảm mạnh, đặc biệt trong
những khu vực đòi hỏi sự tham trực tiếp của lao
động vào quá trình sản xuất. Ngoài ra, với những
vùng tâm dịch, việc đóng cửa những hoạt động
không thiết yếu, thực thi những quy tắc hạn chế đi
lại, khiến cho nhiều hoạt động sản xuất bị ngưng trệ.
Với việc hoạt động sản xuất được thiết kế dựa trên
chuỗi cung ứng toàn cầu, sự đứt gãy trong sản xuất
đầu vào tại một quốc gia sẽ dẫn đến ảnh hưởng tiêu
cực tới quá trình sản xuất tiếp theo tại quốc gia khác.
Trong bối cảnh hiện nay, dù Trung Quốc đã kiểm
soát được dịch bệnh, dần khôi phục hoạt động sản
xuất trong nước, nhưng EU và Mỹ đang là tâm dịch,
sự gián đoạn trong chuỗi cung ứng toàn cầu là điều
không thể tránh khỏi, do vai trò của Mỹ và Châu Âu
trong chuỗi là vô cùng quan trọng.
Một điểm tích cực là ảnh hưởng bất lợi tới phía
cung sẽ dịu bớt khi tình hình dịch bệnh tại các quốc
gia được kiểm soát. Nếu xét theo thực tiễn của Trung
Quốc, nhiều chuyên gia cho rằng hoạt động sản xuất
có thể dần được hồi phục từ quý 2 năm 2020. Tuy
nhiên, cũng tồn tại một số quan điểm bi quan, cho
rằng dịch bệnh khó có thể được kiểm soát một cách
triệt để trên bình diện rộng, và hoạt động sản xuất có
thể rơi vào trạng thái “tắt/bật” (on/off) trước những
diễn tiến cụ thể của tình hình dịch bệnh.
2.1.2. Về phía cầu
Nếu như ảnh hưởng của dịch COVID-19 tới phía
cung có thể được kiểm soát theo tình hình của dịch
bệnh, thì những tác động tới phía cầu được xem là
khó dự đoán.
+ Tác động trực tiếp: khi người dân được khuyến
cáo hạn chế ra ngoài, lượng người mua hàng tại các
cửa hàng và trung tâm thương mại giảm đột ngột,
khiến cầu có thể biến mất khỏi thị trường. Dẫu cho
hoạt động thương mại điện tử có thể phần nào khắc
phục hiện tượng trên, những ảnh hưởng của hạn chế
đi lại tới nhu cầu là rất lớn. Ngoài ra, với việc hoạt
động sản xuất ngưng trệ, các doanh nghiệp có thể
tạm thời ngừng hoạt động, người lao động có thể
bị ngưng việc hay thậm chí rơi vào trạng thái thất
nghiệp. Sự mất mát trong thu nhập sẽ khiến cho cầu

chắc lộn đè ròi