(*) Tham khảo

Sau các cuộc phát kiến địa lí, giới quý tộc và thương nhân châu Âu đầy mạnh cướp bóc của cải, tài nguyên từ các nước thuộc địa châu Á, châu Phi, châu Mỹ đem về châu Âu. Hàng triệu người da đen ở châu Phi bị bắt để bán cho các chủ đồn điền, hầm mỏ ở Mỹ để làm nô lệ. Ở trong nước, họ dùng bạo lực và nhiều thủ đoạn đề tước đoạt ruộng đất của nông dân, tư liệu sản xuất của thợ thủ công,... Hàng vạn nông dân mất đất, thợ thủ công phá sản đã trở thành những người lang thang, cuối cùng buộc phải vào làm thuê trong các công xưởng tư bản.

Nhờ đó, tư sản ở Tây Âu đã tích luỹ được một nguồn vốn ban đầu và tập hợp được đội ngũ đông đảo những người làm thuê. Họ ra sức mở rộng kinh doanh, lập các công trường thủ công, những đồn điền quy mô lớn và cả các công ti thương mại.

Hình thức kinh doanh tư bản chủ nghĩa xuất hiện.

Quan hệ giữa chủ công trường thủ công, chủ đồn điền,... với những người làm thuê (công nhân) là quan hệ chủ - thợ. Toàn bộ nhà xưởng, ruộng đất, công cụ và nguyên liệu,... đều là của chủ, còn công nhân thì phải bán sức lao động của mình và nhận về đồng lương ít ỏi. Quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa đã hình thành trong lòng xã hội phong kiến Tây Âu.