Các cuộc kháng chiến thành công thường có một số nguyên nhân chung sau:

Truyền thống yêu nước của dân tộc: Đây là yếu tố quan trọng nhất, tạo nên sức mạnh tiềm tàng của nhân dân trong cuộc kháng chiến.
Sự lãnh đạo đúng đắn của Đảng và lãnh tụ: Sự lãnh đạo sáng suốt, đúng đắn của Đảng và lãnh tụ đã giúp dân tộc ta vượt qua khó khăn, thách thức để giành chiến thắng.
Quá trình chuẩn bị lâu dài, chu đáo: Việc chuẩn bị kỹ lưỡng, rút kinh nghiệm qua đấu tranh đã tạo nên sức mạnh trong cuộc kháng chiến.
Tinh thần đoàn kết của dân tộc: Sự đoàn kết, dũng cảm trong chiến đấu, lao động, sản xuất của toàn dân, toàn quân ta đã tạo nên thắng lợi.
Cụ thể, trong cuộc kháng chiến chống Tống, nguyên nhân thắng lợi còn bao gồm việc tận dụng tốt điều kiện địa lý, sự hỗ trợ của nhân dân và sự dũng cảm, quyết tâm của quân đội. Trong cuộc kháng chiến chống Pháp, nguyên nhân thắng lợi còn do việc nhận biết được âm mưu xâm lược của Pháp và thực hiện các biện pháp phòng ngừa kịp thời.
 
 

- Nguyên nhân chủ quan:

+ Thắng lợi của các cuộc kháng chiến chống ngoại xâm trong lịch sử Việt Nam trước hết bắt nguồn từ tinh thần yêu nước, ý chí bất khuất của người Việt. Lòng yêu nước và tư tưởng không chấp nhận mất nước, không cam chịu làm nô lệ là cội nguồn sức mạnh to lớn của quốc gia, dân tộc khi đối diện với các cuộc chiến tranh xâm lược, can thiệp từ bên ngoài.

+ Các cuộc kháng chiến chống ngoại xâm trong lịch sử Việt Nam đều mang tính chính nghĩa, nhằm mục đích bảo vệ độc lập dân tộc và chủ quyền lãnh thổ, chống lại hành động xâm lược và ý đồ nô dịch của các thế lực ngoại bang. Tính chính nghĩa là cơ sở để tập hợp và phát huy sức mạnh toàn dân, đưa đến thắng lợi trước những kẻ thù hùng mạnh hơn từ bên ngoài.

+ Thắng lợi của các cuộc kháng chiến chống ngoại xâm còn gắn liền với tinh thần đoàn kết dân tộc, từ đoàn kết trong nội bộ vương triều, giữa tướng lĩnh và binh sĩ đến đoàn kết giữa triều đình với nhân dân, giữa các tầng lớp nhân dân và các dân tộc.

+ Đường lối chiến lược, chiến thuật đúng đắn, hiệu quả cùng nghệ thuật quân sự sáng tạo, độc đáo và sự chỉ huy tài tình của các tướng lĩnh cũng là những yếu tố quan trọng, góp phần đưa đến thắng lợi của các cuộc kháng chiến.

- Nguyên nhân khách quan: trong quá trình xâm lược Việt Nam, các thế lực ngoại xâm phải đối diện với nhiều khó khăn, như: hành quân xa, sức lực hao tổn, không thông thuộc địa hình, không quen thuỷ thổ, không chủ động được nguồn lương thực, thực phẩm,... Những yếu tố này khiến quân xâm lược không phát huy được sở trường, rơi vào thế bị động và từng bước suy yếu.