- Nguyên nhân đề xuất:

+ Ở nửa sau thế kỉ XIX, triều Nguyễn lâm vào tình trạng khủng hoảng nghiêm trọng, đất nước suy yếu, lại phải lo đối phó với cuộc xâm lược của thực dân Pháp.

+ Một số quan lại, sĩ phu thức thời đã nhận thức rõ sự bảo thủ của triều đình nên đã mạnh dạn đem kinh nghiệm và hiểu biết của bản thân xây dựng các bản điều trần gửi lên triều đình Huế đề nghị thực hiện cải cách.

- Nội dung một số bản điều trần, đề nghị cải cách:

+ Từ năm 1863 đến năm 1871, Nguyễn Trường Tộ đã gửi lên triều đình nhiều bản điều trần, đề nghị chấn chỉnh bộ máy quan lại, phát triển công thương, tài chính, chỉnh đốn võ bị, ngoại giao, cải tổ giáo dục.

+ Năm 1868, Trần Đình Túc, Phạm Huy Tế, Đinh Văn Điền đã đề nghị triều đình mở cửa biển Trà Lý (Nam Định), đẩy mạnh khai hoang, khai mỏ, mở mang thương nghiệp, củng cố quốc phòng.

+ Năm 1873, Viện Thương Bạc tấu thỉnh lên vua Tự Đức, đề nghị mở ba cửa biển ở miền Bắc và miền Trung để phát triển ngoại thương.

+ Vào các năm 1877 và 1882, Nguyễn Lộ Trạch đã gửi các bản "Thời vụ sách" lên vua Tự Đức, đề nghị chấn hưng dân khí, khai thông dân trí, bảo vệ đất nước.

Các bản điều trần cải cách cuối thế kỷ XIX (như của Nguyễn Trường Tộ, Nguyễn Lộ Trạch) ra đời do triều Nguyễn lâm khủng hoảng, đất nước bị Pháp xâm lược, sĩ phu yêu nước muốn canh tân để tự cường. Nội dung tập trung vào đổi mới toàn diện: mở cửa biển, phát triển công thương, cải cách giáo dục, quân sự. Cải cách không thành công vì triều đình bảo thủ, ngại thay đổi.

1. Nguyên nhân đề xuất
Bối cảnh suy yếu: Triều đình nhà Nguyễn lâm vào tình trạng khủng hoảng nghiêm trọng, đất nước suy yếu, kinh tế kiệt quệ.
Thực dân Pháp xâm lược: Pháp mở rộng xâm lược, cần có biện pháp "dân giàu nước mạnh" để chống lại.
Tư tưởng canh tân: Một số sĩ phu, quan lại thức thời (Nguyễn Trường Tộ, Nguyễn Lộ Trạch, Đinh Văn Điền,...) muốn thay đổi hiện trạng lạc hậu, học hỏi phương Tây. 

2. Nội dung một số bản điều trần, đề nghị cải cách
Nguyễn Trường Tộ (1863-1871): Gửi hơn 30 bản điều trần (Tế cấp luận, Giáo môn luận...) đề nghị toàn diện: chấn chỉnh bộ máy, phát triển công thương, tài chính, chỉnh đốn võ bị, mở rộng ngoại giao, cải tổ giáo dục.
Nguyễn Lộ Trạch (1877, 1882): Dâng "Thời vụ sách" đề nghị chấn hưng dân khí, khai thông dân trí, bảo vệ đất nước, tích cực "tự cường, tự trị".
Trần Đình Túc, Nguyễn Huy Tế, Đinh Văn Điền (1868): Xin mở cửa biển (Trà Lý - Nam Định), đẩy mạnh khai khẩn đất hoang, khai mỏ, phát triển buôn bán.

3. Vì sao các cải cách không được thực hiện?
Triều đình bảo thủ: Vua Tự Đức và bộ máy quan lại phong kiến bảo thủ, cự tuyệt mọi thay đổi, không muốn thay đổi hiện trạng.
Hạn chế của cải cách: Các đề nghị còn mang tính lẻ tẻ, rời rạc, chưa giải quyết được mâu thuẫn cơ bản giữa nhân dân với thực dân Pháp.
Thiếu quyết tâm và kinh phí: Triều đình ngại khó, thiếu kinh phí, ngại rủi ro khi thay đổi hệ thống cũ.
Hoàn cảnh chiến tranh: Pháp xâm lược làm triều đình hoang mang, không thể tập trung cải cách.

Trào lưu cải cách này dù thất bại nhưng thể hiện tư tưởng tiến bộ, yêu nước của sĩ phu Việt Nam cuối thế kỉ XIX.

1. Nguyên nhân đề xuất cải cách
Đất nước rơi vào khủng hoảng nghiêm trọng: kinh tế sa sút, tài chính kiệt quệ, đời sống nhân dân khó khăn.
Bộ máy nhà nước bảo thủ, lạc hậu, không theo kịp thời đại.
Nguy cơ xâm lược của thực dân phương Tây (đặc biệt là Pháp) ngày càng lớn.
Một số quan lại, sĩ phu yêu nước nhận thấy cần đổi mới để cứu nước, làm cho đất nước mạnh lên.

2. Nội dung các bản điều trần, đề nghị cải cách
Các đề nghị cải cách khá toàn diện, tiêu biểu như của Nguyễn Trường Tộ, Nguyễn Lộ Trạch,…:

Kinh tế: phát triển nông nghiệp, công – thương nghiệp, khai mỏ, mở rộng buôn bán.
Quân sự: hiện đại hóa quân đội, đóng tàu, chế tạo vũ khí mới.
Giáo dục: đổi mới nội dung học tập, học khoa học – kĩ thuật phương Tây.
Chính trị – hành chính: cải tổ bộ máy nhà nước, tuyển dụng người có năng lực.
Ngoại giao: mở rộng quan hệ với các nước, tránh cô lập.

3. Vì sao cải cách không được thực hiện?
Triều đình nhà Nguyễn bảo thủ, sợ thay đổi, không chấp nhận cải cách.
Vua quan thiếu quyết tâm, không tin vào các đề nghị mới.
Tư tưởng trọng Nho giáo, khép kín, ngại tiếp thu cái mới từ phương Tây.
Đất nước đang trong tình thế khó khăn, bị Pháp xâm lược nên không có điều kiện thực hiện.

Kết luận:
Các đề nghị cải cách thể hiện lòng yêu nước và tầm nhìn tiến bộ, nhưng không được thực hiện do sự bảo thủ của triều đình, khiến đất nước bỏ lỡ cơ hội đổi mới.