Nền văn minh Đại Việt được hình thành trên nhiều cơ sở quan trọng:

Cơ sở tự nhiên: Đại Việt có điều kiện tự nhiên thuận lợi như đất đai màu mỡ, khí hậu nhiệt đới gió mùa, nhiều sông ngòi thuận lợi cho phát triển nông nghiệp lúa nước.
Cơ sở kinh tế: Nền nông nghiệp trồng lúa nước phát triển, cùng với thủ công nghiệp và thương nghiệp ngày càng mở rộng đã tạo điều kiện cho đời sống vật chất và văn hóa phát triển.
Cơ sở chính trị: Nhà nước phong kiến Đại Việt được xây dựng và củng cố vững mạnh qua các triều đại như Lý, Trần, Lê sơ, tạo nên sự ổn định cho đất nước.
Cơ sở xã hội và văn hóa: Nhân dân Đại Việt có truyền thống yêu nước, đoàn kết, cần cù lao động; đồng thời tiếp thu có chọn lọc tinh hoa văn hóa bên ngoài để làm phong phú nền văn minh dân tộc.
Cơ sở lịch sử: Kế thừa nền văn minh Văn Lang – Âu Lạc và thành tựu văn hóa hàng nghìn năm dựng nước, giữ nước của dân tộc.
Trong các cơ sở trên, cơ sở mang tính quyết định là nền kinh tế nông nghiệp lúa nước. Vì nông nghiệp không chỉ bảo đảm đời sống vật chất cho xã hội mà còn ảnh hưởng sâu sắc đến tổ chức xã hội, phong tục tập quán, tín ngưỡng và bản sắc văn hóa của người Việt. Chính nền kinh tế này đã tạo nền tảng để xây dựng và phát triển nền văn minh Đại Việt.
 

 
Nền văn minh Đại Việt được hình thành dựa trên nhiều cơ sở khác nhau:

Cơ sở tự nhiên:
Đại Việt nằm ở khu vực có khí hậu nhiệt đới gió mùa, nhiều sông ngòi và đất phù sa màu mỡ. Điều này tạo điều kiện thuận lợi cho nông nghiệp lúa nước phát triển.
Cơ sở kinh tế:
Nền kinh tế chủ yếu là nông nghiệp trồng lúa nước. Ngoài ra còn có thủ công nghiệp và buôn bán ngày càng phát triển, tạo nên đời sống vật chất ổn định cho xã hội.
Cơ sở xã hội và chính trị:
Nhà nước phong kiến được xây dựng và củng cố vững mạnh qua các triều đại như Nhà Lý, Nhà Trần, Nhà Lê sơ. Đất nước ổn định giúp văn hóa và giáo dục phát triển.
Cơ sở văn hóa:
Văn minh Đại Việt kế thừa nền văn minh Văn Lang - Âu Lạc và tiếp thu có chọn lọc văn hóa bên ngoài, đặc biệt là văn hóa Trung Hoa để tạo nên bản sắc riêng.
Cơ sở mang tính quyết định
Cơ sở mang tính quyết định là nền kinh tế nông nghiệp trồng lúa nước.

Vì:

Nông nghiệp tạo ra của cải vật chất nuôi sống xã hội.
Là nền tảng để hình thành nhà nước, ổn định đời sống nhân dân.
Từ đó thúc đẩy sự phát triển của văn hóa, giáo dục, nghệ thuật và quân sự.
Do đó, kinh tế nông nghiệp lúa nước chính là nền tảng quan trọng nhất của nền văn minh Đại Việt.

Nền văn minh Đại Việt là nền văn minh rực rỡ của dân tộc Việt Nam, tồn tại và phát triển chủ yếu từ thế kỷ X đến thế kỷ XIX, gắn liền với quốc gia Đại Việt dưới các triều đại Lý, Trần, Lê… Văn minh này thể hiện qua các thành tựu về chính trị, kinh tế, văn hóa, tư tưởng, quân sự…

Các cơ sở hình thành chính
Kế thừa nền văn minh Văn Lang – Âu Lạc Đây là cội nguồn bản địa sâu xa. Văn minh Đại Việt kế thừa những di sản văn hóa, truyền thống lao động, đấu tranh chống ngoại xâm, tinh thần đoàn kết cộng đồng, tín ngưỡng dân gian (thờ cúng tổ tiên, anh hùng dân tộc), kỹ thuật trồng lúa nước… từ thời các vua Hùng và An Dương Vương. Những giá trị này được bảo tồn qua hơn 1.000 năm Bắc thuộc và phục hưng mạnh mẽ khi dân tộc giành lại độc lập.
Nền độc lập, tự chủ của quốc gia Đại Việt Đây là cơ sở mang tính quyết định.Từ năm 905 (Khúc Thừa Dụ), 939 (Ngô Quyền thắng Bạch Đằng) mở ra thời kỳ độc lập tự chủ, đến năm 1010 (Lý Công Uẩn dời đô về Thăng Long) đánh dấu sự ổn định và phát triển.
Lý do quyết định: Độc lập tự chủ tạo môi trường hòa bình, ổn định, giúp nhân dân tập trung sức lực xây dựng đất nước. Nhà nước tổ chức sản xuất (chia ruộng đất, khuyến nông), xây dựng bộ máy hành chính, quân đội, văn hóa dân tộc. Nhờ đó, các tầng lớp nhân dân mới có điều kiện sáng tạo và phát triển toàn diện trên mọi lĩnh vực (chính trị trung ương tập quyền, kinh tế nông nghiệp lúa nước, văn hóa “tam giáo đồng nguyên”…).
Không có độc lập tự chủ, các yếu tố khác khó phát huy hoặc dễ bị đồng hóa.
Tiếp thu có chọn lọc thành tựu văn minh bên ngoài Đại Việt chủ động tiếp nhận những tinh hoa từ văn minh Trung Hoa (Nho giáo, chữ Hán, thể chế chính trị, khoa cử, kỹ thuật…), văn minh Ấn Độ (Phật giáo, nghệ thuật…), và sau này là một số yếu tố khác. Việc tiếp thu mang tính chọn lọc, Việt hóa (ví dụ: Nho giáo kết hợp với tín ngưỡng dân gian, Phật giáo gắn với lòng dân…) giúp làm phong phú nền văn minh Đại Việt mà không mất bản sắc dân tộc.
Kết luận
Trong ba cơ sở trên, nền độc lập, tự chủ của quốc gia Đại Việt là cơ sở mang tính quyết định nhất. Nó là điều kiện tiên quyết để kế thừa bản địa được phát huy và tiếp thu ngoại lai trở nên hiệu quả, sáng tạo. Nhờ nền độc lập bền vững qua các triều đại, dân tộc Việt Nam mới xây dựng được một nền văn minh đặc sắc, giàu bản sắc, đủ sức chống chọi với ngoại xâm và phát triển rực rỡ trong gần một thiên niên kỷ. Sự thất bại trong việc giữ vững độc lập (như cuối thế kỷ XIX) cũng dẫn đến sự suy thoái của văn minh truyền thống này.