Chính sách kinh tế mới
- Thay thế chế độ trưng thu lương thực thừa bằng thu thuế lương thực. Nông dân được toàn quyền sử dụng số dư thừa, kể cả tự do bán ra thị trường.
- Công nghiệp: Nhà nước tập trung lực lượng và phương tiện vào việc khôi phục và phát triển những ngành công nghiệp nặng; cho phép tư nhân được thuê (hoặc xây dựng) những xí nghiệp loại nhỏ, khuyến khích tư bản nước ngoài đầu tư kinh doanh ở Nga; Nhà nước nắm các mạch máu kinh tế: công nghiệp, giao thông vận tải, ngân hàng, ngoại thương… Chấn chỉnh, tổ chức lại việc quản lý sản xuất công nghiệp, cải tiến chế độ tiền lương, phần lớn các xí nghiệp chuyển sang chế độ hoạch toán kinh tế.
- Thương nghiệp và tiền tệ: Tư nhân được tự do buôn bán và trao đổi, phát triển thương nghiệp, khôi phục và đẩy mạnh mối liên hệ giữa thành thị và nông thôn; tiến hành cải cách tiền tệ, phát hành đồng rúp mới….
Thực chất của Chính sách kinh tế mới là chuyển từ nền kinh tế mà Nhà nước nắm độc quyền về mọi mặt, dựa trên cơ sở cưỡng bức lao động, trưng thu và cung cấp theo kiểu “cộng sản thời chiến” (do hoàn cảnh có chiến tranh) sang một nền kinh tế hàng hóa có sự điều tiết của Nhà nước, công nhận sự tồn tại và phát triển của nhiều thành phần kinh tế khác nhau (trong một thời gian nhất định); sử dụng vốn, kỹ thuật và kinh nghiệm của tư bản trong và ngoài nước để thúc đẩy nền kinh tế phát triển.
+ Tác dụng: - Nông dân yên tâm, phấn khởi sản xuất. Sản xuất nông nghiệp nhanh chóng được phục hồi và phát triển, đảm bảo cung cấp lương thực, nông phẩm cho thành phố và các trung tâm công nghiệp. Sản xuất công nghiệp và hoạt động thương nghiệp được khôi phục và gia tăng.
- Tình hình chính trị, xã hội ngày càng ổn định, khối liên minh công nông, chỗ dựa của chính quyền Xô viết, được củng cố.
- Những bài học của Chính sách kinh tế mới vẫn còn có ý nghĩa phổ biến hiện nay đối với công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở những nước có nền kinh tế chậm phát triển, sức sản xuất còn yếu kém.
Thành tựu: - Thành tựu kế hoạch 5 năm
+ Liên Xô thành nước công nghiệp, sản lượng công nghiệp chiếm 70%GDP…
+ Thành nhiều nông trường quốc doanh, được trang bị máy móc hiện đại…
+ Cách mạng văn hoá được tiến hành sâu rộng, thực hiện chế độ giáo dục bắt buộc, ….
- Thành tựu kế hoạch 5 năm lần 2 (1 điểm)
+ Sản lượng công nghiệp chiếm 14% sản lượng công nghiệp thế giới, đứng đầu châu Âu và thứ 2 thế giới sau Mĩ.
+ Hoàn thành tập thể hoá nông nghiệp, hơn 93% hộ nông dân vào hợp tác xã...
+ Thanh toán nạn mù chữ, xây dựng hệ thống giáo dục thống nhất, hoàn thành phổ cập giáo dục tiểu học…
+ Các giai cấp bóc lột bị xoá bỏ