PHẦN I: ĐỌC HIỂU
Câu 1: Xác định nhân vật trữ tình.
=> Nhân vật trữ tình là: "Em" (người con dâu).
Câu 2: Những hình ảnh về mẹ được nhà thơ nhắc đến.
=> Những hình ảnh về mẹ: Lời ru, cơn gió, mưa sa, nắng cháy, bàn tay gầy, mái tóc bạc, nỗi lo toan, đôi mắt hiền... (Lưu ý: Bạn chọn các hình ảnh xuất hiện trong văn bản cụ thể bạn có, thường là: mẹ sinh ra anh, lời ru từ thuở xa vời, bàn tay mẹ chăm sóc...)
Câu 3: Biện pháp tu từ và tác dụng.
=> Biện pháp tu từ: So sánh/Ẩn dụ (lòng mẹ - mênh mông không bờ) và Điệp từ ("Giữa").
=> Tác dụng:
+ Nhấn mạnh sự vĩ đại, bao dung và tình yêu thương vô hạn của người mẹ dành cho con cái.
+ Tạo nhịp điệu da diết, sâu lắng cho câu thơ, thể hiện sự xúc động chân thành của nhân vật "em".
+ Khẳng định lòng biết ơn sâu sắc của người con dâu trước tình cảm bao la như núi sông của mẹ chồng.
Câu 4: Mẹ của anh là người như thế nào? Qua lời tâm sự của "em", người mẹ hiện lên là:
+ Một người phụ nữ tần tảo, giàu đức hy sinh: Mẹ đã trải qua bao vất vả để nuôi dưỡng "anh" khôn lớn.
+ Một người mẹ bao dung, nhân hậu: Mẹ dành trọn tình thương cho con cái mà không cần đền đáp.
+ Mẹ là nguồn cội hạnh phúc: Vì có mẹ sinh ra và nuôi dưỡng anh, nên "em" mới có được người chồng tuyệt vời như hiện tại.
Câu 5: Việc làm để đền đáp công ơn của mẹ.
+ Luôn yêu thương, kính trọng và hiếu thảo với mẹ.
+ Dành thời gian quan tâm, chăm sóc sức khỏe và chia sẻ buồn vui cùng mẹ.
+ Sống tốt, trưởng thành và thành đạt để mẹ không phải lo lòng (đó là sự đền đáp lớn nhất).
PHẦN II: VIẾT
Câu 1: Đoạn văn nghị luận về tình cảm của nhân vật "em" (200 chữ)
     Nhân vật "em" trong bài thơ "Mẹ của anh" của Xuân Quỳnh hiện lên với một tấm lòng chân thành, vị tha và đầy sự thấu hiểu. Trước hết, đó là một tình yêu thương sâu sắc và sự kính trọng dành cho người đã sinh ra chồng mình. "Em" không hề có khoảng cách "mẹ chồng - nàng dâu" thường thấy, mà thay vào đó là lòng biết ơn tự đáy lòng: "Chắt chiu từ những ngày xưa / Mẹ sinh anh để bây giờ cho em". "Em" thấu hiểu những gian truân, vất vả mà mẹ đã trải qua để nuôi anh khôn lớn. Tình cảm ấy còn là sự xúc động nghẹn ngào khi đứng trước tình thương "mênh mông không bờ" của mẹ. Qua đó, ta thấy được vẻ đẹp tâm hồn của người phụ nữ Việt Nam: biết trân trọng cội nguồn, biết ơn những người đã hy sinh cho hạnh phúc của mình. Tình cảm của "em" chính là sợi dây gắn kết gia đình, biến tình yêu lứa đôi trở nên nhân văn và bền vững hơn.
Câu 2: Bài văn nghị luận về "Tài" và "Đức" (600 chữ
     Nhà văn đại văn hào người Pháp Victor Hugo từng để lại một nhận định bất hủ: "Trên đời này chỉ có một thứ ta phải cúi đầu thán phục đó là tài năng và chỉ có một thứ ta phải quỳ gối tôn trọng đó là lòng tốt". Câu nói không chỉ là sự chiêm nghiệm về những giá trị cao quý của con người mà còn là kim chỉ nam cho mỗi chúng ta trong việc rèn luyện bản thân. "Tài" và "Đức" chính là hai đôi cánh giúp con người bay cao và đứng vững trong cuộc đời.
     Trước hết, chúng ta cần hiểu thế nào là "Tài" và "Đức". "Tài" chính là tài năng, là năng lực trí tuệ, kĩ năng chuyên môn và sự sáng tạo mà con người sở hữu để giải quyết các vấn đề một cách hiệu quả nhất. Người có tài là người có thể xoay chuyển cục diện, tạo ra những giá trị vật chất và tinh thần to lớn cho xã hội. Trong khi đó, "Đức" (hay "lòng tốt" như cách gọi của Hugo) chính là phẩm chất đạo đức, là vẻ đẹp của tâm hồn. Nó biểu hiện qua lối sống nhân hậu, biết yêu thương, sẻ chia và luôn hành động theo lẽ phải. Nếu "Tài" là ánh sáng rực rỡ khiến người ta "thán phục" thì "Đức" lại là hơi ấm dịu dàng khiến người ta phải "tôn trọng".
      Tại sao chúng ta phải "cúi đầu" trước tài năng? Bởi để có được tài năng, con người phải trải qua quá trình khổ luyện, miệt mài và đôi khi là những hy sinh thầm lặng. Tài năng khiến cuộc sống tiến bộ hơn; từ những phát minh của Edison đến những bản giao hưởng của Beethoven, tất cả đều làm giàu thêm cho văn minh nhân loại. Tuy nhiên, nếu chỉ có tài năng mà thiếu đi đạo đức, con người dễ trở nên kiêu ngạo, thậm chí là hiểm họa. Một thiên tài hóa học nếu thiếu đạo đức có thể chế tạo ra vũ khí hủy diệt; một người giỏi công nghệ nhưng mất nhân tính có thể gây ra những cuộc tấn công mạng tàn khốc. Đúng như lời Bác Hồ đã dạy: "Có tài mà không có đức là người vô dụng". Khi tài năng bị đặt nhầm chỗ hoặc phục vụ cho mục đích xấu, nó không còn là giá trị đáng thán phục nữa.
     Chính vì thế, "Đức" mới là cái gốc của con người. Lòng tốt, sự lương thiện giúp chúng ta giữ mình không bị sa ngã trước những cám dỗ. "Quỳ gối tôn trọng" lòng tốt là cách chúng ta tôn vinh sự tử tế giữa người với người. Lòng tốt không cần những gì đao to búa lớn, nó đôi khi chỉ là một cái nắm tay khi khó khăn, một sự thấu hiểu cho lỗi lầm của người khác. Có đạo đức, chúng ta mới biết sử dụng cái "Tài" của mình để phụng sự cộng đồng, để biến tài năng thành công cụ xây dựng một thế giới tốt đẹp hơn. Tuy nhiên, nếu có đức mà thiếu tài, chúng ta sẽ gặp khó khăn trong việc hiện thực hóa những lý tưởng tốt đẹp. Một người muốn cứu giúp người bệnh nhưng không có kiến thức y khoa thì tấm lòng đó khó có thể mang lại kết quả trọn vẹn.
     Trong xã hội hiện đại, mối quan hệ giữa "Tài" và "Đức" càng trở nên mật thiết. Chúng ta không thể tôn thờ một kẻ tài hoa nhưng băng hoại đạo đức, cũng không thể phó thác tương lai cho những người "hiền" nhưng không có năng lực hành động. Sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa hai yếu tố này tạo nên một nhân cách hoàn thiện. Một người thành công đích thực là người dùng tài năng để khẳng định bản thân và dùng đạo đức để thu phục lòng người.
     Tóm lại, "Tài" và "Đức" không phải là hai thái cực đối lập mà là hai giá trị bổ trợ cho nhau. Đối với thế hệ trẻ ngày nay, việc rèn luyện bản thân cần phải song hành cả hai phía. Chúng ta cần nỗ lực học tập để kiến tạo "tài", nhưng cũng phải không ngừng tu dưỡng tâm hồn để nuôi dưỡng "đức". Chỉ khi hội tụ đủ cả tài và đức, chúng ta mới thực sự khẳng định được giá trị của chính mình và để lại những dấu ấn tốt đẹp cho cuộc đời.

v

I. ĐỌC HIỂU (4,0 điểm)
Câu 1. (0,5 điểm)
Nhân vật trữ tình trong bài thơ là “em” – người con gái đang tâm sự, bộc lộ cảm xúc với mẹ của anh.

Câu 2. (0,5 điểm)
Những hình ảnh về mẹ được nhắc đến trong bài thơ:

Mẹ hiền hậu, giàu tình yêu thương
Mẹ tảo tần, chịu nhiều vất vả
Mẹ có tấm lòng bao la, mênh mông
Mẹ là người có công ơn to lớn với con cái

Câu 3. (1,0 điểm)
Biện pháp tu từ:

Điệp ngữ: “Giữa”
Ẩn dụ – phóng đại: “lòng thương mẹ mênh mông không bờ”
Tác dụng:
→ Nhấn mạnh tình yêu thương của mẹ dành cho con rộng lớn, vô hạn, bao trùm cả không gian núi sông, thể hiện sự thiêng liêng và cao cả của tình mẫu tử.

Câu 4. (1,0 điểm)
Qua câu thơ “Mà em ơn mẹ suốt đời chưa xong”, có thể thấy mẹ của anh là người:

Hy sinh thầm lặng
Yêu thương con vô điều kiện
Có công ơn to lớn, không gì có thể đền đáp hết
→ Mẹ là người đáng trân trọng, biết ơn suốt cả cuộc đời.

Câu 5. (1,0 điểm)
Từ nội dung bài thơ, em sẽ:

Yêu thương, kính trọng mẹ
Ngoan ngoãn, vâng lời
Chăm chỉ học tập để mẹ vui lòng
Quan tâm, chăm sóc mẹ khi mẹ già yếu
→ Đó là cách thiết thực nhất để đền đáp công ơn sinh thành, dưỡng dục.

II. VIẾT (6,0 điểm)

Câu 1. (2,0 điểm)
Đoạn văn nghị luận (khoảng 200 chữ):

Trong bài thơ “Mẹ của anh” của Xuân Quỳnh, nhân vật “em” dành cho mẹ của anh một tình cảm vô cùng chân thành và sâu sắc. Em không chỉ yêu anh mà còn yêu thương, kính trọng mẹ anh bằng sự biết ơn tha thiết. Qua những lời tâm sự nhẹ nhàng, em cảm nhận được sự hy sinh thầm lặng và tấm lòng bao la của người mẹ. Em hiểu rằng công ơn của mẹ là vô cùng to lớn, đến “suốt đời chưa xong”. Tình cảm ấy không phải là sự cảm kích nhất thời mà là sự trân trọng lâu dài, xuất phát từ trái tim. Điều đó cho thấy em là người sống giàu tình nghĩa, biết yêu thương và thấu hiểu. Qua hình ảnh nhân vật “em”, nhà thơ Xuân Quỳnh đã ca ngợi vẻ đẹp của tình mẫu tử cũng như những con người biết trân trọng, gìn giữ những giá trị tình cảm thiêng liêng trong cuộc sống.

Câu 2. (4,0 điểm)
Bài văn nghị luận (khoảng 600 chữ):

Trong cuộc sống, mỗi con người đều được đánh giá không chỉ qua khả năng mà còn qua phẩm chất đạo đức. Nhà văn Victor Hugo từng nói: “Trên đời này chỉ có một thứ ta phải cúi đầu thán phục đó là tài năng và chỉ có một thứ ta phải quỳ gối tôn trọng đó là lòng tốt”. Câu nói đã khẳng định vai trò quan trọng của cả tài và đức trong việc làm nên giá trị đích thực của con người.

Tài năng là năng lực, khả năng nổi trội của con người trong một lĩnh vực nào đó. Người có tài thường tạo ra những giá trị có ích cho xã hội, góp phần thúc đẩy sự phát triển của cộng đồng. Tuy nhiên, tài năng nếu không đi kèm với đạo đức thì có thể trở thành con dao hai lưỡi, gây hại cho người khác và cho chính bản thân mình.

Đức là phẩm chất đạo đức, là lòng tốt, sự nhân ái, trung thực và trách nhiệm với bản thân cũng như xã hội. Đức giúp con người sống đúng, sống đẹp và được mọi người yêu quý, tin tưởng. Một người có đức dù tài năng chưa nổi bật vẫn có thể được trân trọng bởi họ mang lại sự tử tế và an toàn cho cộng đồng.

Trong cuộc sống, tài và đức cần song hành với nhau. Tài giúp con người vươn xa, còn đức giúp con người đứng vững. Người vừa có tài vừa có đức sẽ tạo ra những giá trị bền vững, để lại dấu ấn tốt đẹp trong lòng người khác. Ngược lại, người chỉ có tài mà thiếu đức dễ bị xã hội lên án và đào thải.

Là học sinh, chúng ta cần không ngừng rèn luyện cả tài và đức: chăm chỉ học tập để phát triển năng lực, đồng thời sống trung thực, biết yêu thương, giúp đỡ mọi người xung quanh. Chỉ khi hội tụ đủ cả hai yếu tố ấy, con người mới thực sự có giá trị và được xã hội tôn trọng.