Những biểu hiện của sự nảy sinh chủ nghĩa tư bản ở Tây Âu:

- Về kinh tế:

+ Hình thức sản xuất nhỏ lẻ của nông dân, thợ thủ công…. được thay thế bằng hình thức sản xuất với quy mô lớn của các: đồn điền, hầm mỏ, công trường thủ công

+ Xuất hiện các công ti thương mại, ví dụ: Công ty Đông Ấn…

+ Quan hệ “chủ xuất vốn - thợ xuất sức” xuất hiện. Trong đó: toàn bộ nhà xưởng, ruộng đất, nguyên liệu… đều là của chủ; còn thợ (công nhân) phải bán sức lao động của mình để nhận về đồng lương ít ỏi.

- Trong xã hội: các giai cấp mới được hình thành:

+ Những chủ xưởng, chủ ngân hàng, chủ đồn điền…. trở thành giai cấp tư sản.

+ Những người làm thuê, bị bóc lột trở thành giai cấp vô sản.

Sự nảy sinh của chủ nghĩa tư bản (CNTB) ở Tây Âu bắt đầu từ khoảng thế kỷ XVI (sau các cuộc phát kiến địa lý). Đây là giai đoạn chuyển tiếp quan trọng từ chế độ phong kiến sang chế độ tư bản chủ nghĩa.

Dưới đây là chi tiết về những biểu hiện của sự nảy sinh CNTB và các biến đổi xã hội chính ở Tây Âu thời kỳ này:

1. Những biểu hiện của sự nảy sinh chủ nghĩa tư bản ở Tây Âu
Sự xuất hiện của CNTB biểu hiện rõ nét qua sự thay đổi phương thức sản xuất trong cả công nghiệp, nông nghiệp và thương nghiệp:

Trong Công nghiệp (Sản xuất thủ công nghiệp):

Các chủ xưởng, thương nhân giàu có đã tập hợp những người thợ làm thuê vào các công trường thủ công.
Xuất hiện sự phân công lao động chuyên môn hóa, máy móc và công cụ cải tiến dần thay thế lao động của thợ thủ công nhỏ lẻ.
Quan hệ giữa chủ xưởng (tư sản) và người làm thuê (vô sản) được hình thành rõ rệt.
Trong Nông nghiệp:

Lãnh chúa phong kiến và giới chủ tư bản cướp đoạt ruộng đất của nông dân, biến thành các trang trại lớn.
Xuất hiện phong trào "rào đất cướp ruộng" (tiêu biểu ở Anh, biến đất trồng thành đồng cỏ nuôi cừu lấy lông).
Các trang trại nông nghiệp vận hành theo phương thức tư bản: thuê nhân công lao động, áp dụng kỹ thuật trồng trọt/chăn nuôi mới và sản xuất nông sản nhằm mục đích bán ra thị trường lấy lợi nhuận.
Trong Thương nghiệp và Tài chính:

Sự ra đời của các công ty thương mại lớn thực hiện buôn bán xuyên đại dương và bóc lột, vơ vét tài nguyên ở các nước thuộc địa.
Các ngân hàng, trung tâm tài chính và thị trường trao đổi (sàn giao dịch) xuất hiện, hoạt động cho vay lấy lãi và huy động vốn phát triển mạnh mẽ.
2. Những biến đổi chính trong xã hội Tây Âu giai đoạn này
Sự nảy sinh của phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa đã làm đảo lộn cấu trúc xã hội phong kiến truyền thống, dẫn đến những biến đổi sâu sắc:

a. Sự hình thành hai giai cấp mới
Giai cấp Tư sản:

Nguồn gốc: Gồm các thương nhân, chủ xưởng thủ công, chủ trang trại, ngân hàng và những lãnh chúa đã tư bản hóa.
Đặc điểm: Nắm giữ phần lớn tiền bạc, tài sản và tư liệu sản xuất của xã hội. Tuy có sức mạnh kinh tế lớn nhưng họ lại chưa có quyền lực chính trị tương xứng trong bộ máy phong kiến.
Giai cấp Vô sản (Công nhân):

Nguồn gốc: Chủ yếu là những người nông dân bị mất ruộng đất và thợ thủ công bị phá sản.
Đặc điểm: Không có tư liệu sản xuất, buộc phải bán sức lao động để kiếm sống và chịu sự bóc lột nặng nề từ giai cấp tư sản.
b. Sự suy yếu của các giai cấp cũ
Quý tộc phong kiến: Mất dần địa vị kinh tế ưu trội do phương thức kinh doanh phong kiến lạc hậu, nhiều quý tộc bị phá sản hoặc buộc phải chuyển sang kinh doanh theo hướng tư bản (trở thành "quý tộc mới").
Nông dân lệ thuộc: Lớp nông nô thời phong kiến dần tan rã; một bộ phận biến thành nông dân tự do nhưng bị mất đất, phải đi làm thuê và trở thành giai cấp vô sản.
c. Mâu thuẫn xã hội mới bùng nổ
Nảy sinh mâu thuẫn gay gắt giữa giai cấp tư sản (đang phát triển) với chế độ phong kiến (lạc hậu, kìm hãm). Mâu thuẫn này là động lực dẫn đến các cuộc Cách mạng tư sản bùng nổ ở Tây Âu từ thế kỷ XVI đến thế kỷ XVIII.
Xuất hiện mâu thuẫn giai cấp mới giữa Tư sản và Vô sản (mầm mống của các phong trào đấu tranh công nhân sau này).
💡 Tóm lại
Sự nảy sinh của chủ nghĩa tư bản ở Tây Âu không chỉ thay đổi cách thức con người làm ra vật chất mà còn xóa bỏ dần mô hình xã hội phong kiến cũ, đặt nền móng cho sự hình thành xã hội tư bản chủ nghĩa với hai giai cấp trung tâm là Tư sản và Vô sản.