Đối ngoại của Trung Quốc

Trong lịch sử ngoại giao, các triều đại phong kiến Trung Quốc đã từng phải lệ thuộc “cống nạp báu vật” sau khi thất bại quân Mông Cổ để ngăn chặn tái chiến tranh và ngược lại, với chính sách “viễn giao, cận công” họ cũng hay mang quân đi “chinh phạt”, quy hàng nước nhỏ, mở mang bờ cõi và duy trì bang giao ở thế bề trên - “thiên triều, thượng quốc”.

Từ khi Đảng Cộng sản Trung Quốc lãnh đạo nhân dân lật đổ sự thống trị của đế quốc, chủ nghĩa phong kiến, đưa cách mạng dân chủ đến thắng lợi (năm 1949), thành lập nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa, Trung Quốc đã đặc biệt quan tâm đến đối ngoại và xây dựng tiềm lực đối ngoại. Họ tập trung nghiên cứu, hoạch định ba chính sách ngoại giao lớn: “quét dọn sạch sẽ nhà cửa rồi mới mời khách tới”, “làm lại từ đầu” và “nhất biên đảo”, nhằm cắt đứt triệt để những mối quan hệ ngoại giao trong chế độ cũ, thiết lập ngoại giao mới nghiêng theo phe xã hội chủ nghĩa, đứng đầu là Liên Xô trong bối cảnh đối lập giữa phương Đông và phương Tây. Thời kỳ này, Trung Quốc đầu tư số lượng lớn nhân lực (chuyên gia quân sự), vật lực (vũ khí, trang bị, phương tiện, tài chính) giúp đỡ, viện trợ Triều Tiên trong chiến tranh Triều Tiên và các nước Đông Dương trong chiến tranh Đông Dương, trong đó có Việt Nam. Đặc biệt từ năm 1978, theo chủ trương cải cách, mở cửa, Trung Quốc tập trung xây dựng đội ngũ cán bộ ngoại giao, “tham gia hơn 100 tổ chức quốc tế giữa các chính phủ, ký hơn 300 công ước quốc tế, tham dự 24 đợt hành động duy trì hòa bình của Liên hợp quốc với số người lên đến hơn chục nghìn”6. Hiện nay, hoạt động đối ngoại của Trung Quốc phát triển mạnh mẽ với chính sách ngoại giao toàn diện trên cơ sở tuân thủ 05 nguyên tắc chung sống hòa bình, coi trọng ngoại giao khu vực, quân sự và ngoại giao vì nhân dân; xây dựng lòng tin, sự hòa hợp, thúc đẩy tiến trình thế giới đa cực; “kiên trì chính sách ngoại giao hòa bình, độc lập, tự chủ, bảo vệ hòa bình thế giới và cùng nhau phát triển”7, ủng hộ các nước đang phát triển; điều chỉnh phương châm từ “giấu mình chờ thời” sang “trỗi dậy hòa bình” hướng tới xây dựng “thế giới hài hòa”; đề cao “độc lập, tự chủ”, thực hiện chính sách “ngoại giao nước lớn”, tăng cường ảnh hưởng với các nước, trỗi dậy mạnh mẽ, cạnh tranh vị trí siêu cường thế giới.

Nghiên cứu lịch sử đối ngoại các nước lớn cho thấy, hầu hết việc xây dựng tiềm lực đối ngoại đều gắn với hoạt động quân sự, chiến tranh, nhằm đạt được mục tiêu chính trị, kinh tế,… và từng bước hoàn thiện theo tiến trình phát triển của mỗi quốc gia. Mặc dù, tiến hành với nội dung, cách thức, quy mô khác nhau, nhưng các nước đều tập trung hoạch định, điều chỉnh các học thuyết, chính sách, chiến lược, kế hoạch đối ngoại và đối ngoại quân sự theo tư tưởng người đứng đầu; hình thành, phát triển và từng bước hoàn thiện hệ thống quan điểm, nguyên tắc, cơ chế, thể chế pháp luật về đối ngoại; xây dựng, phát huy vai trò của cơ quan đối ngoại, các nhà ngoại giao, cá nhân lãnh tụ; chuẩn bị vật chất, tài chính; viện trợ kinh tế đồng minh; huy động sức mạnh liên minh quân sự,… tăng cường sự ảnh hưởng quốc gia đối với khu vực, thế giới, thực hiện các mục tiêu chiến lược đề ra.