Trùng giày (hay trùng đế giày, tên khoa học: Paramecium) là một đại diện điển hình cho nhóm động vật nguyên sinh đơn bào. Dù chỉ gồm một tế bào duy nhất nhưng cơ thể chúng có cấu tạo rất hoàn chỉnh để thực hiện đầy đủ các chức năng sống (ăn, thở, bài tiết, di chuyển...).

Dưới đây là cấu tạo chi tiết của trùng giày:

1. Hình dạng bên ngoài
Hình dáng: Cơ thể có dạng hình khối thon dài, một đầu tù (đầu trước) và một đầu nhọn (đầu sau), nhìn từ trên xuống có hình giống như đế giày.
Lớp màng cơ thể: Bên ngoài được bao bọc bởi một lớp vỏ màng (pellicle) dai và dẻo, giúp giữ cho cơ thể có hình dạng tương đối cố định nhưng vẫn có thể co bóp linh hoạt.
Hệ thống lông bơi: Toàn bộ bề mặt cơ thể được bao phủ bởi hàng nghìn sợi lông bơi (cilia) nhỏ mịn. Các lông bơi này rung động theo nhịp sóng giúp trùng giày bơi tiến, lùi và xoay tròn trong nước.
2. Cấu tạo bên trong (Nội bào)
Nhân tế bào (gồm 2 loại nhân):

Nhân lớn (Macronucleus): Hình hạt đậu, chịu trách nhiệm điều khiển mọi hoạt động sống hằng ngày của tế bào (trao đổi chất, sinh trưởng...).
Nhân nhỏ (Micronucleus): Nằm cạnh nhân lớn, chứa thông tin di truyền và đóng vai trò chính trong quá trình sinh sản (đặc biệt là sinh sản sinh dưỡng/phối hợp gen).
Cơ quan tiêu hóa:

Rãnh miệng (Oral groove): Một vết lõm sâu chạy dọc thân, được lót nhiều lông bơi để quét thức ăn (vi khuẩn, vụn hữu cơ) vào trong.
Hầu (Cytopharynx): Đoạn tiếp nối từ rãnh miệng dẫn thức ăn vào bên trong cơ thể.
Lỗ miệng: Nơi thức ăn hội tụ để tạo thành không bào tiêu hóa.
Không bào tiêu hóa (Digestive vacuole): Các túi hình tròn di chuyển vòng quanh nội bào để tiêu hóa và hấp thụ chất dinh dưỡng nhờ enzyme.
Lỗ thoát/Lỗ xí (Cytoproct): Nằm gần cuối cơ thể, dùng để tống các chất thải không tiêu hóa được ra ngoài.
Cơ quan bài tiết và điều hòa áp suất:

Không bào co bóp (Contractile vacuole): Trùng giày có 2 không bào co bóp nằm ở hai đầu cơ thể (đầu trước và đầu sau).
Mỗi không bào co bóp gồm một túi trung tâm và các tụ hình tia (rãnh dẫn nước) xung quanh. Chúng thu gom nước thừa cùng chất thải hòa tan từ nội bào rồi thu co để bơm ra ngoài, giúp trùng giày không bị vỡ do áp suất thẩm thấu.

- Trùng giày (Paramecium) là loài sinh vật đơn bào có cấu tạo cơ thể vô cùng đặc trưng, mô phỏng hình thù giống như một chiếc đế giày. Dù chỉ gồm một tế bào duy nhất, trùng giày vẫn là một cơ thể hoàn chỉnh có cấu tạo phức tạp để thực hiện đầy đủ các chức năng sống.
- Các thành phần cấu tạo chi tiết của trùng giày:

1. Cấu tạo bên ngoài
- Lông bơi: Bao phủ toàn bộ bề mặt cơ thể. Các lông bơi lay động theo làn sóng giúp trùng giày di chuyển nhanh nhẹn trong nước theo kiểu vừa tiến vừa xoay.
- Màng cơ thể: Lớp màng dai, đàn hồi bao bọc bên ngoài giúp giữ vững hình dạng "chiếc giày" cố định cho tế bào.
- Rãnh miệng: Một vùng lõm sâu ở mặt bụng của cơ thể, có nhiệm vụ quét thức ăn (vi khuẩn, vụn hữu cơ) vào bên trong.

2. Cấu tạo bên trong (Chất nguyên sinh)
- Nhân tế bào: Trùng giày sở hữu 2 nhân có kích thước và nhiệm vụ khác nhau rõ rệt:

- Nhân lớn: Điều khiển mọi hoạt động sống hằng ngày của tế bào (dinh dưỡng, bài tiết...).
-Nhân nhỏ: Tích trữ thông tin di truyền và đóng vai trò quyết định trong quá trình sinh sản hữu tính (tiếp hợp).

- Không bào co bóp: Gồm 2 không bào co bóp hình hoa thị nằm ở hai đầu cơ thể. Chúng có nhiệm vụ thu gom nước thừa và chất thải lỏng từ chất nguyên sinh rồi chủ động bơm ra ngoài để điều hòa áp suất thẩm thấu.
- Không bào tiêu hóa: Các túi hình tròn được hình thành ở cuối rãnh miệng. Chúng di chuyển dọc theo cơ thể để tiêu hóa thức ăn nhờ các enzym, sau đó hấp thụ chất dinh dưỡng nuôi tế bào.
- Lỗ thoát (Lỗ hậu môn): Vị trí cố định trên màng cơ thể để tống các chất bã, cặn bã không thể tiêu hóa ra môi trường ngoài.