Nguyễn Huệ - Quang Trung là linh hồn, là nhân vật kiệt xuất nhất của phong trào Tây Sơn và là một trong những vị anh hùng dân tộc vĩ đại nhất trong lịch sử Việt Nam. Vai trò của ông có thể được đánh giá qua ba phương diện chính sau đây:
1. Người lãnh đạo quân sự thiên tài: Đập tan các thế lực thù trong, giặc ngoài
- Nguyễn Huệ đóng vai trò quyết định trong việc chấm dứt tình trạng phân tranh kéo dài hơn 200 năm và bảo vệ toàn vẹn lãnh thổ:
+ Lật đổ các tập đoàn phong kiến phản động: Ông trực tiếp chỉ huy các chiến dịch tiêu diệt tập đoàn chúa Nguyễn ở Đàng Trong và lật đổ chúa Trịnh, vua Lê ở Đàng Ngoài. Điều này đã xóa bỏ ranh giới sông Gianh, tạo tiền đề quan trọng cho việc thống nhất đất nước.
+ Đánh tan quân xâm lược: * Chiến thắng Rạch Gầm - Xoài Mút (1785): Chỉ trong một ngày, ông đã tiêu diệt hoàn toàn 5 vạn quân Xiêm, khẳng định sức mạnh của nghĩa quân Tây Sơn.
+ Đại thắng Kỷ Dậu (1789): Với cuộc hành quân thần tốc, ông chỉ huy quân đội đánh tan 29 vạn quân Thanh, giải phóng Thăng Long trong sự ngỡ ngàng của kẻ thù.
2. Nhà chính trị, nhà cải cách tâm huyết (Giai đoạn làm vua)
- Sau khi lên ngôi hoàng đế (1788), Quang Trung đã thực hiện một loạt chính sách tiến bộ nhằm phục hồi đất nước sau nhiều năm chiến tranh:
+ Kinh tế: Ban hành "Chiếu khuyến nông" để phục hồi sản xuất, bãi bỏ các loại thuế vô lý, mở cửa thông thương với nước ngoài (Cửa thị mở quan).
+ Văn hóa - Giáo dục: Đề cao tinh thần dân tộc bằng cách ban hành "Chiếu lập học", đặc biệt là việc đưa chữ Nôm trở thành văn tự chính thức của quốc gia trong thi cử và hành chính.
+ Quân sự: Xây dựng quân đội chính quy, tinh nhuệ với nhiều loại vũ khí mới và hiện đại.
3. Ý nghĩa đối với lịch sử dân tộc
- Vai trò của Nguyễn Huệ không chỉ dừng lại ở các chiến công mà còn ở tầm vóc của một vĩ nhân:
+ Thống nhất đất nước: Ông là người đặt những viên gạch đầu tiên cho công cuộc nhất thống đất nước sau hàng thế kỷ bị chia cắt bởi các thế lực phong kiến.
+ Biểu tượng của lòng yêu nước: Ông đã quy tụ được sức mạnh của nhân dân (đặc biệt là nông dân) vào sự nghiệp cứu nước. Tên tuổi của ông gắn liền với lối đánh thần tốc, táo bạo và quyết thắng.
+ Tầm nhìn độc lập: Chính sách ngoại giao "vừa mềm mỏng vừa kiên quyết" với nhà Thanh đã giúp Việt Nam giữ vững độc lập mà vẫn duy trì được hòa bình.
=> Kết luận: Nguyễn Huệ - Quang Trung vừa là một nhà quân sự lỗi lạc (chưa từng thua một trận nào), vừa là một nhà cải cách có tầm nhìn xa trông rộng. Dù triều đại Tây Sơn tồn tại ngắn ngủi, nhưng những đóng góp của ông đã để lại dấu ấn đậm nét, mở ra một trang mới cho lịch sử dân tộc Việt Nam vào cuối thế kỷ XVIII.

Nguyễn Huệ - Quang Trung là lãnh tụ kiệt xuất của phong trào Tây Sơn, có vai trò quyết định: lật đổ các tập đoàn phong kiến Nguyễn-Trịnh-Lê, thống nhất đất nước, đánh tan quân Xiêm và Mãn Thanh, bảo vệ độc lập dân tộc, đồng thời tiến hành cải cách để xây dựng đất nước, đặt nền móng cho sự phát triển và thống nhất. Ông là thiên tài quân sự, nhà cải cách lỗi lạc, đóng góp to lớn cho lịch sử Việt Nam thế kỷ XVIII. 
 
Vai trò trong phong trào Tây Sơn
Lãnh đạo trực tiếp: Cùng Nguyễn Nhạc, Nguyễn Lữ, ông trực tiếp lãnh đạo phong trào, đưa Tây Sơn từ một cuộc khởi nghĩa nông dân thành phong trào yêu nước vĩ đại.
Lật đổ chế độ phong kiến: Lần lượt đánh đổ chúa Nguyễn ở Đàng Trong (thắng Rạch Gầm - Xoài Mút), lật đổ chúa Trịnh, vua Lê ở Đàng Ngoài, xóa bỏ ranh giới sông Gianh, tạo cơ sở cho thống nhất đất nước.
Thiên tài quân sự: Chỉ huy các chiến dịch xuất sắc, đánh tan quân Xiêm (1785) và quân Thanh (1789) với tài năng quân sự độc đáo, thể hiện qua nghệ thuật chỉ huy, tốc độ hành quân và chiến thuật bất ngờ. 
 
Vai trò trong lịch sử dân tộc
Thống nhất và bảo vệ độc lập: Đặt nền móng cho việc thống nhất quốc gia sau thời kỳ chia cắt, bảo vệ vững chắc nền độc lập dân tộc trước các cuộc xâm lược từ bên ngoài.
Nhà cải cách lỗi lạc: Lên ngôi Hoàng đế Quang Trung, ban hành nhiều chính sách cải cách kinh tế, văn hóa, giáo dục, quân sự, tiến bộ (như ban hành Chiếu Lập Học), đặt nền móng cho chế độ phong kiến độc lập, thống nhất sau này.
Biểu tượng anh hùng dân tộc: Là vị anh hùng áo vải, đại diện cho ý chí độc lập, thống nhất và sức mạnh của nhân dân, trở thành một hình tượng bất tử trong lịch sử Việt Nam. 
Tóm lại, Nguyễn Huệ - Quang Trung không chỉ là một nhà lãnh đạo quân sự tài ba mà còn là một nhà chính trị, nhà cải cách có tầm nhìn, có công lớn trong việc chấm dứt chia cắt và bảo vệ nền độc lập dân tộc, để lại di sản to lớn cho lịch sử dân tộc Việt Nam. 

Đánh giá vai trò của Nguyễn Huệ – Quang Trung trong phong trào Tây Sơn và lịch sử dân tộc:

Trong phong trào Tây Sơn:
Nguyễn Huệ là lãnh tụ và tướng lĩnh kiệt xuất của phong trào Tây Sơn. Ông đã chỉ huy nhiều trận đánh lớn, góp phần lật đổ các tập đoàn phong kiến Trịnh – Nguyễn, xóa bỏ tình trạng đất nước bị chia cắt và thống nhất đất nước.
Trong lịch sử dân tộc:
Nguyễn Huệ – Quang Trung là vị anh hùng dân tộc vĩ đại. Ông đã lãnh đạo quân Tây Sơn đánh tan quân Xiêm (1785) và đại phá quân Thanh (1789), bảo vệ vững chắc nền độc lập của đất nước. Ngoài ra, ông còn thực hiện nhiều chính sách tiến bộ để xây dựng và phát triển đất nước.
➡️ Kết luận: Nguyễn Huệ – Quang Trung có vai trò rất to lớn, là nhà quân sự tài ba và anh hùng dân tộc, có công lớn trong việc bảo vệ và thống nhất đất nước.