1. Hai quần đảo xa bờ (Có ý nghĩa chiến lược quan trọng)
- Đây là hai quần đảo san hô nằm giữa Biển Đông, đóng vai trò quan trọng về chủ quyền và kinh tế biển:
+ Quần đảo Hoàng Sa: Thuộc thành phố Đà Nẵng.
+ Quần đảo Trường Sa: Thuộc tỉnh Khánh Hòa.
2. Các đảo và quần đảo ven bờ (Phân bố từ Bắc vào Nam)
- Khu vực vịnh Bắc Bộ:
+ Quần đảo Cát Bà (Hải Phòng): Gồm hàng trăm đảo nhỏ, là khu dự trữ sinh quyển thế giới.
+ Đảo Cái Bầu, đảo Bản Sen (Quảng Ninh): Nằm trong khu vực vịnh Hạ Long và Bái Tử Long.
+ Đảo Bạch Long Vĩ (Hải Phòng): Đảo xa bờ nhất trong vịnh Bắc Bộ, có vị trí tiền tiêu quan trọng.
+ Đảo Cô Tô (Quảng Ninh): Một quần đảo gồm nhiều đảo lớn nhỏ với tiềm năng du lịch lớn.
- Khu vực miền Trung:
+ Đảo Cồn Cỏ (Quảng Trị): Đảo tiền tiêu nằm ở cửa ngõ vịnh Bắc Bộ.
+ Đảo Lý Sơn (Quảng Ngãi): Còn gọi là "vương quốc tỏi", hình thành từ núi lửa phun trào.
+ Đảo Phú Quý (Bình Thuận): Cách đất liền khoảng 120km, có tiềm năng đánh bắt hải sản lớn.
- Khu vực phía Nam và vịnh Thái Lan:
+ Quần đảo Côn Đảo (Bà Rịa - Vũng Tàu): Gồm 16 hòn đảo lớn nhỏ, có giá trị lịch sử và sinh thái cao.
+ Đảo Phú Quốc (Kiên Giang): Đảo lớn nhất Việt Nam, được mệnh danh là "Đảo Ngọc".
+ Quần đảo Nam Du, quần đảo Thổ Chu (Kiên Giang): Nằm ở cực Tây Nam của Tổ quốc.
3. Vai trò của các đảo và quần đảo 
- Kinh tế: Phát triển du lịch biển, đánh bắt và nuôi trồng thủy hải sản, giao thông vận tải biển.
- An ninh quốc phòng: Là hệ thống tiền tiêu bảo vệ đất liền, là cơ sở để khẳng định chủ quyền đối với vùng biển và thềm lục địa của nước ta.

Việt Nam là một quốc gia biển với đường bờ biển dài và hơn 3.000 hòn đảo lớn nhỏ. Các đảo và quần đảo này không chỉ có ý nghĩa quan trọng về kinh tế mà còn có vị trí chiến lược về quốc phòng, an ninh.

Dưới đây là một số đảo và quần đảo tiêu biểu của nước ta:

1. Các quần đảo lớn ngoài khơi
Đây là hai quần đảo xa bờ nhất và có ý nghĩa cực kỳ quan trọng đối với chủ quyền lãnh thổ:

Quần đảo Hoàng Sa: Thuộc thành phố Đà Nẵng.
Quần đảo Trường Sa: Thuộc tỉnh Khánh Hòa.
2. Các đảo lớn và quan trọng gần bờ
Đảo Phú Quốc (Kiên Giang): Là hòn đảo lớn nhất Việt Nam, được mệnh danh là "Đảo Ngọc", phát triển mạnh về du lịch và hồ tiêu.
Đảo Cát Bà (Hải Phòng): Nằm trong vịnh Lan Hạ, là khu dự trữ sinh quyển thế giới và là điểm du lịch nổi tiếng miền Bắc.
Đảo Phú Quý (Bình Thuận): Một hòn đảo xinh đẹp nằm ở vùng biển duyên hải Nam Trung Bộ.
Đảo Lý Sơn (Quảng Ngãi): Còn được gọi là "vương quốc tỏi", hình thành từ các miệng núi lửa cũ.
Đảo Cồn Cỏ (Quảng Trị): Hòn đảo có vị trí tiền tiêu quan trọng ở khu vực vịnh Bắc Bộ.
3. Các huyện đảo và quần đảo khác
Huyện đảo Vân Đồn và Cô Tô (Quảng Ninh): Gồm hàng trăm đảo lớn nhỏ với cảnh quan kỳ vĩ.
Quần đảo Côn Đảo (Bà Rịa – Vũng Tàu): Từng là nơi ghi dấu lịch sử cách mạng hào hùng, nay là điểm du lịch tâm linh và nghỉ dưỡng nổi tiếng.
Quần đảo Nam Du (Kiên Giang): Một điểm đến hoang sơ thu hút nhiều khách du lịch trong những năm gần đây.
Đảo Bạch Long Vĩ (Hải Phòng): Là đảo xa bờ nhất trong vịnh Bắc Bộ.
Các đảo và quần đảo này là "những cột mốc chủ quyền" trên biển, đồng thời là nơi cung cấp nguồn lợi hải sản phong phú và tiềm năng du lịch to lớn cho Việt Nam.