Giai đoạn từ năm 1920 đến 1929 là bước ngoặt lịch sử quan trọng của cách mạng Việt Nam. Sau khi tìm thấy con đường cứu nước – con đường cách mạng vô sản (năm 1920), Nguyễn Ái Quốc đã trực tiếp và chủ động chuẩn bị đầy đủ các điều kiện về tư tưởng, chính trị và tổ chức để tiến tới thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam vào đầu năm 1930.

Vai trò quyết định của Ngồi Người trong giai đoạn này được thể hiện toàn diện trên ba phương diện cốt lõi:

1. Chuẩn bị về tư tưởng: Truyền bá chủ nghĩa Mác - Lênin vào Việt Nam
Trước những năm 1920, các phong trào yêu nước ở Việt Nam (từ phong trào Cần Vương mang khuynh hướng phong kiến đến các phong trào của Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh mang khuynh hướng tư sản) đều lâm vào bế tắc và thất bại do thiếu một hệ tư tưởng tiến bộ dẫn đường. Nguyễn Ái Quốc là người đầu tiên mở đường giải quyết khủng hoảng này:

Xác định con đường cách mạng mới: Tại Đại hội Tour (Pháp) tháng 12/1920, Người bỏ phiếu tán thành Gia nhập Quốc tế III và tham gia thành lập Đảng Cộng sản Pháp, trở thành người cộng sản Việt Nam đầu tiên. Điều này đánh dấu sự chuyển biến trong tư tưởng của Người từ chủ nghĩa yêu nước đến chủ nghĩa Mác - Lênin.
Tích cực tố cáo chủ nghĩa đế quốc và truyền bá lý luận:

Người viết nhiều bài báo trên các báo Người cùng khổ (Le Paria), Nhân đạo (L'Humanité), Sự thật (Pravda)... nhằm vạch trần bản chất tàn bạo của chủ nghĩa thực dân.
Tác phẩm "Bản án chế độ thực dân Pháp" (xuất bản tại Paris năm 1925) đã làm thức tỉnh tinh thần dân tộc của nhân dân các nước thuộc địa, thức tỉnh giai cấp công nhân và nhân dân lao động Việt Nam.
Xây dựng lý luận cách mạng giải phóng dân tộc: Người khẳng định cách mạng giải phóng dân tộc ở các nước thuộc địa là một bộ phận của cách mạng vô sản thế giới; đồng thời chỉ ra phong trào cách mạng ở thuộc địa có thể chủ động giành thắng lợi trước cách mạng ở chính quốc.
Vai trò quyết định: Nguyễn Ái Quốc đã tháo gỡ điểm nghẽn về lý luận, đưa chủ nghĩa Mác - Lênin thâm nhập vào phong trào công nhân và phong trào yêu nước Việt Nam, giúp thanh niên và quần chúng nhân dân nhận thức rõ con đường giải phóng duy nhất là con đường cách mạng vô sản.
2. Chuẩn bị về chính trị: Phác thảo đường lối cách mạng Việt Nam
Trong thời gian hoạt động ở Quảng Châu (Trung Quốc) từ năm 1924 đến 1927, Nguyễn Ái Quốc đã đặt nền móng lý luận chính trị cơ bản cho Đảng tương lai thông qua việc đào tạo cán bộ và xuất bản báo chí:

Biên soạn tập bài giảng "Đường Kách mệnh" (1927): Đây là tác phẩm chính trị cực kỳ quan trọng, đúc kết các bài giảng của Người tại các lớp huấn luyện cán bộ ở Quảng Châu. Tác phẩm đã làm rõ những vấn đề cốt lõi của đường lối cách mạng Việt Nam:

Tính chất cách mạng: Là cuộc "dân tộc giải phóng kách mệnh", tiến lên xây dựng xã hội chủ nghĩa.
Lực lượng cách mạng: Công nhân và nông dân là "gốc kách mệnh"; các tầng lớp khác (tiểu tư sản, học sinh, trí thức...) là "bầu bạn của kách mệnh".
Giai cấp lãnh đạo: Phải có một Đảng theo chủ nghĩa Mác - Lênin lãnh đạo ("Kách mệnh trước hết phải có đảng cách mệnh, để trong thì vận động và tổ chức dân chúng, ngoài thì liên lạc với dân tộc bị áp bức và giai cấp vô sản mọi nơi").
Đoàn kết quốc tế: Cách mạng Việt Nam là một bộ phận của cách mạng thế giới, phải liên kết với giai cấp công nhân và các dân tộc bị áp bức trên toàn cầu.
Định hướng phong trào "Vô sản hóa" (1928): Thông qua những cán bộ được Người huấn luyện, phong trào "Vô sản hóa" được triển khai rộng khắp. Cán bộ cách mạng đi vào các nhà máy, hầm mỏ, đồn điền để cùng sống, cùng làm việc với công nhân, qua đó vừa tự rèn luyện bản thân vừa truyền bá chủ nghĩa Mác - Lênin sâu rộng trong giai cấp công nhân.
Vai trò quyết định: Nguyễn Ái Quốc đã phác thảo được một đường lối chiến lược và sách lược đúng đắn, khoa học, vừa mang tính nguyên tắc của chủ nghĩa Mác - Lênin vừa phù hợp với thực tiễn Việt Nam.
3. Chuẩn bị về tổ chức: Đào tạo cán bộ và xây dựng lực lượng nòng cốt
Nhận thức rõ "Cán bộ là cái gốc của mọi công việc", Nguyễn Ái Quốc tập trung xây dựng tổ chức tiền thân của Đảng để rèn luyện đội ngũ chiến sĩ cách mạng:

Thành lập Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên (6/1925):

Trên cơ sở chọn lọc các thanh niên tích cực trong Tâm tâm xã, Người thành lập Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên tại Quảng Châu. Đây là tổ chức quá độ, phù hợp với trình độ nhận thức của thanh niên yêu nước lúc bấy giờ.
Xuất bản tờ báo Thanh niên (số đầu tiên ra ngày 21/6/1925) làm cơ quan ngôn luận, góp phần quan trọng trong việc tuyên truyền và liên lạc tổ chức.
Đào tạo đội ngũ cán bộ nòng cốt:

Người trực tiếp mở các lớp huấn luyện chính trị tại Quảng Châu (từ 1925 đến 1927), đào tạo hàng trăm cán bộ ưu tú (như Trần Phú, Lê Hồng Phong, Nguyễn Đức Cảnh...).
Sau khi được trang bị lý luận, các cán bộ này được đưa về nước hoạt động, xây dựng cơ sở trong các nhà máy, xưởng thợ, trường học, hình thành nên mạng lưới tổ chức cách mạng rộng khắp cả nước.
Tác động đến sự ra đời của các tổ chức cộng sản (1929):

Nhờ sự chuẩn bị tích cực về tư tưởng, chính trị và tổ chức của Nguyễn Ái Quốc, đến năm 1929, phong trào công nhân và phong trào yêu nước Việt Nam đã phát triển vô cùng mạnh mẽ.
Sự phát triển này dẫn đến yêu cầu khách quan phải có một Đảng Cộng sản lãnh đạo, làm nảy sinh ba tổ chức cộng sản ở Việt Nam trong năm 1929 (Đông Dương Cộng sản Đảng, An Nam Cộng sản Đảng và Đông Dương Cộng sản Liên đoàn).
Vai trò quyết định: Nguyễn Ái Quốc đã xây dựng được một tổ chức tiền thân vững chắc, đào tạo nên thế hệ cán bộ cộng sản đầu tiên kiên trung và tạo tiền đề trực tiếp cho việc xuất hiện các tổ chức cộng sản năm 1929.
Tổng kết
Trong giai đoạn 1920 - 1929, Nguyễn Ái Quốc giữ vai trò người sáng lập, dẫn đường và kiến tạo quyết định:

Về Tư tưởng: Người tìm ra và truyền bá hệ tư tưởng Mác - Lênin vào Việt Nam, chấm dứt khủng hoảng về đường lối cứu nước.
Về Chính trị: Người xây dựng khung lý luận cách mạng giải phóng dân tộc mang tính vạch đường cho cách mạng Việt Nam.
Về Tổ chức: Người sáng lập tổ chức tiền thân (Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên), trực tiếp đào tạo đội ngũ cán bộ nòng cốt và chuẩn bị mảnh đất lịch sử để các tổ chức cộng sản ra đời vào năm 1929.
Chính nhờ sự chuẩn bị chu đáo và toàn diện đó của Nguyễn Ái Quốc trong suốt một thập kỷ (1920 - 1929), khi cuộc khủng hoảng chia rẽ giữa các tổ chức cộng sản diễn ra vào cuối năm 1929, Người đã có đủ uy tín, lý luận và năng lực để triệu tập Hội nghị hợp nhất, chính thức thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam vào đầu năm 1930.