Thời Bắc thuộc (từ năm 179 TCN đến năm 938) là một giai đoạn lịch sử đầy biến động. Mặc dù chịu chính sách cai trị và bóc lột hà khắc, nhưng nền kinh tế và xã hội nước ta vẫn có những chuyển biến quan trọng, tạo tiền đề cho công cuộc giành độc lập sau này.
1. Chuyển biến về kinh tế
- Dưới tác động của chính sách khai thác từ các triều đại phương Bắc và sự sáng tạo của người Việt, kinh tế có những bước tiến mới:
- Nông nghiệp:
+ Công cụ lao động: Sắt được sử dụng phổ biến hơn. Người dân đã biết dùng sức kéo của trâu, bò để cày bừa thay cho sức người.
+ Thủy lợi: Đắp đê ngăn mặn, đào kênh ngòi để dẫn nước vào đồng ruộng.
+ Kĩ thuật mới: Biết trồng lúa hai vụ một năm, áp dụng kĩ thuật dùng côn trùng (kiến vàng) để diệt sâu bọ ("sinh học" sơ khai).
- Thủ công nghiệp:
+ Rèn sắt: Phát triển mạnh để phục vụ sản xuất và chế tạo vũ khí.
+ Làm gốm: Xuất hiện nhiều kĩ thuật mới như tráng men, nung ở nhiệt độ cao, hoa văn đa dạng hơn.
+ Dệt vải: Ngoài vải bông, vải đay, người Việt còn dệt được "vải cát bá" (vải bông mịn) và vải từ sợi tơ chuối.
- Thương nghiệp:
+ Giao thương mở rộng hơn trước. Các chợ địa phương hình thành.
+ Nhiều thương nhân nước ngoài (Ấn Độ, Trung Quốc, Java) đến trao đổi hàng hóa tại các trung tâm như Luy Lâu (Bắc Ninh), Long Biên (Hà Nội).
2. Chuyển biến về xã hội
- Cơ cấu xã hội thay đổi sâu sắc do chính sách đồng hóa và sự phân hóa giàu nghèo:
- Sự thay đổi về các tầng lớp:
+ Tầng lớp cai trị: Quan lại người Hán giữ các chức vụ cao nhất. Một bộ phận hào trưởng địa phương người Việt vẫn giữ vai trò quan trọng ở cơ sở (làng, xã).
+ Tầng lớp bị trị: Nông dân công xã chiếm đa số, họ bị mất ruộng đất và trở thành nông dân lệ thuộc hoặc nô tì.
- Cuộc đấu tranh chống đồng hóa:
+ Chính quyền phương Bắc thực hiện chính sách "Đồng hóa" (đưa người Hán sang ở lẫn, bắt dân ta theo phong tục, luật pháp Hán).
+ Tuy nhiên, người Việt vẫn giữ được tiếng nói, phong tục tập quán (ăn trầu, nhuộm răng, xăm mình) và cấu trúc Làng Việt. Làng xã trở thành pháo đài kiên cố để bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc.
+ Mâu thuẫn xã hội: Mâu thuẫn bao trùm là mâu thuẫn giữa toàn thể nhân dân ta với chính quyền đô hộ phương Bắc. Đây là nguyên nhân nổ ra các cuộc khởi nghĩa (Hai Bà Trưng, Bà Triệu, Lý Bí...).

Thời kỳ Bắc thuộc (hơn 1000 năm) là một giai đoạn đầy biến động, nơi diễn ra cuộc đấu tranh gay gắt giữa chính sách đồng hóa của phương Bắc và sức sống mãnh liệt của văn hóa Việt.
Dưới đây là những chuyển biến then chốt để Chi dễ nắm bắt nhé:
 
1. Về Kinh tế: Chuyển biến trong kìm kẹp
Dù bị bóc lột nặng nề bởi các chính sách cống nạp và thuế khóa, kinh tế nước ta vẫn có những bước tiến đáng kể:
Nông nghiệp: Người dân học được cách đắp đê, sử dụng sức kéo của trâu bò và công cụ bằng sắt rộng rãi hơn. Đặc biệt là kỹ thuật trồng lúa nước 2 vụ/năm và trồng cây ăn quả (cam, vải...).
Thủ công nghiệp: Các nghề truyền thống như đúc đồng, làm đồ gốm vẫn phát triển, đồng thời xuất hiện thêm các nghề mới như làm giấy, làm thủy tinh, nhuộm vải bằng thảo mộc.
Thương nghiệp: Xuất hiện các trung tâm buôn bán lớn và bắt đầu có sự giao thương với thương nhân các nước Ấn Độ, Java qua đường biển.
 
2. Về Xã hội: Sự phân hóa tầng lớp
Cơ cấu xã hội thay đổi sâu sắc do chịu ảnh hưởng từ bộ máy cai trị phương Bắc:
Tầng lớp cai trị: Gồm các quan lại đô hộ người Hán nắm quyền hành cao nhất.
Địa chủ Hán & Hào trưởng địa phương: Một số người Hán sang định cư trở thành địa chủ. Bên cạnh đó, các hào trưởng người Việt (vốn là tầng lớp quý tộc cũ) vẫn có uy tín lớn trong nhân dân, đây chính là lực lượng sau này lãnh đạo các cuộc khởi nghĩa.
Nông dân công xã & Nông nô: Là lực lượng lao động chính, bị mất ruộng đất và chịu cảnh áp bức, sưu dịch nặng nề.
 
3. "Điểm sáng" đặc biệt: Sức kháng cự văn hóa
Dù chính quyền đô hộ tìm mọi cách đồng hóa (bắt mặc trang phục, học chữ Hán, theo phong tục Hán), nhưng người Việt ta vẫn:
Giữ vững tiếng nói tổ tiên.
Duy trì các phong tục đặc trưng: Ăn trầu, nhuộm răng đen, làm bánh chưng, bánh giầy.
Tiếp thu có chọn lọc những tinh hoa (như Phật giáo, Đạo giáo) để làm giàu thêm bản sắc Việt.

Dưới thời Bắc thuộc (từ thế kỉ II TCN đến đầu thế kỉ X), nước ta có nhiều chuyển biến về kinh tế và xã hội, vừa chịu ảnh hưởng của chính quyền đô hộ phương Bắc, vừa bảo lưu yếu tố truyền thống dân tộc.

1. Về kinh tế
Nông nghiệp phát triển hơn trước:
Nhân dân ta biết sử dụng công cụ sắt phổ biến, mở rộng diện tích canh tác, đắp đê, làm thủy lợi, trồng lúa nước năng suất cao hơn.
Thủ công nghiệp tiến bộ:
Nghề rèn sắt, làm gốm, dệt vải, đúc đồng… tiếp tục phát triển. Một số nghề mới được du nhập từ Trung Quốc.
Thương nghiệp có bước phát triển:
Buôn bán trong nước và với bên ngoài được mở rộng, xuất hiện các chợ, bến cảng. Tuy nhiên, kinh tế vẫn bị chính quyền đô hộ bóc lột nặng nề (thu thuế cao, cống nạp sản vật quý).
2. Về xã hội
Xã hội phân hóa sâu sắc:

Tầng lớp trên gồm quan lại đô hộ người Hán và một số hào trưởng người Việt.
Đại bộ phận nhân dân là nông dân, thợ thủ công bị bóc lột nặng nề.
Chính sách đồng hóa:
Chính quyền phương Bắc truyền bá chữ Hán, Nho giáo, phong tục tập quán của họ nhằm xóa bỏ bản sắc dân tộc ta.
Tinh thần đấu tranh được nuôi dưỡng:
Dù bị áp bức, nhân dân ta vẫn giữ gìn phong tục, tiếng nói riêng và liên tục nổi dậy chống lại ách đô hộ (như khởi nghĩa Hai Bà Trưng, Bà Triệu…).
👉 Nhận xét chung
Thời Bắc thuộc, kinh tế có bước phát triển nhất định nhưng bị kìm hãm bởi chính sách bóc lột. Xã hội phân hóa rõ rệt và mâu thuẫn dân tộc ngày càng gay gắt, tạo cơ sở cho các cuộc đấu tranh giành độc lập sau này.