- Thay vì một câu khẳng định chung chung, giáo viên có thể đặt vấn đề theo 2 cách sau để học sinh nắm vững bản chất:
Cách 1: Câu hỏi phân loại bản chất (Trắc nghiệm)
Câu hỏi: Trong các phản ứng sau, phản ứng nào minh chứng cho tính oxi hóa của Ammonia (NH₃)?
A. $4N{H}_3+3O_2\stackrel{\mathit{}{\mathit{t}}^{\mathit{o}}}{\mathit{\to }}2N_2+6H_{2}O$
B. $2N{H}_3+3CuO\stackrel{\mathit{}{\mathit{t}}^{\mathit{o}}}{\mathit{\to }}3Cu+N_2+3H_{2}O$
C. $2Na+2N{H}_3\stackrel{\mathit{}{t}^o, p}{\mathit{\to }}2NaN{H}_2+H_2$
D. $N{H}_3+HCl\to N{H}_{4}Cl$
- Giải thích cho học sinh: Ở đáp án A và B, Nitơ từ -3 tăng lên 0 (tính khử). Ở đáp án D, đây là phản ứng Acid - Base. Chỉ có đáp án C, Hidro trong NH₃ đóng vai trò nhận electron để giảm số oxi hóa, thể hiện tính oxi hóa.

Cách 2: Câu hỏi nhận định đúng/sai (Tư duy cao)
- Câu hỏi: Cho nhận định sau: "Vì Nitơ trong NH₃ có số oxi hóa -3 (thấp nhất), nên NH₃ chỉ thể hiện tính khử trong các phản ứng hóa học." Nhận định này Đúng hay Sai? Giải thích.
=> Đáp án chuẩn:
- Nhận định này SAI.
- Giải thích: Dù nguyên tố Nitơ trong NH₃ không thể giảm số oxi hóa thấp hơn (nên chỉ có tính khử), nhưng nguyên tố Hidro trong NH₃ đang ở mức +1. Trong phản ứng với các kim loại mạnh (như Na, K), Hidro (+1) có thể nhận electron để trở thành Hidro đơn chất (0).
=> Phương trình minh chứng: $2Na+2N{H_3}^{+1} \stackrel{t^o}{\to } 2NaN{H}_2+{H_2}^0$

$\color{black}{\text{Ý kiến của bạn rất xác đáng. Trong phản ứng giữa ammonia (}}$ $NH_3$ $\color{black}{\text{) và natri (Na) để tạo thành sodium amide (}}$ $NaNH_2$ $\color{black}{\text{) và giải phóng khí hydrogen (}}$ $H_2$ $\color{black}{\text{), số oxi hóa của hydrogen trong }}$ $NH_3$ $\color{black}{\text{ giảm từ +1 xuống 0. Do đó, trong trường hợp này, }}$ $NH_3$ $\color{black}{\text{ đóng vai trò là chất oxi hóa.}}$

$\color{black}{\text{Tuy nhiên, trong chương trình Hóa học phổ thông, khi nhắc đến "Tính chất hóa học đặc trưng của }}$ $NH_3$ $\color{black}{\text{", chúng ta thường chỉ nhấn mạnh vào **tính base yếu** và **tính khử** (do nguyên tử N có số oxi hóa thấp nhất là -3). Điều này dễ khiến các bạn học sinh lầm tưởng rằng }}$ $NH_3$ $\color{black}{\text{ không thể là chất oxi hóa.}}$

$\color{black}{\text{Đề xuất chỉnh sửa câu hỏi để chuẩn hóa kiến thức:}}$
$\color{black}{\text{Để tránh việc học sinh hiểu sai rằng }}$ $NH_3$ $\color{black}{\text{ chỉ có tính khử, giáo viên nên đặt câu hỏi theo các cách sau:}}$

$\color{black}{\text{Dạng 1: Câu hỏi khẳng định vai trò đa dạng}}$

$\color{black}{\text{"Trong phản ứng: } 2Na + 2NH_3 \xrightarrow{t^\circ} 2NaNH_2 + H_2 \uparrow \text{. Hãy xác định vai trò của } NH_3 \text{ và cho biết tại sao phản ứng này chứng minh } NH_3 \text{ có tính oxi hóa?"}}$
$\color{black}{\text{Dạng 2: Câu hỏi so sánh số oxi hóa}}$

$\color{black}{\text{"Thông thường } NH_3 \text{ thể hiện tính khử mạnh do nguyên tử N có số oxi hóa -3. Tuy nhiên, khi tác dụng với các kim loại mạnh như Na, K ở nhiệt độ cao, } NH_3 \text{ lại thể hiện tính oxi hóa. Dựa vào sự thay đổi số oxi hóa của nguyên tố nào để khẳng định điều này?"}}$
$\color{black}{\text{Dạng 3: Câu hỏi trắc nghiệm đúng/sai để gây nhiễu}}$

$\color{black}{\text{"Phát biểu nào sau đây là **sai** khi nói về } NH_3 \text{?}}$

$\color{black}{\text{A. } NH_3 \text{ có tính khử do N có số oxi hóa -3.}}$

$\color{black}{\text{B. } NH_3 \text{ có tính base do còn cặp electron tự do trên nguyên tử N.}}$

$\color{black}{\text{C. Trong mọi phản ứng hóa học, } NH_3 \text{ chỉ thể hiện tính khử.}}$

$\color{black}{\text{D. } NH_3 \text{ có thể đóng vai trò là chất oxi hóa khi tác dụng với kim loại kiềm."}}$

$\color{black}{\text{(Đáp án đúng là C - vì nó phủ định tính oxi hóa của } NH_3 \text{).}}$

$\color{black}{\text{Nguyên tắc sư phạm để học sinh không hiểu lầm:}}$
$\color{black}{\textbf{Phân biệt nguyên tố gây ra tính chất:}\text{ Cần làm rõ rằng tính khử của } NH_3 \text{ thường gắn liền với nguyên tử N (-3), còn tính oxi hóa (trong phản ứng với Na) gắn liền với nguyên tử H (+1).}}$
$\color{black}{\textbf{Điều kiện phản ứng:}\text{ Nhấn mạnh tính oxi hóa của } NH_3 \text{ chỉ thể hiện trong những điều kiện đặc biệt (tác dụng với chất khử rất mạnh như kim loại kiềm).}}$

#$\color{red}{\text{u}}\color{orange}{\text{y}}\color{yellow}{\text{e}}\color{green}{\text{n}}\color{blue}{\text{c}}\color{indigo}{\text{u}}\color{violet}{\text{t}}\color{red}{\text{e}}\color{orange}{\text{c}}\color{yellow}{\text{o}}\color{green}{\text{r}}\color{blue}{\text{e}}$