Công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô (1922-1991) đã trải qua nhiều giai đoạn với nhiều thách thức và thành tựu, đặc biệt là trong lĩnh vực nông nghiệp. Dưới đây là một số thành tựu nổi bật của Liên Xô trong việc phát triển nông nghiệp trong suốt quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội:

1. Cải cách nông nghiệp và hợp tác hóa (1920s-1930s)
Cải cách ruộng đất: Sau Cách mạng tháng Mười (1917), Chính phủ Xô Viết đã tiến hành cải cách ruộng đất, xóa bỏ chế độ phong kiến và giao đất cho nông dân, những người đã tham gia sản xuất. Mặc dù cuộc chiến tranh dân tộc và sự khủng hoảng kinh tế khiến cho việc thực hiện cải cách này gặp nhiều khó khăn, nhưng nó đã mở ra bước ngoặt quan trọng trong quá trình xây dựng nền kinh tế xã hội chủ nghĩa.
Hợp tác hóa nông nghiệp: Một trong những thành tựu quan trọng trong lĩnh vực nông nghiệp là chương trình hợp tác hóa nông nghiệp dưới thời Joseph Stalin vào cuối thập niên 1920 và đầu thập niên 1930. Chính phủ đã thúc đẩy việc thành lập các hợp tác xã nông nghiệp (kolkhoz) và các nông trường quốc doanh (sovkhoz). Mục tiêu là tập trung sản xuất, áp dụng khoa học kỹ thuật và tổ chức sản xuất theo quy mô lớn, nhằm tăng năng suất và cải thiện đời sống cho nông dân.
2. Tăng trưởng sản xuất nông sản
Trong những năm đầu của quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội, Liên Xô đã đạt được sự tăng trưởng đáng kể trong sản xuất nông sản, đặc biệt là các sản phẩm chủ yếu như lúa mì, ngô, khoai tây, và thịt. Tuy nhiên, quá trình này cũng gặp phải những khó khăn lớn, như hạn hán, chiến tranh, và các chính sách kinh tế chưa hoàn thiện.
Sau khi Stalin qua đời (1953), dưới thời Nikita Khrushchev (1953-1964), Liên Xô đã thực hiện một chiến lược cải cách nông nghiệp mới, trong đó chú trọng việc mở rộng diện tích trồng ngô và áp dụng các biện pháp khoa học kỹ thuật tiên tiến hơn, đặc biệt là ở các vùng đất mới (thành lập các "vùng ngô" ở Siberia và Kazakhstan).
3. Ứng dụng khoa học kỹ thuật trong nông nghiệp
Chế tạo giống cây trồng và vật nuôi: Liên Xô đã phát triển nhiều giống cây trồng và giống vật nuôi có năng suất cao, phù hợp với điều kiện khí hậu và thổ nhưỡng của các khu vực khác nhau. Việc nghiên cứu và phát triển các giống cây trồng như lúa mì, ngô, khoai tây đã đóng góp vào việc tăng sản lượng nông sản.
Ứng dụng máy móc và công nghệ: Nông nghiệp Xô Viết đã ứng dụng công nghệ hiện đại vào sản xuất, bao gồm việc sử dụng máy cày, máy gặt, và các phương tiện vận chuyển khác, giúp giảm bớt sức lao động và tăng năng suất.
4. Đảm bảo an ninh lương thực quốc gia
Liên Xô đã thành công trong việc đạt được sự tự cung tự cấp về lương thực trong nhiều giai đoạn, đặc biệt là khi quốc gia này phát triển mạnh mẽ về sản xuất ngũ cốc, sữa, và thịt. Nông nghiệp đã đóng góp một phần quan trọng vào việc duy trì sự ổn định của nền kinh tế Xô Viết.
5. Phát triển cơ sở hạ tầng nông thôn
Chính phủ Liên Xô đã đầu tư lớn vào cơ sở hạ tầng nông thôn, bao gồm việc xây dựng các hệ thống thủy lợi, đập, và các công trình hỗ trợ sản xuất nông nghiệp. Điều này đã giúp các khu vực nông thôn cải thiện năng suất và bảo đảm cung cấp nước cho việc trồng trọt.
6. Phát triển chế biến nông sản
Liên Xô đã phát triển một ngành công nghiệp chế biến nông sản mạnh mẽ, bao gồm sản xuất thực phẩm chế biến sẵn, dầu ăn, rượu, sữa và các sản phẩm nông sản khác. Điều này không chỉ giúp tăng giá trị gia tăng cho nông sản mà còn tạo ra nhiều cơ hội việc làm cho nông dân và người lao động trong khu vực nông thôn.
7. Tăng cường chính sách phân phối lương thực
Chính phủ Liên Xô đã phát triển hệ thống phân phối lương thực khá hiệu quả, bảo đảm thực phẩm cho tất cả các tầng lớp trong xã hội, đặc biệt là trong bối cảnh chiến tranh hoặc thiên tai. Mặc dù có những vấn đề về phân phối và chất lượng thực phẩm, nhưng hệ thống phân phối vẫn giúp người dân duy trì cuộc sống cơ bản.
Tuy nhiên, cũng cần lưu ý rằng công cuộc cải cách nông nghiệp ở Liên Xô đã gặp phải không ít khó khăn và thất bại. Ví dụ, chính sách hợp tác hóa dưới thời Stalin đã dẫn đến các cuộc thanh trừng, nạn đói và sự suy giảm năng suất nông nghiệp trong những năm 1930. Các cải cách sau đó, đặc biệt là trong thập niên 1960, mặc dù có một số thành công nhưng không duy trì được sự phát triển bền vững. Việc mở rộng diện tích trồng ngô ở các vùng khô cằn đã gặp phải nhiều vấn đề về khí hậu và đất đai.