Bộ chỉ huy khởi nghĩa Lam Sơn quyết định đặt phục binh ở Tốt Động – Chúc Động vì những lý do quan trọng sau:

1. Địa hình thuận lợi cho việc mai phục và đánh bất ngờ
Tốt Động – Chúc Động (thuộc vùng Chương Mỹ, Hà Nội ngày nay) có địa hình nhiều đầm lầy, ruộng trũng, đường hẹp, rất khó di chuyển đối với quân đông. Đây là khu vực thuận lợi để quân Lam Sơn ẩn nấp lực lượng và tổ chức phục kích, khiến quân Minh khi tiến vào dễ rơi vào thế bị động.

2. Là con đường tiến quân bắt buộc của quân Minh
Đây là tuyến đường quan trọng từ thành Đông Quan (Hà Nội) vào Thanh Hóa – căn cứ của nghĩa quân Lam Sơn. Khi quân Minh đưa quân đi đàn áp nghĩa quân, gần như phải đi qua khu vực này. Vì vậy, nghĩa quân chọn nơi đây để chặn đánh và tiêu diệt lực lượng chủ lực của địch.

3. Tạo thế bao vây, chia cắt quân địch
Địa hình ở Tốt Động – Chúc Động giúp nghĩa quân dễ dàng bố trí nhiều lớp phục binh, đánh từ nhiều phía. Khi quân Minh lọt vào trận địa, chúng bị chia cắt đội hình, rối loạn và không thể tổ chức phản công hiệu quả.

4. Thực hiện chiến thuật “lấy ít địch nhiều”
Quân Lam Sơn lúc đó ít hơn về quân số, nên phải tận dụng địa hình và yếu tố bất ngờ. Phục kích ở Tốt Động – Chúc Động giúp nghĩa quân phát huy lợi thế chiến thuật, tiêu diệt một lực lượng lớn quân Minh.

 Nhờ quyết định đúng đắn này, trận Tốt Động – Chúc Động (năm 1426) đã trở thành một chiến thắng lớn của nghĩa quân Lam Sơn, tiêu diệt hàng vạn quân Minh, làm thay đổi cục diện chiến tranh và tạo bước ngoặt quan trọng trong cuộc khởi nghĩa Lam Sơn.
 
 
 

Việc bộ chỉ huy quân Lam Sơn, dưới sự chỉ đạo của các tướng như Lý Triện, Đỗ Bí, và sau đó là sự tiếp viện của Đinh Lễ, Nguyễn Xí, quyết định đặt phục binh tại Tốt Động – Chúc Động (vào năm 1426) là một quyết định chiến lược cực kỳ thông minh dựa trên các lý do sau:

1. Nắm bắt được kế hoạch của địch (Yếu tố tình báo)
Quân Lam Sơn đã bắt được lính đưa thư của địch và biết được kế hoạch hiệp lực của quân Minh:

Cánh quân của Vương Thông từ Đông Quan (Hà Nội) sẽ đánh thẳng vào phía trước.
Cánh quân tiếp viện sẽ đánh từ phía sau (đánh úp) quân Lam Sơn.
Quyết định: Thay vì bị động, quân Lam Sơn đã "gậy ông đập lưng ông", bí mật dời quân đến Tốt Động và Chúc Động để giăng bẫy trước khi quân địch kịp thực hiện ý đồ.
2. Địa thế hiểm trở và thuận lợi cho phục kích
Tốt Động và Chúc Động (nay thuộc Chương Mỹ, Hà Nội) thời bấy giờ có địa hình rất đặc trưng:

Vùng sình lầy và chiêm trũng: Địa hình ở đây rất khó đi, nhiều bùn lầy, hạn chế khả năng di chuyển nhanh của kỵ binh và bộ binh nặng của quân Minh.
Con đường độc đạo: Quân Minh buộc phải đi qua những đoạn đường hẹp, bị bao quanh bởi đầm lầy. Điều này khiến đội hình của địch bị kéo dài ra, dễ bị chia cắt và khó hỗ trợ cho nhau khi bị tấn công bất ngờ.
3. Tận dụng yếu tố thời tiết
Trận đánh diễn ra vào mùa mưa, đường sá trơn trượt và lầy lội. Quân Lam Sơn vốn quen với địa hình sông nước và bùn lầy, trong khi quân Minh với giáp sắt và vũ khí nặng nề gặp rất nhiều khó khăn trong việc xoay xở khi bị tấn công từ hai bên sườn.

4. Chiến thuật "Lấy ít địch nhiều, lấy yếu thắng mạnh"
Bộ chỉ huy Lam Sơn hiểu rằng nếu đánh trực diện (chính diện) thì quân ta gặp bất lợi về số lượng và trang bị so với quân chính quy của nhà Minh. Việc đặt phục binh giúp:

Gây hỗn loạn: Khi quân địch đang mải mê tiến quân và nghĩ rằng quân ta đã rút chạy, sự xuất hiện bất ngờ của phục binh làm chúng hoảng loạn, không kịp trở tay.
Tối ưu hóa hỏa lực: Các vũ khí như nỏ, cung tên và súng thần cơ của quân Lam Sơn phát huy tác dụng tối đa khi bắn từ trên cao hoặc từ trong bụi rậm vào đội hình địch đang bị ùn tắc dưới đầm lầy.

Bộ chỉ huy khởi nghĩa Lam Sơn quyết định đặt phục binh ở Tốt Động – Chúc Động (tháng 11/1426) vì đây là tuyến đường độc đạo, hiểm trở mà quân Minh buộc phải đi qua khi tiếp viện cho Đông Quan. Vị trí này cho phép quân Lam Sơn tận dụng địa hình đồi núi, đầm lầy để che giấu quân, chia cắt, bao vây và tiêu diệt sinh lực địch hiệu quả, xoay chuyển cục diện chiến tranh.
Lý do chi tiết:
Vị trí chiến lược: Tốt Động - Chúc Động (Chương Mỹ, Hà Nội ngày nay) nằm trên hướng tiến quân chính của Vương Thông từ phía Tây Nam lên Đông Quan.
Địa hình hiểm trở: Khu vực này có nhiều gò đống, ruộng lầy lội, rừng cây rậm rạp, cực kỳ thuận lợi cho việc bố trí mai phục, gây khó khăn cho kỵ binh và quân số đông của địch.
Chủ động chia cắt: Việc phục binh tại đây giúp quân ta chặn đứng viện binh, chia cắt quân địch, tạo thế "trong nổi dậy, ngoài đánh vào", làm giảm sức mạnh của quân Minh khi chúng chưa kịp củng cố tại Đông Quan.
Chiến thắng này đã giáng một đòn nặng nề vào quân Minh, buộc chúng phải co cụm vào thành Đông Quan cố thủ.