Đêm thu bên hiên trúc
(Tác giả: Nguyễn Bỉnh Khiêm)
Gió lọt rèm thưa trăng xế bóng,
Đèn tàn soi bóng dáng người thơ.
Công danh mấy độ trăng mờ tỏ,
Mắt nhắm nhìn non chẳng mảy mơ.
Câu hỏi:
Hãy phân tích sự vận động của cảm xúc trữ tình qua hình ảnh ánh sáng (trăng xế bóng, đèn tàn, trăng mờ tỏ) kết hợp với nhãn tự “mắt nhắm nhìn non” ở câu kết. Từ đó, làm rõ nét độc đáo trong tư tưởng “nhàn” của nhân vật trữ tình: đó là sự buông bỏ thụ động hay là một bản lĩnh giữ mình tỉnh táo giữa cuộc đời biến động? (Trình bày trong một đoạn văn khoảng 15 – 20 câu, có sử dụng hợp lí phép liệt kê và một câu cảm thán hoặc câu cầu khiến).
GỢI Ý HƯỚNG DẪN ĐÁP ÁN (để đối chiếu khi làm bài)
Hình ảnh ánh sáng và sự vận động cảm xúc:
“Trăng xế bóng” và “đèn tàn”: Ánh sáng yếu ớt, tàn phai cuối đêm gợi không gian tĩnh mịch, thời gian khép lại và tâm thế lặng lẽ của người ẩn sĩ bên hiên trúc.
“Trăng mờ tỏ” gắn với “công danh mấy độ”: Ánh sáng lúc tỏ lúc mờ như phép ẩn dụ cho sự chập chờn, vô thường của danh lợi và thời cuộc – có lúc rực rỡ rồi lại chìm vào u tối.
Nhãn tự “mắt nhắm nhìn non chẳng mảy mơ”:
Nghịch lý giàu sức gợi: “mắt nhắm” (khép lại những bon chen, thị phi ngoài kia) nhưng lại “nhìn non” (mở ra tầm nhìn hướng về thiên nhiên vĩnh cửu, rộng lớn và nội tâm sâu thẳm).
“Chẳng mảy mơ” khẳng định sự dứt khoát, không còn vương vấn mộng tưởng công danh phù du.
Bản lĩnh tư tưởng “nhàn”:
Không phải sự lẩn trốn yếu đuối hay ngu ngơ trước đời, mà là sự tỉnh táo, tự chủ và giữ trọn cốt cách thanh cao khi đã thấu hiểu lẽ được – mất, thịnh – suy.
Yêu cầu hình thức:
Độ dài 15 – 20 câu, có phép liệt kê (ví dụ: liệt kê các sắc thái ánh sáng hoặc các cung bậc cảm xúc) và một câu cảm thán/cầu khiến.
Quảng cáo
1 câu trả lời 53
Trong bài thơ Đêm thu bên hiên trúc, Nguyễn Bỉnh Khiêm đã khắc họa tinh tế sự vận động của cảm xúc trữ tình thông qua hệ thống hình ảnh ánh sáng độc đáo kết hợp với nhãn tự giàu sức gợi ở câu kết. Mở đầu bài thơ, không gian tĩnh mịch của đêm khuya hiện lên qua những nguồn sáng đang dần tàn phai là “trăng xế bóng” và ngọn “đèn tàn”. Ánh sáng yếu ớt ấy không chỉ báo hiệu bước đi lặng lẽ của thời gian về cuối đêm mà còn gợi lên dáng vẻ cô đơn, trầm tư của người ẩn sĩ bên hiên trúc. Từ ngoại cảnh, ánh sáng chuyển hóa thành biểu tượng cho tâm cảnh qua hình ảnh “trăng mờ tỏ” đặt song hành cùng “công danh mấy độ”. Sắc trăng lúc tỏ lúc mờ tựa như ẩn dụ cho quy luật thịnh suy, chập chờn và vô thường của danh lợi chốn quan trường, có lúc rực rỡ vinh hoa nhưng rồi cũng nhanh chóng chìm vào u tối. Trước sự biến thiên của thời cuộc, cảm xúc trữ tình không rơi vào bi lụy mà thăng hoa thành một thái độ sống dứt khoát qua nhãn tự “mắt nhắm nhìn non chẳng mảy mơ”. Cấu trúc nghịch lý giữa “mắt nhắm” và “nhìn non” tạo nên tầng nghĩa sâu sắc: đôi mắt khép lại trước những bon chen, thị phi, cám dỗ của thế sự để mở ra tầm nhìn bằng tâm tưởng hướng về núi non vĩnh cửu và chiều sâu nội tại. Cụm từ “chẳng mảy mơ” vang lên đầy bản lĩnh, khẳng định sự tỉnh thức tuyệt đối khi thi nhân đã rũ bỏ hoàn toàn mọi ảo mộng công danh phù du. Qua mạch vận động từ ngắm cảnh, suy tư đến tự tại, tư tưởng “nhàn” của Trạng Trình hiện lên vô cùng độc đáo. Đó tuyệt nhiên không phải là sự buông bỏ thụ động, trốn chạy yếu đuối hay thái độ bàng quan trước cuộc đời. Ngược lại, “nhàn” ở đây chính là bản lĩnh giữ mình tỉnh táo, là sự tự chủ và thanh cao của một bậc trí giả đã thấu triệt lẽ được mất của nhân sinh. Nhắm mắt để nhìn rõ hơn bản chất của cuộc đời, ẩn mình nơi hiên trúc để bảo toàn khí tiết trước dòng đời đục trong, đó là cảnh giới tinh thần mà không phải ai cũng đạt tới được. Cao đẹp và trí tuệ biết bao nhân cách của một bậc đại ẩn giữa chốn thanh vắng! Bằng ngòi bút hàm súc và nghệ thuật đối lập tài tình, Nguyễn Bỉnh Khiêm đã gửi gắm một triết lý sống sâu sắc, giúp người đọc nhận ra giá trị của sự tĩnh tâm và tự tại giữa cuộc đời đầy biến động.
Quảng cáo
Bạn cần hỏi gì?
Câu hỏi hot cùng chủ đề
-
Đã trả lời bởi chuyên gia
68159 -
Hỏi từ APP VIETJACK60460
-
57721
-
Hỏi từ APP VIETJACK46787
-
43842
