Chuẩn mực và những giá trị đạo đức cổ vũ tính trung thực, vạch trần tính cơ hội bằng hệ thống truyền thông đại chúng, hệ thống giáo dục và các phương tiện truyền thống, cũng như hiện đại, góp phần tích cực trong việc điều chỉnh hành vi đạo đức cá nhân, hướng đến các giá trị đạo đức phổ biến mà vẫn giữ được bản sắc dân tộc, khi mở rộng cơ chế thị trường công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở nước ta.

Đạo đức là vấn đề liên quan mật thiết với con người, nên được quan tâm từ rất sớm. Trong chữ Hán, từ đạo đức được chú giải “nguyên lý tự nhiên là đạo, được vào trong lòng người là đức. 

Trong tiếng La tinh đạo đức là moralitas, có nghĩa là thái độ, tính cách, ứng xử là sự khác biệt của ý định, quyết định, hành động giữa những cái tốt hoặc đúng và giữa cái xấu và cái sai. Trong tiếng Việt, từ đạo đức được Từ điển tiếng Việt giải thích: “Đạo đức: 

1. Đạo lý và đức hạnh, quy tắc nên theo trong cuộc sống; 

2. Phẩm chất tốt đẹp của con người” 

Ở phương Đông, khái niệm đạo đức được quan tâm từ rất sớm. Khổng Tử (551-479 tr.CN) là người đề cập đạo đức là sống đúng với luân thường, tu dưỡng sao cho có đạo đức.  Mạnh Tử (372-289 tr.CN), kế tục quan niệm về chữ nhân của Khổng Tử, cụ thể hóa bằng thuyết tâm, tính, thiện, hệ thống hóa nhân nghĩa của Khổng Tử. Kế tiếp, các học phái ở Trung Quốc đưa ra nhiều tư tưởng về đạo đức. 

Ở phương Tây, khái niệm đạo đức đã được các nhà triết học cổ đại như Aristotle, Socrates và Plato đưa ra. Người ta không thể nói về giá trị mà không nhắc đến đạo đức và sự phát triển của đạo đức. Ngược lại, người ta cũng không thể nhắc đến đạo đức mà không nghĩ tới giá trị. Sự phát triển đạo đức là một quá trình, trùng với phát triển nhận thức, bởi vì đứa trẻ không thể đưa ra những đánh giá, hay lựa chọn đạo đức, nếu chúng chưa đạt đến một mức độ trưởng thành, nhất định về nhận thức và lột bỏ tư duy cho mình là trung tâm. Khái niệm đạo đức được sử dụng theo những cách khác nhau, vào những thời điểm khác nhau, nhưng có thể được hiểu là nói đến những hệ giá trị tốt đẹp của con người, một xã hội đẹp. Điều tốt đẹp thường được định nghĩa là những quan điểm và hành động, hành vi, có nghĩa là hạnh phúc, hay cảm nhận về sự hài lòng. Tương tự như vậy, những quan điểm khác lại cho rằng đạo đức là sự đánh giá được coi là tốt hay xấu. Khen ngợi điều được coi là tốt và chê trách điều được coi là xấu. Thuật ngữ đạo đức được sử dụng để nói tới một bộ phận các nguyên tắc đạo đức do một xã hội hay cá nhân đưa ra để nói tới chuẩn mực đạo đức mà trong những trường hợp cụ thể, tất cả mọi người cùng chia sẻ. 

Ngày nay chúng ta thấy các chuẩn mực và giá trị đạo đức, đó có nhiệm vụ cổ vũ sự lao động hết mình cho tập thể, người lao động đã không lao động hết mình, và sự phân phối đã rơi vào tình trạng bình quân chủ nghĩa. Một hiệu ứng đạo đức lệch chuẩn đã xuất hiện trên các hành vi cá nhân: Người lao động làm dối, làm ẩu và lãn công. Họ làm việc theo tiếng kẻng và theo thời gian lao động, chứ không phải vì chất lượng lao động. Do có người tích trữ, đầu cơ, có người mang bán lại với giá cả rất chênh lệch, trong khi nhiều người thiếu các mặt hàng này lại không được phân phối, và phải mua lại với giá rất đắt. Còn tạo ra nhiều hiện tượng tiêu cực đạo đức; ăn gian, nói dối, cửa quyền, tham nhũng. Nhiều chuẩn mực do cơ chế này tạo ra đã không phù hợp với lợi ích của đa số người lao động.