Địa hình nước ta không phải là một thực thể tĩnh mà là kết quả của quá trình vận động lâu dài, trong đó chịu tác động mạnh mẽ và sâu sắc nhất bởi hai nhân tố: khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa và tác động của con người.

1. Khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa tác động mạnh mẽ đến địa hình
Khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa ở nước ta (với nhiệt độ, độ ẩm cao và lượng mưa lớn) là "tác nhân ngoại lực" chính tạo nên cảnh quan địa hình đặc trưng:

Quá trình xâm thực, xói mòn mạnh mẽ ở vùng đồi núi:

Lượng mưa lớn tập trung theo mùa rơi xuống các sườn núi dốc (do địa hình nước ta phần lớn là đồi núi) tạo ra dòng chảy mạnh, cuốn trôi lớp đất đá mục, làm bề mặt địa hình bị cắt xẻ sâu.
Hiện tượng sạt lở đất, trượt đất vào mùa mưa lũ là minh chứng rõ nét cho quá trình xâm thực mạnh mẽ này.
Địa hình Ca-xtơ (Karst) độc đáo:

Khí hậu nóng ẩm kết hợp với nước mưa chứa nhiều CO2CO_2CO2​ hòa tan đá vôi, tạo nên các cảnh quan ca-xtơ nhiệt đới độc đáo với các hang động kỳ vĩ, thung lũng khô, các khối núi đá vôi nhấp nhô (tiêu biểu như vịnh Hạ Long, Phong Nha - Kẻ Bàng, Tràng An).
Quá trình bồi tụ nhanh ở các vùng đồng hạ lưu:

Mưa lớn làm mài mòn miền núi, mang theo khối lượng phù sa khổng lồ bồi đắp cho các đồng bằng hạ lưu (Đồng bằng sông Hồng và Đồng bằng sông Cửu Long), khiến diện tích đồng bằng không ngừng mở rộng ra biển.
Sự xâm thực và phong hóa diễn ra mãnh liệt:

Nền nhiệt cao làm quá trình phong hóa hóa học diễn ra nhanh chóng, tạo ra lớp vỏ phong hóa dày, bở rời (đất feralit đỏ vàng).
2. Con người tác động mạnh mẽ và ngày càng sâu sắc tới địa hình
Trong thời gian gần đây, tác động của con người (nhân tố nhân sinh) đã trở thành một lực lượng địa mạo mạnh mẽ, làm thay đổi nhanh chóng bộ mặt địa hình tự nhiên:

Tác động tích cực (Cải tạo và xây dựng):

Xây dựng công trình thủy điện, hồ chứa nước: Việc ngăn sông đắp đập tạo nên các hồ thủy điện lớn (như hồ Hòa Bình, Sơn La...) làm thay đổi cấu trúc địa hình thung lũng sông và tạo ra các lòng hồ nhân tạo khổng lồ.
Hệ thống đê điều: Hệ thống đê sông Hồng, đê biển dài hàng nghìn cây số đã ngăn chặn lũ lụt nhưng cũng làm thay đổi quá trình bồi tụ tự nhiên của phù sa ở vùng đồng bằng ven sông.
San lấp, làm đường giao thông và đô thị hóa: Con người san gạt đồi núi để làm đường cao tốc (như các tuyến đường qua đèo, cao tốc La Sơn - Tú Hạp), mở rộng đô thị, làm thay đổi địa hình bề mặt đất tại các vùng đồng bằng và trung du.
Tác động tiêu cực (Biến đổi địa hình theo chiều hướng xấu):

Khai thác khoáng sản quá mức: Việc khai thác mỏ lộ thiên (than ở Quảng Ninh, bô-xít ở Tây Nguyên, đá vôi làm xi măng) tạo ra những hố sâu khổng lồ hoặc các bãi thải xỉ lớn, phá vỡ cấu trúc địa hình ban đầu.
Phá rừng và canh tác không hợp lý: Chặt phá rừng đầu nguồn làm mất lớp thực vật giữ đất, kết hợp với việc làm nương rẫy trên sườn dốc khiến quá trình xói mòn, rửa trôi và sạt lở diễn ra nghiêm trọng hơn, làm thay đổi dòng chảy và bồi lấp lòng sông, hồ.
Kết luận
Tóm lại, nếu như khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa đóng vai trò là nhà điêu khắc tự nhiên miệt mài gọt giũa, cắt xẻ và bồi đắp nên khung sườn địa hình đồi núi, đồng bằng và hang động của nước ta, thì con người lại là nhân tố tác động với tốc độ nhanh, có thể cải tạo hoặc làm biến dạng địa hình theo cả chiều hướng tích cực lẫn tiêu cực trong thời đại hiện nay.

1. Tác động của khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa
Xâm thực và bào mòn mạnh: Nhiệt độ và lượng mưa lớn làm đá bị phong hóa hóa học nhanh chóng. Nước mưa cuốn trôi đất đá trên các sườn dốc, tạo ra địa hình cát-xơ (hang động, suối cạn) ở vùng núi đá vôi và gây sạt lở, xói mòn ở miền núi.
Bồi tụ nhanh: Mưa lớn sinh ra mạng lưới sông ngòi dày đặc, vận chuyển lượng phù sa khổng lồ bồi đắp và làm mở rộng nhanh các vùng đồng bằng hạ lưu (như đồng bằng sông Hồng và sông Cửu Long).
2. Tác động của con người
Tác động tích cực: Con người cải tạo địa hình phục vụ sản xuất và đời sống bằng cách làm ruộng bậc thang ở vùng cao, xây dựng hệ thống đê điều ngăn lũ, đào kênh mương, xây hồ thủy điện và san lấp mặt bằng làm đô thị.
Tác động tiêu cực: Việc phá rừng làm nương rẫy hoặc khai thác gỗ bừa bãi làm mất lớp phủ thực vật, dẫn đến tình trạng xói mòn, sạt lở đất nghiêm trọng; các hoạt động khai thác mỏ, giao thông cũng làm biến dạng bề mặt địa hình tự nhiên.