Cuộc đấu tranh giành độc lập của các nước Đông Nam Á (ĐNA) trải qua nhiều giai đoạn khác nhau, từ sự thực dân hóa, đấu tranh chống thực dân đến việc giành lại chủ quyền. Dưới đây là các giai đoạn phát triển chính của cuộc đấu tranh giành độc lập của các quốc gia trong khu vực này:

Giai đoạn thực dân hóa (cuối thế kỷ XIX - đầu thế kỷ XX):

Trong giai đoạn này, các quốc gia Đông Nam Á hầu hết bị các đế quốc phương Tây thực dân hóa, chẳng hạn như Pháp ở Đông Dương (Việt Nam, Lào, Campuchia), Anh ở Miến Điện (Myanmar), Singapore, Malaysia, và các đảo thuộc Indonesia.
Các nước như Thái Lan, Lào, Campuchia, và Việt Nam đã trở thành thuộc địa của các cường quốc thực dân, trong khi các quốc gia khác duy trì một phần tự trị hoặc bị ảnh hưởng nặng nề về kinh tế và văn hóa.
Giai đoạn đấu tranh chống thực dân (đầu thế kỷ XX - 1945):

Nhiều phong trào đấu tranh giành độc lập xuất hiện trong khu vực trong suốt thế kỷ XX. Ví dụ, phong trào của các trí thức và tầng lớp tư sản chống lại sự áp bức của thực dân bắt đầu nở rộ, đặc biệt là ở Việt Nam, Indonesia, và Philippines.
Những phong trào đấu tranh nổi bật như phong trào cách mạng của Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh tại Việt Nam, phong trào cách mạng của Sukarno tại Indonesia, hay các cuộc đấu tranh của các nhà lãnh đạo trong phong trào đấu tranh giành độc lập tại Philippines.
Trong giai đoạn này, các nước Đông Nam Á bắt đầu hình thành những tổ chức chính trị và các đảng phái với mục tiêu độc lập, chẳng hạn như Đảng Cộng sản Việt Nam, PKI (Indonesia), và các phong trào chống thực dân khác.
Giai đoạn Chiến tranh thế giới thứ hai và kết quả của chiến tranh (1940s - 1950s):

Trong thời gian chiến tranh thế giới thứ hai, các cường quốc thực dân ở Đông Nam Á (Anh, Pháp, Hà Lan) bị suy yếu và phải đối mặt với sự chiếm đóng của Nhật Bản.
Mặc dù Nhật Bản chiếm đóng các nước Đông Nam Á, nhưng điều này lại tạo điều kiện thuận lợi cho các phong trào giành độc lập. Trong nhiều trường hợp, các lãnh đạo phong trào độc lập đã hợp tác với Nhật Bản hoặc lợi dụng sự suy yếu của các thực dân để chống lại sự thống trị của các đế quốc cũ.
Sau chiến tranh, các cường quốc thực dân không thể khôi phục hoàn toàn quyền lực, tạo cơ hội cho các phong trào giành độc lập phát triển mạnh mẽ.
Giai đoạn giành độc lập và xây dựng nhà nước độc lập (1950s - 1970s):

Sau chiến tranh, nhiều quốc gia Đông Nam Á giành được độc lập, nhưng quá trình này không phải lúc nào cũng suôn sẻ.
Indonesia giành độc lập từ Hà Lan vào năm 1945, Việt Nam giành được độc lập từ Pháp sau cuộc kháng chiến dài và hiệp định Genève 1954.
Myanmar (Miến Điện) giành độc lập từ Anh vào năm 1948. Philippines đã giành độc lập từ Mỹ vào năm 1946.
Các quốc gia khác như Lào và Campuchia cũng giành được độc lập từ Pháp vào những năm 1950. Malaysia giành độc lập từ Anh vào năm 1957.
Tuy nhiên, quá trình giành độc lập thường đi kèm với các cuộc chiến tranh, xung đột nội bộ và việc xây dựng nhà nước độc lập gặp phải nhiều thử thách, đặc biệt là trong việc duy trì hòa bình và ổn định.
Giai đoạn hậu độc lập (1970s - nay):

Sau khi giành được độc lập, các quốc gia Đông Nam Á đối mặt với nhiều vấn đề về phát triển kinh tế, chính trị và xã hội.
Những quốc gia như Việt Nam, Lào và Campuchia đã trải qua những cuộc chiến tranh tàn khốc trong khi các nước như Thái Lan, Malaysia, và Singapore đã phát triển kinh tế mạnh mẽ.
Đến nay, hầu hết các quốc gia Đông Nam Á đều đã có nền độc lập ổn định và phát triển, tuy nhiên vẫn phải đối mặt với những thách thức mới như toàn cầu hóa, xung đột chính trị trong nước và mối quan hệ khu vực.
Tóm lại, các giai đoạn của cuộc đấu tranh giành độc lập của các nước Đông Nam Á có thể được chia thành giai đoạn thực dân hóa, đấu tranh chống thực dân, giành độc lập trong bối cảnh chiến tranh thế giới thứ hai, và giai đoạn xây dựng nhà nước độc lập.