Việc anh chị em trong cùng một gia đình có nét giống nhau nhưng vẫn là những cá thể duy nhất, không "copy-paste" hoàn toàn, thực chất là một "vũ điệu" kỳ diệu của các nhiễm sắc thể. Dưới góc độ khoa học, có ba nguyên nhân chính giải thích cho hiện tượng này:
1. Sự phân ly độc lập của các cặp nhiễm sắc thể
- Trong quá trình giảm phân tạo giao tử (trứng và tinh trùng), các cặp nhiễm sắc thể (NST) tương đồng phân ly độc lập với nhau.
+ Ở người có n = 23 cặp NST. Số loại giao tử có thể tạo ra là $2^n=2^{23}$ (khoảng hơn 8 triệu loại giao tử khác nhau).
+ Vì bố và mẹ tạo ra hàng triệu loại giao tử khác nhau, nên xác suất để hai đứa trẻ (không phải sinh đôi cùng trứng) nhận được chính xác cùng một bộ tổ hợp NST từ cả bố và mẹ là cực kỳ thấp, gần như bằng không.
2. Hiện tượng biến dị tổ hợp
- Đây là từ khóa quan trọng nhất trong chương trình lớp 9. Sự kết hợp ngẫu nhiên giữa các loại giao tử khác nhau của bố và mẹ trong quá trình thụ tinh đã tạo ra các biến dị tổ hợp.
+ Anh có thể nhận gen quy định mắt một mí của bố, nhưng em lại nhận gen mắt hai mí từ mẹ.
+ Sự xáo trộn và tổ hợp lại các gen vốn có của tổ tiên, bố mẹ đã tạo ra những kiểu hình phong phú và đa dạng ở đời con.
3. Tác động của môi trường (Thường biến)
- Dù có bộ gen giống nhau đến đâu, nhưng mỗi người lại có chế độ dinh dưỡng, thói quen sinh hoạt và môi trường sống khác nhau.
+ Ví dụ: Anh chăm tập thể thao và uống sữa nên cao lớn, em lại lười vận động nên thấp hơn, dù cả hai cùng mang gen "cao".
+ Sự tương tác giữa kiểu gen và môi trường tạo nên kiểu hình cụ thể của mỗi người.
=> Tóm tắt bằng công thức di truyền: Kiểu hình = Kiểu gen + Môi trường
=> Sự thú vị: Chính nhờ sự "không giống nhau hoàn toàn" này mà loài người mới có sự đa dạng, giúp chúng ta thích nghi tốt hơn với những thay đổi của điều kiện sống đấy!