Vị trí địa lý và phạm vi lãnh thổ là những nhân tố hàng đầu quyết định các đặc điểm cơ bản của khí hậu nước ta, tạo nên một nền khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa, có sự phân hóa đa dạng.

Dưới đây là phân tích chi tiết về ảnh hưởng của vị trí địa lý và phạm vi lãnh thổ đến sự hình thành khí hậu Việt Nam:

 
1. Ảnh hưởng của vị trí địa lý
a. Nằm trong vùng nội chí tuyến Bắc bán cầu
Đặc điểm: Nước ta nằm hoàn toàn trong vùng nội chí tuyến (vĩ độ khoảng $8^\circ 34'B$ đến $23^\circ 23'B$).
Hệ quả khí hậu:

Góc nhập xạ lớn và nhận được lượng bức xạ mặt trời rất dồi dào quanh năm.
Tổng số giờ nắng lớn (từ 1.400 - 3.000 giờ/năm).
Nhiệt độ trung bình năm cao trên toàn quốc (đều vượt $20^\circ C$, trừ vùng núi cao).
Có hiện tượng mặt trời lên thiên đỉnh 2 lần trong năm tại các địa phương.
b. Nằm trong khu vực gió mùa châu Á điển hình
Đặc điểm: Việt Nam tiếp giáp với khu vực áp thấp và áp cao lớn của châu Á (khu vực áp cao Xibia ở phía Bắc và áp thấp xích đạo/Ấn Độ Dương ở phía Nam).
Hệ quả khí hậu: Khí hậu chia thành hai mùa gió rõ rệt:

Mùa đông (từ tháng 10 đến tháng 4 năm sau): Chịu ảnh hưởng mạnh của Gió mùa Đông Bắc, mang lại thời tiết lạnh khô ở miền Bắc và mưa lớn ở miền Trung.
Mùa hạ (từ tháng 5 đến tháng 9): Chịu ảnh hưởng của Gió mùa Tây Nam và Tín phong bán cầu Bắc, mang lại thời tiết nóng ẩm, mưa nhiều trên phạm vi cả nước.
c. Giáp Biển Đông (Nguồn dự trữ nhiệt ẩm dồi dào)
Đặc điểm: Nước ta sở hữu đường bờ biển dài hơn 3.260 km, tiếp giáp với Biển Đông - một biển lớn, nóng và có dòng hải lưu hoạt động theo mùa.
Hệ quả khí hậu:

Biển Đông là nguồn cung cấp hơi nước khổng lồ, làm cho độ ẩm không khí rất cao (thường trên 80%) và lượng mưa lớn (trung bình 1.500 - 2.000 mm/năm).
Biển Đông đóng vai trò như một "lò sưởi" vào mùa đông và "điều hòa không khí" làm dịu bớt cái nóng oi bức vào mùa hạ, giảm thiểu tính lục địa khô hạn.
2. Ảnh hưởng của phạm vi lãnh thổ
a. Lãnh thổ trải dài trên nhiều vĩ độ (Gần 15 vĩ độ)
Đặc điểm: Phần đất liền nước ta kéo dài từ vĩ độ $8^\circ 34'B$ đến $23^\circ 23'B$.
Hệ quả khí hậu: Tạo nên sự phân hóa khí hậu theo chiều Bắc - Nam vô cùng sâu sắc:

Miền Bắc: Chịu ảnh hưởng mạnh của gió mùa Đông Bắc nên có mùa đông lạnh rõ rệt (nhiệt độ tháng lạnh nhất dưới $18^\circ C$), phân hóa thành 4 mùa (Xuân, Hạ, Thu, Đông).
Miền Nam: Càng về phía Nam càng gần xích đạo, nền nhiệt độ quanh năm cao, không có mùa đông lạnh, khí hậu chia thành 2 mùa rõ rệt là mùa mưa và mùa khô. Ranh giới khí hậu thường được tính từ dãy Bạch Mã trở vào.
b. Lãnh thổ hẹp ngang kết hợp với địa hình đồi núi
Đặc điểm: Lãnh thổ hẹp ngang (nơi hẹp nhất ở Quảng Bình chưa tới 50km) kết hợp với hệ thống đồi núi chạy dài theo hướng Tây Bắc - Đông Nam và vòng cung.
Hệ quả khí hậu:

Ảnh hưởng của biển có thể đi sâu vào đất liền, giúp khí hậu không bị khô khan như các vùng nằm sâu trong lục địa châu Á cùng vĩ độ.
Địa hình và hình thế lãnh thổ tạo ra sự phân hóa khí hậu theo độ cao và hiệu ứng phơn mạnh mẽ (điển hình là gió Tây khô nóng thổi qua dãy Trường Sơn gây mưa cho sườn Tây và khô hạn cho sườn Đông).