Sự phân hoá địa hình vùng biển và thềm lục địa đóng vai trò quyết định trong việc tạo nên sự đa dạng về các yếu tố tự nhiên (khí hậu, hải văn, hệ sinh thái) cũng như định hình các ngành kinh tế biển.

Dưới đây là các ví dụ tiêu biểu chứng minh ảnh hưởng của sự phân hoá địa hình vùng biển và thềm lục địa đối với tự nhiên và khai thác kinh tế:

1. Địa hình vũng, vịnh nước sâu và sự phát triển kinh tế hàng hải
Sự phân hoá tự nhiên: Do bờ biển khúc khuỷu, núi lan sát biển tạo ra các vũng, vịnh kín gió, độ sâu lớn (như vịnh Cam Ranh, vịnh Hạ Long, vịnh Vân Phong). Nơi đây sóng gió thường lặng hơn so với vùng biển hở, nhiệt độ và độ mặn ổn định hơn.

Khai thác kinh tế:

Xây dựng cảng biển nước sâu: Nhờ địa hình vũng vịnh sâu và kín, Việt Nam có điều kiện lý tưởng để xây dựng các cảng biển nước sâu quốc tế (như cảng Cam Ranh, cảng Vân Phong, hay khu vực Cái Mép - Thị Vải), tiếp nhận các tàu trọng tải lớn hàng vạn tấn, thúc đẩy giao thương hàng hải toàn cầu.

Phát triển du lịch: Các vũng, vịnh kín tạo nên cảnh quan kỳ vĩ, thu hút lượng lớn khách du lịch nghỉ dưỡng, du lịch sinh thái biển đảo.

2. Sự phân hoá độ sâu và diện tích của thềm lục địa đối với khai thác khoáng sản & thủy sản
Sự phân hoá tự nhiên: Thềm lục địa nước ta có sự phân hoá rõ rệt: nông và rộng ở khu vực phía Bắc (vịnh Bắc Bộ) và phía Nam (vùng biển Nam Bộ - thềm lục địa Cửu Long, Nam Côn Sơn), trong khi hẹp và sâu ở khu vực miền Trung.

Khai thác kinh tế:

Khai thác dầu khí: Thềm lục địa nông và rộng ở phía Nam chính là nơi tập trung các bồn trũng chứa dầu khí lớn (như mỏ Bạch Hổ, Rồng, Đại Hùng, Bạch Hổ...). Địa hình nông giúp việc thăm dò, khoan khai thác dầu khí dưới đáy biển thuận lợi và khả thi hơn về mặt kỹ thuật.

Đánh bắt hải sản: Vùng thềm lục địa nông có ánh sáng chiếu xuống tốt, nguồn thức ăn dồi dào, tạo nên các ngư trường lớn (như ngư trường Hải Phòng - Quảng Ninh, ngư trường Bà Rịa - Vũng Tàu - Cà Mau), rất thuận lợi cho việc đánh bắt hải sản gần và xa bờ.

3. Địa hình đầm phá, bãi bồi và rừng ngập mặn ven biển
Sự phân hoá tự nhiên: Ở một số đoạn bờ biển, địa hình trũng thấp hoặc có các cồn cát ngăn cách tạo nên hệ thống đầm phá (như phá Tam Giang - Cầu Hai ở Thừa Thiên Huế) hoặc các khu vực cửa sông bồi tụ tạo nên hệ sinh thái rừng ngập mặn rộng lớn (Cần Giờ, mũi Cà Mau).

Khai thác kinh tế:

Nuôi trồng thủy sản: Các vùng đầm phá và rừng ngập mặn tạo môi trường nước lợ, mặn lý tưởng để phát triển nghề nuôi tôm, cua, cá da trơn và nhuyễn thể có giá trị kinh tế cao.

Bảo vệ và phát triển sinh thái: Rừng ngập mặn gắn liền với địa hình bồi tụ còn giúp chắn sóng, chống sạt lở bờ biển và phát triển du lịch sinh thái cộng đồng.

4. Địa hình các đảo và quần đảo xa bờ (quần đảo san hô, đảo đá)
Sự phân hoá tự nhiên: Nằm giữa vùng biển khơi là các quần đảo dạng san hô (như Trường Sa, Hoàng Sa) hoặc các đảo đá ven bờ (như Phú Quốc, Côn Đảo, Lý Sơn). Các rạn san hô bao quanh tạo nên hệ sinh thái biển vô cùng phong phú, đa dạng sinh học cao.

Khai thác kinh tế:

Kinh tế biển đảo và dịch vụ hậu cần: Các đảo là điểm tựa chiến lược để ngư dân vươn khơi bám biển, phát triển dịch vụ hậu cần nghề cá, nuôi trồng hải sản lồng bè trên biển.

Du lịch sinh thái biển đảo cao cấp: Địa hình các hòn đảo với bãi cát trắng, nước trong xanh và rạn san hô nguyên sơ tạo tiền đề để phát triển các trung tâm du lịch nghỉ dưỡng tầm cỡ quốc gia và quốc tế (ví dụ: Phú Quốc, Côn Đảo).