1. Hoàn cảnh ra đời
Sau Chiến tranh thế giới thứ nhất (1914–1918), nhiều nước ở châu Âu, đặc biệt là Đức, Italia và Nhật Bản, rơi vào khủng hoảng kinh tế, chính trị và xã hội nghiêm trọng:

Nền kinh tế kiệt quệ, thất nghiệp tăng cao.
Mâu thuẫn giai cấp và mâu thuẫn xã hội gay gắt.
Các thế lực phản động lợi dụng tâm lý bất mãn của dân chúng để tuyên truyền, đổ lỗi cho các đảng phái tiến bộ và kêu gọi “phục hưng dân tộc”.
→ Trong bối cảnh đó, chủ nghĩa phát xít ra đời như một phong trào chính trị cực đoan, nhằm thiết lập chế độ độc tài, quân phiệt để phục vụ lợi ích của giai cấp tư sản và giới cầm quyền.

2. Quá trình hình thành
Ở Italia:
Năm 1922, Benito Mussolini thành lập Đảng Phát xít, tiến hành đảo chính và thiết lập chế độ độc tài phát xít đầu tiên trên thế giới.
Ở Đức:
Năm 1933, Adolf Hitler và Đảng Quốc xã (Nazi) lên nắm quyền, xây dựng nhà nước phát xít Đức, kêu gọi phục thù Chiến tranh thế giới thứ nhất, mở rộng lãnh thổ, gây ra Chiến tranh thế giới thứ hai.
Ở Nhật Bản:
Từ cuối thập niên 1920, quân phiệt Nhật nắm quyền, thúc đẩy chính sách xâm lược ở châu Á và Thái Bình Dương.

3. Bản chất của chủ nghĩa phát xít
Là chế độ độc tài toàn trị, đàn áp mọi quyền tự do dân chủ.
Dựa trên chủ nghĩa dân tộc cực đoan, phân biệt chủng tộc, tôn sùng bạo lực và chiến tranh.
Mục tiêu là xâm lược, mở rộng lãnh thổ, thiết lập quyền thống trị thế giới.

Chủ nghĩa phát xít là sản phẩm của khủng hoảng sau Chiến tranh thế giới thứ nhất, phản ánh sự phản động của giai cấp tư sản trong nỗ lực duy trì quyền lực.
Chính nó đã dẫn đến Chiến tranh thế giới thứ hai (1939–1945) – cuộc chiến thảm khốc nhất trong lịch sử nhân loại.

- Sự bất mãn với Trật tự Véc-xai - Oa-sinh-tơn (được thiết lập sau Chiến tranh thế giới thứ nhất) cùng với hậu quả nặng nề của cuộc đại suy thoái kinh tế (1929 - 1933) đã dẫn đến sự hình thành và thắng thế của chủ nghĩa phát xít ở châu Âu.

- Để thoát khỏi đại suy thoái, Đức và I-ta-li-a đã phát xít hoá bộ máy chính quyền, chuẩn bị chiến tranh nhằm phân chia lại thế giới.

+ Tại I-ta-li-a, chủ nghĩa phát xít hình thành từ sớm. Năm 1919, B. Mút-xô-li-ni thành lập Đảng Quốc gia phát xít. Năm 1922, hàng chục nghìn đội viên phát xít tiến quân chiếm Rô-ma, gây áp lực buộc nhà vua phải dưa Mút-xô-li-ni lên làm Thủ tướng. Năm 1925, chế độ độc tài phát xít được thiết lập, quyền lực tập trung vào B. Mút-xô-li-ni.

+ Tại Đức, tháng 1-1933, A. Hit-le, lãnh tụ của Đảng Quốc xã, được bổ nhiệm làm Thủ tướng. Tháng 8-1934, A. Hit-le trở thành Quốc trưởng, xoá bỏ nền cộng hoà, thiết lập chế độ độc tài, tái vũ trang đất nước, chuẩn bị chiến tranh.

+ Năm 1936, trục phát xít Béc-lin - Rô-ma được thiết lập.

=> Sự thắng thế của chủ nghĩa phát xít ở I-ta-li-a và Đức đã dẫn đến hình thành lò lửa chiến tranh ở châu Âu.